II SA/Po 1579/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Barbara Koś ( spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant : ref. staż. Marek Nowak po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2005r. przy udziale sprawy ze skargi Ochotniczej Straży Pożarnej oraz Spółdzielni "A" na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zmiany w rejestrze ewidencji gruntów I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz skarżących Ochotniczej Straży Pożarnej i Spółdzielni "A" po [...] tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska /-/ B. Koś Starosta O. decyzją nr [...] z dnia [...]r., wydaną na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17.05.1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne ( t. j. Dz. U. Nr 100 z 2000r., poz. 1086 ze zm. ), orzekł o wprowadzeniu w rejestrze ewidencji gruntów wsi J. gm. R. zmian polegających na zmianie numeru księgi wieczystej dla nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym działki [...] z KW J. Wykaz [...] na KW [...] oraz zmianie numeru księgi wieczystej dla nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym działki [...] z KW J. Wykaz [...] na KW [...]. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż w trakcie sporządzania dokumentów dla celów prawnych dla nieruchomości we wsi J. ( działki [...] i [...] ) uprawniony geodeta ustalił, że wchodzą one w skład zasobu określonego w KW [...]. Odwołanie od decyzji złożyła Parafia Rzymsko – Katolicka w J., wnosząc o jej uchylenie. Według niej sporne działki stanowią nadal własność Parafii, albowiem Sąd Rejonowy w O. odmówił postanowieniem z dnia [...]r. ich wyłączenia z Księgi Wieczystej J. Wykaz [...]. Powyższą decyzję wydano zatem z rażącym naruszeniem prawa, albowiem Parafia będąca właścicielem działek nr [...] i [...] nie została uznana za stronę postępowania i nie otrzymała tego orzeczenia. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego decyzją nr [...] z dnia [...]r. – wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 kpa – uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził bowiem, iż sporne działki - pozostające w użytkowaniu Ochotniczej Straży Pożarnej ( działka nr [...] ) oraz Spółdzielni " A" w R. ( nr [...] ) – stały się z mocy prawa własnością Gminy i Miasta R. na podstawie ostatecznych decyzji Wojewody z dnia [...]r. nr [...] oraz z dnia [...]r. nr [...]. Jednocześnie działki te jako część dawnej parceli nr [...] wchodzą w skład nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi Księgę Wieczystą J. Wykaz nr [...]. Z księgi tej wynika natomiast, iż właścicielem działek jest Parafia Rzymsko – Katolicka w J. Sąd Rejonowy w O. odmówił urządzenia dla tych działek nowych ksiąg wieczystych z wpisem własności na rzecz Gminy i Miasta R., gdyż uznano powyższe decyzje Wojewody za nieważne ( dotyczyły one bowiem komunalizacji nieruchomości nie należących do Skarbu Państwa). Z tego względu Burmistrz Gminy i Miasta R. złożył pismem z dnia [...]r. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody, który przekazany został do rozpoznania Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji. Organ II instancji uznał, iż Starosta O. wydał swoją decyzję z naruszeniem art. 28 kpa i 109 § 1 kpa ( poprzez pominięcie Parafii Rzymsko – Katolickiej w J. jako strony postępowania ) w związku z czym wniesione odwołanie było uzasadnione, jednakże ze względu na toczące się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia [...] i [...]. niniejsza sprawa stała się bezprzedmiotowa. Zgodnie bowiem z § 47 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29.03.2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków organ prowadzący ewidencję ma obowiązek wprowadzić stosowne zmiany w operacie ewidencji gruntów z chwilą stwierdzenia nieważności powyższych decyzji. Z tego względu należało uchylić decyzję organu I instancji i jednocześnie umorzyć niniejsze postępowanie jako bezprzedmiotowe. Skargi na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Ochotnicza Straż Pożarna oraz Spółdzielnia " A" w R. Podniosły one, iż sporne działki nr [...] i [...] wchodziły w skład nieruchomości dla której prowadzono Księgę Wieczystą J. Wykaz [...] ( jako należące do Parafii Rzymsko – Katolickiej w J.) , a w 1962r. wpisane zostały do księgi wieczystej KW [...], w której dziale II wpisano jako właściciela Skarb Państwa. Decyzje komunalizacyjne Wojewody zostały wydane omyłkowo na podstawie Księgi Wieczystej J. Wykaz [...], co spowodowało ich zakwestionowanie przez Sąd Rejonowy w O. Wbrew stanowisku Sądu działki te – będące własnością Skarbu Państwa od 1962r. – podlegały bowiem komunalizacji z mocy prawa. Postanowieniem z dnia [...] r. połączono obie skargi do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ( k. 37 akt ). W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył , co następuje: Skargi zasługiwały na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skarg do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych – sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis art. 138 § 1 pkt. 2 kpa daje organowi odwoławczemu możliwość uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania w sytuacji, gdy postępowanie to stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa. Istota tego rodzaju decyzji odwoławczej polega na tym, że organ odwoławczy w istocie nie rozstrzyga danej sprawy pod względem merytorycznym. O bezprzedmiotowości postępowania można bowiem mówić przy braku strony tego postępowania, braku jego przedmiotu, czyli ogólnie - przy braku podstaw faktycznych i prawnych do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia danej sprawy. Chodzi m. in. o sytuacje, w których wydano decyzję pierwszoinstancyjną na podstawie przepisu prawa materialnego, który utracił moc obowiązującą, wydano ją z naruszeniem przepisów o właściwości, decyzja dotyczy sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już decyzją ostateczną, decyzję skierowano do podmiotu nie będącego stroną w sprawie, czy też podmiot, który wszczął postępowanie nie istnieje ( zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 597 – 598, M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s.804 – 806 oraz G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 248 - 250; wyrok NSA z 9.01.1985r., III SA 1105/84, RNGA 1986/2/37 , wyrok NSA z 07.05.2002r., I SA 2470/00, LEX nr 81745 , wyrok NSA z 09.02.1999r., III SA 1591/98, LEX nr 36602 oraz wyrok NSA z 06.08.1999r., IV SA 1167/97, LEX nr 47913 ). Zdaniem Sądu organ odwoławczy trafnie stwierdził, iż odwołanie Parafii Rzymsko – Katolickiej w J. zasługiwało na uwzględnienie, gdyż przysługiwał jej przymiot strony niniejszego postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. Ze względu na prawo własności spornych działek ujawnione w Księdze Wieczystej J. Wykaz nr [...] należało bowiem uznać, że dotyczyło ono w bezpośredni sposób interesu prawnego Parafii. Pomimo tej okoliczności Parafia nie wzięła udziału w postępowaniu przed organem I instancji – nie stworzono jej w ogóle możliwości podejmowania określonych czynności procesowych w celu obrony jej interesów prawnych ( m. in. nie zawiadomiono jej o wszczęciu postępowania, nie wyznaczono terminu do zapoznania i wypowiedzenia się na temat zebranych w sprawie materiałów i dowodów, nie doręczono decyzji I instancji itd. ). W ocenie Sądu organ odwoławczy – pomimo powyższych okoliczności - uznał błędnie, iż po uchyleniu decyzji Starosty O. nie było podstaw do przekazania mu niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania, albowiem zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania I instancyjnego z powodu jego bezprzedmiotowości. Miała ona przy tym wynikać z faktu wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnych Wojewody z dnia [...]r. nr [...] oraz z dnia [...]r. nr [...], dotyczących spornych działek nr [...] i [...]. Należy jednak zauważyć, iż decyzje te stały się ostateczne i nie wyeliminowano ich w jakikolwiek sposób z obrotu prawnego, gdyż postępowanie w kwestii stwierdzenia ich nieważności prowadzone przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nie zostało zakończone do tej pory. Oznacza to, iż wywołują one nadal określone skutki prawne, które winny być respektowane przy ocenie stanu faktycznego niniejszej sprawy. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego nie mógł zatem uznać, iż niniejsze postępowanie stało się bezprzedmiotowe ze względu na to, iż w przypadku stwierdzenia nieważności powyższych decyzji Wojewody organ prowadzący ewidencję będzie zobowiązany wprowadzić stosowne zmiany w operacie ewidencji gruntów, zgodnie z przepisem § 47 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29.03.2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków ( Dz. U. Nr 38, poz. 454 ). Organ odwoławczy nie był bowiem uprawniony do przesądzenia na tym etapie prowadzonego przez siebie postępowania, jaki będzie wynik sprawy prowadzonej przez inny organ - Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody, które być może ostaną się w obrocie prawnym ( w przypadku odmowy stwierdzenia ich nieważności ). Sąd zważył ponadto, że zgodnie z utrwalonymi poglądami doktryny oraz linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy, uchylający decyzję organu I instancji, nie może jednocześnie umorzyć postępowania przed tą instancją, jeżeli odwołujący się żąda rozpatrzenia sprawy co do jej istoty. Samo takie żądanie świadczy bowiem o tym, że dane postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe ( zob. m. in. wyrok NSA z 11.06.1981r., SA 1031/81, ONSA 1981/1/60 , wyrok z 25.07.1986r., IV SA 316/86, GAP 16/87 oraz wyrok z 17.04.2002r., II SA/Gd 1266/00, LEX nr 76113 ). Odwołująca się Parafia Rzymsko – Katolicka w J. żądała niewątpliwie rozpatrzenia niniejszej sprawy co do istoty, o czym świadczą podniesione przez nią w odwołaniu merytoryczne argumenty dotyczące prawa własności spornych działek. Skoro zatem w ocenie Sądu organ odwoławczy nie miał podstaw faktycznych i prawnych do uchylenia decyzji organu I instancji z jednoczesnym umorzeniem postępowania pierwszoinstancyjnego, należało uznać, iż jego decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów postępowania ( art. 138 § 1 pkt. 2 kpa w zw. z art. 105 § 1 kpa ), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c, art. 200 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmian.) orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska /-/ B. Koś