II SA/Po 158/18

Dnia 13 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 roku sprawy ze skargi U. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2017 roku Nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] 2017 roku Nr [...] Decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. , działając z upoważnienia Wójta Gminy W., odmówił przyznania U. D. zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na rzecz dzieci - R. i M. D.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że na udokumentowany dochód rodziny składa się dochód córki M. D., która uzyskała rentę od listopada 2016 r. stąd jej dochód opodatkowany 564,00 zł : 2 miesiące = 282,00 zł, dochód niepodlegający opodatkowaniu z gospodarstwa rolnego 1803,90 zł: 8 miesięcy = 225,48 zł, dochód opodatkowany syna G. D. w kwocie 5222,09 zł - dochód utracony, dochód opodatkowany skarżącej w kwocie 3913,22 zł: 5 miesięcy = 782,64 zł uzyskany z tytułu renty, dochód nieopodatkowany uzyskany z gospodarstwa rolnego za okres od stycznia 2016 r. do kwietnia 2016 r. w wysokości 6184,80 zł : 4 miesiące = 1546,20 zł oraz dochód od maja 2016 r. do grudnia 2016 r. w kwocie 10565,70 zł: 8 miesięcy = 1320,71 zł. Organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny wyniósł 4.157,05 zł (282,00 zł + 225,48 zł + 782,64 zł + 1546,20 zł + 1320,71 zł), co w przeliczeniu na osobę stanowi 1039,27 zł i przekracza kwotę kryterium dochodowego określonego art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952; dalej: "ustawa"). Organ wskazał, że po przeanalizowaniu sytuacji dochodowej oraz zasady "złotówka za złotówkę" nie przysługują też stronie świadczenia rodzinne, ponieważ łączna kwota przysługujących zasiłków rodzinnych jest mniejsza od wysokości dochodu przekraczającego kryterium dochodowe. W odwołaniu U. D. zakwestionowała sposób w jaki ustalony został dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego podnosząc, że został on naliczony dwukrotnie. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium powołało treść art. 3-5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, by następnie wyjaśnić, że organ I instancji na gruncie tych przepisów dokonał obliczenia dochodu strony, z którego wynika, że przekracza ona ustawowe kryterium dochodowe tj. 674 zł. Wskazano, że na dochód rodziny składa się: - dochód córki M. D.: [...] zł (renta od XI 2016 czyli 564 zł: 2 miesiące) oraz 225,48 zł (dochód z gospodarstwa rolnego 1803,90 zł : 8 miesięcy), - dochód syna G. D.: 5222,09 zł (dochód utracony) oraz - dochód U. D.: 782,64 zł (renta 3913,22 zł : 5 miesięcy), 1546,20 zł (dochód z gospodarstwa rolnego od I 2016 do IV 2016 = 6184,80 zł : 4 miesiące), 1320,71 zł (dochód z gospodarstwa rolnego od V 2016 do XII 2016 = 10565,70 zł : 8 miesięcy). Zdaniem Kolegium miesięczny dochód rodziny wyniósł 4157,05 zł (282,00 zł + 225,48 zł +782,64 zł + 1546,20 zł + 1320,71 zł), co oznacza, że w przeliczeniu na osobę wyniósł on 1039,27 zł. Kryterium dochodowe zostało więc przekroczone o 365,27 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu U. D. ponownie zakwestionowała sposób obliczenia przez organy administracji dochodu uzyskanego przez rodzinę. W ocenie skarżącej kwota miesięcznego dochodu z całego gospodarstwa, powinna być równa sumie miesięcznego dochodu uzyskanego przez nią oraz przez córkę. Wyjaśniła, że od 1 stycznia 2016 r. wraz z mężem prowadziła gospodarstwo rolne o powierzchni 7,20 ha przeliczeniowych. Gospodarstwo to stanowiło współwłasność: 4,05 ha przeliczeniowych przypadało skarżącej, a 3,15 ha jej mężowi. Po śmierci męża na mocy postanowienia Sądu Sygn. akt I Ns 546/16 z dnia 28 lipca 2016 r. własność gospodarstwa rolnego męża - 3,15 ha przeliczeniowych, przypadła po 1,05 ha skarżącej oraz córkom R. D. i M. D.. Ponieważ córka Rozalia jest niepełnoletnia, do dochodu przypada skarżącej 2,10 ha. Zdaniem skarżącej dochód rodziny powinien kształtować się następująco: - dochód córki M. D.: 282,00 zł (renta od listopada 2016 r., czyli 564 zł: 2 miesiące), 225,48 zł (dochód z gosp. rolnego 1.803,90 zł : 8 miesięcy), - dochód syna G. D.: 5.222,09 zł (dochód utracony), - dochód skarżącej: 782,64 zł (renta córki Rozalii 3.913,22 zł : 5 miesięcy), 869,74 zł (dochód z gospodarstwa rolnego styczeń - grudzień 2016r. 10.436,85 zł : 12 miesięcy), 450,98 zł (dochód z gosp. rolnego maj - grudzień 2016 r. 3.607,80 zł : 8 miesięcy). Tym samym wedle ustaleń skarżącej miesięczny dochód jej rodziny wynosi 2.610,84 zł (282,00+ 225,48+ 782,64+ 869,74+ 450,98), a dochód w przeliczeniu na jedną osobę - 652,71 zł (2610,84 zł: 4 osoby). Kwota ta uprawnia do otrzymania zasiłku rodzinnego z dodatkami w okresie zasiłkowym 2017/2018. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Warunki nabywania prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, a także zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952; dalej: "ustawa"). Zgodnie z art. 4 ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. (ust. 1). Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie uczącej się (ust. 2). Zgodnie z wolą ustawodawcy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł (art. 5 ust. 1 ustawy). Definicję dochodu ustawa zawiera w art. 3 pkt 1, dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2a ustawy), a dochód rodziny to suma dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy). W art. 5 ust. 4 ustawy przewidziano, że W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Z kolei w myśl art. 5 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Art. 5 ust. 8 ustawy określa sposób ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z tym przepisem W przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 617 i 1579 oraz z 2017 r. poz. 624, 1282 i 1529). Z obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2017 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 hektara przeliczeniowego w 2016 r. (M.P. z 2017 r. poz. 884) wynika, że przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 hektara przeliczeniowego w 2016 r. wynosi 2577 zł. Nadto w myśl tzw. zasady "złotówka za złotówkę" wyrażoną w art. 3 ust. 3 i 3a ustawy w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a. W przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Mając powyższe regulacje na uwadze, Sąd stwierdził, iż organy obu instancji nieprawidłowo dokonały ustalenia dochodu rodziny skarżącej. Bezspornym w rozpoznawanej sprawie pozostaje, że w skład rodziny skarżącej wchodzą 4 osoby, gdyż mąż skarżącej zmarł w dniu 20 kwietnia 2016 r. Uwzględniają treść art. 5 ust. 4 ustawy, w związku z utratą przez G. D. zatrudnienia, organy prawidłowo uznały jego dochód z 2016 r. za dochód utracony. Ponadto zgodnie z art. 5 ust. 4a ustawy organy prawidłowo ustaliły wysokość dochodu córek skarżącej – Moniki oraz Rozalii uzyskanego z tytułu renty. Spór w rozpoznawanej sprawie zarysował się natomiast w zakresie ustalenia dochodu członków rodziny pochodzącego z gospodarstwa rolnego. Podejmując próbę ustalenia dochodu członków rodziny skarżącej pochodzących z gospodarstwa rolnego organy ustaliły wysokość udziałów poszczególnych członków rodziny skarżącej we współwłasności gospodarstwa rolnego, a następnie odpowiednio do przypadających im udziałów we współwłasności gospodarstwa rolnego ustaliły wysokość dochodu poszczególnych członów rodziny. Organy ustalając dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego dokonały odrębnych obliczeń dla okresu, w którym współwłaścicielem gospodarstwa rolnego pozostawał mąż skarżącej oraz odrębnego obliczenia za okres po podziale spadku po zmarłym mężu skarżącej. Następnie średni miesięczny dochód ustalony za pierwsze cztery miesiące 2016 r. (przed śmiercią męża skarżącej) oraz za kolejne 8 miesięcy 2016 r. organy zsumowały i kwotę tą uznały za dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego. Organ I instancji, a w ślad za nim Kolegium nie dostrzegły jednak, że tak ustalona kwota nie stanowiła dochodu członka rodziny w rozumieniu art. 3 ust. 2a ustawy, a sumę średnich dochodów uzyskanych przez skarżącą w dwóch przyjętych przez organy okresach. Powyższe doprowadziło w istocie do błędnego ustalenia dochodu uzyskanego przez skarżącą. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie, dla ustalenia dochodu członka rodziny nie zachodziła konieczność dokonywania obliczeń tego dochodu odpowiednio do przypadającego każdemu z członków rodziny skarżącej udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego. Zauważyć bowiem trzeba, że całe gospodarstwo rolne o powierzchni 7,20 ha pozostaje własnością rodziny skarżącej (współwłasność skarżącej oraz jej dwóch córek). Oznacza to, że dla ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego uzyskanego przez rodzinę skarżącej wystarczającym było ustalenie zgodnie z art. 5 ust. 8 i 8a ustawy wysokości dochodu z całego gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,20 ha. Na potrzeby ustalenia dochodu rodziny skarżącej z gospodarstwa rolnego, uwzględniając treść obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2017 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 hektara przeliczeniowego w 2016 r. przyjąć należało, że rodzina skarżącej uzyskała miesięczny dochód z 1 ha w wysokości 214,75 zł (2577 zł : 12). W konsekwencji miesięczny dochód rodziny skarżącej z gospodarstwa rolnego wynosił 1546,2 zł (7,20 ha x 214,75 zł), a nie jak przyjęły to organy administracji rozpoznające niniejszą sprawę 3148,91 zł. Błędnie ustalony dochód rodziny skarżącej skutkować musiał uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Uznano bowiem błędnie, że przekroczenie kryterium dochodowego przez rodzinę skarżącej jest powodem odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Ponownie prowadząc postępowanie obowiązkiem organu I instancji będzie ustalenie wysokości dochodu członka rodziny skarżącej z uwzględnieniem oceny prawnej dokonanej przez Sąd w niniejszym wyroku. Po dokonaniu tych ustaleń organ raz jeszcze rozpatrzy zasadność przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za wnioskowany okres zasiłkowy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz .1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji.