II SA/Po 159/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z.o.o. z siedzibą w P. na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego postanawia odrzucić skargę /-/ A. Łaskarzewska W dniu (...) września 2009 r. "A" Sp. z o.o. z siedzibą w K. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o ustalenie za nieuzasadnioną aktualizację opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego udziału wynoszącego (...) części gruntu Skarbu Państwa, położonego w P. przy ul. (...), oznaczonego w ewidencji gruntów: obręb P., arkusz mapy (...), działka (...) o powierzchni (...) m2, o numerze księgi wieczystej (...), wskazanej przez Prezydenta Miasta P. pismem z dnia (...) sierpnia 2009 r. w sprawie (...). Orzeczeniem z dnia (...) kwietnia 2011 r., nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze oddaliło powyższy wniosek użytkownika wieczystego oraz ustaliło opłatę roczną za rok 2010 i kolejne lata aż do ponownej aktualizacji w wysokości wskazanej przez Prezydenta Miasta P. Orzeczenie Kolegium zostało doręczone pełnomocnikowi "A" Sp. z o. o. Sprzeciw od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu (...) września 2011 r. wniosła spółka "B" Sp. z.o.o., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżyła je w całości i wniosła o przekazanie sprawy na drogę procesu cywilnego. Jak wyjaśniono "B" Sp. z.o.o. nabyła w dniu (...) lutego 2011 r. prawo użytkowanie wieczystego nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. (...), oznaczonej geodezyjnie jako: obręb P., arkusz mapy (...), działka nr (...) o powierzchni (...) m2, zapisanej w księdze wieczystej nr (...), od spółki "A" sp. z o.o. z siedzibą w K. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r. na podstawie art. 199 § 1 pkt. 1 i 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej kpc) odrzucił pozew "A" Sp. z.o.o. z siedzibą w K. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu powyższego stanowiska w przedmiotowej sprawie wniosek w trybie art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) wniosła "A" Polska Sp. z o. o. z siedzibą w Krakowie. Zgodnie z art. 80 ust. 1 i 2 powyższej ustawy, od orzeczenia kolegium właściwy organ lub użytkownik wieczysty mogą wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Wniesienie sprzeciwu jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Kolegium przekazuje właściwemu sądowi akta sprawy wraz ze sprzeciwem. Wniosek, o którym mowa w art. 78 ust. 2 ustawy, zastępuje pozew. Pierwotny wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona lub jest uzasadniona w innej wysokości zastępuje pozew. Zatem charakteru pozwu nabiera w tym przypadku pierwotny wniosek, a nie sprzeciw, i co za tym idzie badanie pod względem wymogów formalnych pozwu powinno dotyczyć tego pierwotnego wniosku, a nie sprzeciwu. Ponieważ pierwotny wniosek z dnia (...) września 2009 r. wniosła "A" sp. z o.o. a następnie była stroną postępowania przed Kolegium, to ona wyłącznie była uprawniona do wniesienia sprzeciwu. Wniosek ten, jako zastępujący pozew, wyznacza granice podmiotowe postępowania, wobec tego powódką jest spółka "A", choć sprzeciw skutkujący przekazanie sprawy do sądu wniósł nabywca prawa. Z uwagi na powyższe, dla "B" Sp. z o. o. z siedzibą nie otworzyła się droga sądowa. Wejście nabywcy prawa w miejsce zbywcy mogłoby nastąpić dopiero po uruchomieniu drugiego etapu postępowania przewidzianego w ustawie o gospodarce nieruchomościami, przez składającego wniosek (pozew) i biorącego udział w postępowaniu przed Kolegium. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że stronami postępowania (zarówno przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym, jak i przed sądem powszechnym) są właściciel nieruchomości oraz jej użytkownik wieczysty. Wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty rocznej ma charakter czynności cywilnoprawnej i jest dokonywane w imieniu publicznego właściciela przez organ upoważniony do jego reprezentowania (gdy właścicielem jest Skarb Państwa – przez starostę, a gdy właścicielem jest jednostka samorządu terytorialnego – przez organ wykonawczy tej jednostki). Z uwagi na fakt, iż w przedmiotowej sprawie jako stronę pozwaną wskazano Prezydenta Miasta na prawach powiatu, reprezentującego właściciela nieruchomości, tj. Skarb Państwa, jako pozwanego określono podmiot nie dysponujący zdolnością sądową do występowania w przedmiotowej sprawie. To bowiem Skarb Państwa jest jednak właściwą stroną jako właściciel gruntu i to on powinien być wskazany w pozwie. Prezydent Miasta nie dysponuje zdolnością sądową do występowania w niniejszej sprawie. Pełnomocnik "B" Sp. z.o.o. pismem z dnia (...) stycznia 2012 r. wskazał, iż w aktach sprawy wciąż znajduje się sprzeciw jego mandantki. W odpowiedzi na powyższe zarządzeniem z dnia (...) stycznia 2012 r. Sąd Rejonowy przesłał Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu odpis sprzeciwu z dnia (...) września 2011 r. wniesionego przez "B" Sp. z.o.o., wskazując, że pismo powyższe, jako pismo wniesione przez podmiot nie będący stroną postępowania w przedmiocie podwyższenia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, należy rozważyć na podstawie przepisów o postępowaniu sądowoadministracyjnym. Pismem z dnia (...) lutego 2012 r. pełnomocnik "B" Sp. z.o.o. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o skierowanie sprawy na drogę sądowoadministracyjną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przekazało w dniu (...) lutego 2012 r. sprzeciw "B" Sp. z.o.o. z dnia (...) września 2011 r. od własnego orzeczenia z dnia (...) kwietnia 2011 r. Do przekazanego sprzeciwu załączono odpowiedź na skargę, w której Kolegium wniosło o jej odrzucenie z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270) Sąd odrzuca skargę, jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna. Przedmiot niniejszej sprawy związany jest z aktualizacją opłaty za użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej. Nie ulega przy tym wątpliwości, że użytkowanie wieczyste jest instytucją prawa cywilnego. Cywilnoprawny charakter- jak powszechnie przyjmuje się- mają również opłaty za użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej. Pierwsze opłaty z omawianego tytułu, są obecnie ustalane w umowie między właścicielem i użytkownikiem wieczystym. Natomiast aktualizacja takich opłat dokonywana jest w trybie przewidzianym w art.77-81 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z treści tych przepisów wynika, że zmiana przedmiotowych opłat wymaga dokonania wypowiedzenia zmieniającego, co dodatkowo podkreśla umowny charakter kształtowania wzajemnych praw i obowiązków stron umowy. Odmowa przyjęcia zaproponowanej w powyższym wypowiedzeniu oferty nowej wysokości opłaty rocznej, połączona ze złożeniem wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty nie jest uzasadniona, bądź jest uzasadniona w innej wysokości, uruchamia postępowanie przed samorządowym kolegium odwoławczym. Postępowanie przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym jest postępowaniem szczególnym, do którego jedynie odpowiednio mają zastosowanie niektóre przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie jest to jednak postępowanie administracyjne, a rozstrzygana w nim sprawa nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej, lecz stanowi sprawę cywilną w rozumieniu art.1 kpc. Spór w przedmiocie opłat z tytułu użytkowania wieczystego jest typowym sporem cywilnym dotyczącym należności pieniężnej. Wprawdzie z woli ustawodawcy przedmiotowy spór między użytkownikiem wieczystym, a właściwym organem administracji publicznej, reprezentującym właściciela gruntu, ma rozstrzygnąć organ administracji, jakim jest Kolegium, to jednak zapadłe w tym zakresie orzeczenie nie jest decyzją administracyjną wydaną przez organ władczo rozstrzygający sprawę. Podkreślenia wymaga, że ustawa o gospodarce nieruchomościami żadnych czynności oraz orzeczeń wydawanych przez Samorządowe Kolegia Odwoławcze w przedmiocie omawianych opłat nie poddała kontroli sądów administracyjnych. Użytkownik wieczysty niezadowolony z orzeczenia kolegium może w stosownym terminie wnieść jedynie sprzeciw do sądu powszechnego. Złożenie takiego sprzeciwu jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Wniesienie sprzeciwu skutkuje zatem utratą mocy przez orzeczenie kolegium, co w konsekwencji oznacza, że sprawę opłat przejmuje do rozpoznania sąd powszechny. Zapewnia to użytkownikowi wieczystemu dostateczną ochronę w zakresie poddania ocenie sądu powszechnego dokonanego przez właściciela wypowiedzenia dotychczasowej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej. W przedmiotowej sprawie w dniu (...) września 2009 r. "A" Sp. z o.o. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o ustalenie za nieuzasadnioną aktualizację opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego udziału wynoszącego (...) części gruntu Skarbu Państwa, położonego w P. przy ul. (...), oznaczonego w ewidencji gruntów: obręb P., arkusz mapy (...), działka (...) o powierzchni (...) m2, o numerze księgi wieczystej (...), wskazanej przez Prezydenta Miasta P. pismem z dnia (...) sierpnia 2009 r. w sprawie (...). Kolegium, zaskarżonym orzeczeniem z dnia (...) kwietnia 2011 r., nr (...), oddaliło powyższy wniosek użytkownika wieczystego oraz ustaliło opłatę roczną za rok 2010 i kolejne lata aż do ponownej aktualizacji w wysokości wskazanej przez Prezydenta Miasta. Orzeczenie Kolegium zostało doręczone pełnomocnikowi "A" Sp. z o. o. Z uwagi na fakt, iż w dniu (...) lutego 2011 r. przedmiotowe prawo użytkowania wieczystego zostało nabyte przez "B" Sp. z.o.o., spółka powyższa wniosła w dniu (...) września 2011 r. sprzeciw od powyższego pisma, wnosząc o przekazanie sprawy na drogę procesu cywilnego. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r. na podstawie art. 199 § 1 pkt. 1 i 3 kpc odrzucił pozew "A" Sp. z.o.o. wskazując, że skoro pierwotny wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona lub jest uzasadniona w innej wysokości, został złożony przez, "A" sp. z o.o. z siedzibą, która następnie była stroną postępowania przed Kolegium, to ona była uprawniona do wniesienia sprzeciwu. Dodatkowo wskazano, iż w pozwie wadliwe zakreślono stronę pozwaną, jako Prezydenta Miasta. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 79 ust. 7 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami do postępowania przed kolegium stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego o wyłączeniu pracownika oraz organu, o załatwianiu spraw, doręczeniach, wezwaniach, terminach i postępowaniu, z wyjątkiem przepisów dotyczących odwołań i zażaleń. Oznacza, że w trakcie postępowania – wywołanego wnioskiem o ustalenie zasadności aktualizacji opłaty rocznej – kończącego się wydaniem orzeczenia, od którego służy sprzeciw do sądu powszechnego, może dojść do postępowań ubocznych, incydentalnych (wpadkowych), w których możliwe jest zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Analiza powyższego przepisu w powiązaniu z treścią art. 80 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym od orzeczenia kolegium właściwy organ lub użytkownik wieczysty mogą wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia oraz ust. 2 powyższego artykułu, w myśl którego Kolegium przekazuje właściwemu sądowi akta sprawy wraz ze sprzeciwem, wskazuje, że w momencie złożenia sprzeciwu przez "B" Sp. z.o.o. Kolegium mogło przekazać sprzeciw wyłącznie do sądu powszechnego. Brak jest jakichkolwiek przepisów procesowych, umożliwiających podjęcie przez Kolegium innego działania. Tym samym nie mogło ono merytorycznie, czy też w jakikolwiek inny sposób, rozpoznać złożonego sprzeciwu, gdyż uprawnienie powyższe przysługuje wyłącznie sądowi powszechnemu. W momencie złożenia sprzeciwu nie powstała więc jakakolwiek nowa sprawa administracyjna, uboczna w stosunku do postępowania głównego, w której można byłoby zastosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji brak jest również rozstrzygnięcia, które podlegałoby kontroli sądu administracyjnego w ramach właściwości określonej w art. 3 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do rozpoznawania sprzeciwu wniesionego prze spółkę "B" od orzeczenia SKO z dnia (...) kwietnia 2011 r. jako skargi na tę decyzję. Sąd podkreśla, iż zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Nie może on jednak odrzucić skargi z takiego powodu w przypadku, gdy w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy (art. 58 § 4 powyższej ustawy.). Wskazać należy, iż art. 58 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakłada na sąd administracyjny obowiązek przejęcia wyłącznie sprawy, w której sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Za niedopuszczalne uznać należy więc dopuszczenie drogi sądowoadministracyjnej w sprawie, w której sąd powszechny nie uznał się za niewłaściwy, lecz odrzucił pozew z uwagi na przeszkody formalne. Prowadziłoby to bowiem do wzajemnej konkurencji drogi cywilnej oraz sądowoadministracyjnej, co z uwagi na charakter postępowania w przedmiocie opłat z tytułu użytkowania wieczystego uznać należy za niedopuszczalne. W takim przypadku merytoryczne rozstrzyganie sporu przez sąd administracyjny powodowałoby, iż ewentualne orzeczenie sądu administracyjnego byłoby dotknięte wadą, gdyż w sprawie orzekałby sąd niewłaściwy w sprawie. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. /-/ A. Łaskarzewska