II SA/Po 162/07

Katarzyna Witkowicz-Dwornicka - Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi I. P. i M. P. na uchwałę Rady Miejskiej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia 1. ustanowić dla I. P. i M. P. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka, 2. oddalić wnioski w pozostałym zakresie. /-/ K. Witkowicz-Dwornicka Skarżący I. i M. małżonkowie P. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w całości. W uzasadnieniu oświadczenia o stanie rodzinnym i dochodach wskazali, że oboje są emerytami w wieku 77 lat. Skarżący choruje na serce i jest po operacji, żona natomiast ma problemy z poruszaniem. Skarżący oświadczyli, że w związku z tym znaczną część miesięcznych dochodów przeznaczają na leki i leczenie. Z uzyskiwanych dochodów pokrywają koszty utrzymania domu, żywności, pomagają także córce, która jest bezrobotna, a ma na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci. Wnioskodawcy oświadczyli, że są współwłaścicielami domu o powierzchni [...] m- położnego w [...] przy ul. [...], gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha oraz budynku gospodarczego. Z tytułu emerytury wnioskodawcy uzyskują kwotę [...] zł brutto miesięcznie. Wnioskodawcy wezwani do uzupełnienia swojego oświadczenia przedłożyli kserokopie faktur za leki, z których wynika, że z tego tytułu ponoszą średnio około 200 zł miesięcznie. Z załączonej kopii zeznania podatkowego PIT-37 wynika, że w 2006r. skarżący uzyskali łączny dochód w wysokości [...] zł brutto, co daje miesięcznie kwotę [...] zł brutto. Wnioskodawcy otrzymali kwotę [...] zł tytułem zwrotu nadpłaconego podatku dochodowego. Przedłożyli także kserokopie dowodów wpłaty za usługi świadczone w sezonie 2007r. przez Spółdzielnią Usług Rolniczych na kwotę 66,95 zł; 66,95 zł; 271,92 zł; 110,10 zł i 213,83 zł. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez bank PKO Bank Polski wynika, że na dzień 30 września 2007r. dysponował kwotą [...] zł. Wnioskodawca przedłożył: - kopię umowy o pracę córki wnioskodawców E. K. zawartą na czas określony od 8 listopada 2007r. do 7 lutego 2008r. z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, - kserokopię zawiadomień Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o zaległościach podatkowych na kwotę 386,70 zł z 21 listopada 2007r. oraz 5.912,80 zł z 11 stycznia 2007r. obciążających E. K., - kserokopię polecenia przelewu należności za gaz na kwotę 351,80 zł obciążającej E. K., - wyciąg z rachunku bankowego E. K. prowadzonego przez PKO Bank Państwowy z ujemnym saldem na dzień 26 listopada 2007r. w wysokości [...] zł. - oświadczenie wnioskodawców, w którym wskazali roczne dochody ich córki na kwotę [...] zł ([...] zł miesięcznie) oraz wysokość jej zadłużenia na łączną kwotę [...] zł. Wnioskodawcy przedłożyli osobiste oświadczenie o swoich rocznych dochodach w łącznej wysokości [...]zł, na które składają się: emerytury ([...] zł i [...] zł), oszczędności na rachunku bankowym ([...] zł), rozliczenie PIT za 2006r. ([...] zł) i dotacje z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ([...] zł). Z drugiej strony oświadczyli, że ich roczne wydatki wynoszą 38.764,88 zł (leki, rata spłaty pożyczki bankowej na sumę 10.000 zł, należności komornika - 6.300 zł, gaz - 429,79 zł , prąd - 1.300 zł, woda i śmieci - 500 zł, węgiel - 2.800 zł, drewno na opał - 200 zł, podatki - 200 zł, ubezpieczenie na życie - 512 zł, usługi rolnicze - 884,72 zł, wydatki na żywność - 5.110 zł, środki czystości - 300 zł, koszty komunikacji PKP i PKS - 100 zł, prasa - 500 zł, pomoc córce - 5.000 zł (na żywność), wydatki szkolne wnuczek - 1.500 zł, gaz w butlach - 500 zł, dotychczasowe koszty sądowe - 400 zł. Wnioskodawcy złożyli osobiste oświadczenie, że posiadają [...] ha, w tym [...] ha stanowią użytki rolne, pozostałe grunty to sad i uprawy warzywne oraz nieużytki. Wnioskodawcy oświadczyli, że nie prowadzą żadnej działalności gospodarczej, a z działalności rolniczej nie uzyskują żadnych dochodów - posiadane grunty obsiewają roślinami miododajnymi. Nie posiadają żadnych maszyn rolniczych, korzystają bowiem z usług spółdzielni rolniczej, nie zatrudniają też żadnych pracowników. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 18 grudnia 2007r. wnioskodawcy wyjaśnili, że M. P. zaciągnął pożyczkę bankową na kwotę 10.000 zł na okres dwóch lat od dnia 20 kwietnia 2007r. do dnia 15 kwietnia 2009r. z miesięczną ratą w wysokości 489,24 zł. Z tych środków spłacono zaległości płatnicze córki wnioskodawców w Urzędzie Skarbowym na łączną kwotę 6.400 zł. E. K. spłaciła zaległości za gaz w kwocie 401 zł. Wnioskodawcy oświadczyli, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego z córką E. K. i wnuczkami. Wnioskodawcy dotychczas uiścili wymagane koszty sądowe w łącznej wysokości 400 zł (300 zł wpis od skargi, 100 zł opłata za wniosek o uzasadnienie). Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić jakichkolwiek należności związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym (bezrobotni, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych powoduje obciążenie tymi należnościami Skarbu Państwa, więc innych podatników. Nie można, więc stosując dobrodziejstwo prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowanych dostęp ten nie tyle utrudnia, co wręcz uniemożliwia (postanowienia NSA z dnia 6 października 2004r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Przedmiotem oceny zdolności płatniczych wnioskodawców była jedynie ich własna kondycja majątkowa i finansowa. Pominięto sytuację majątkową i rodzinną córki wnioskodawców - E. K., bowiem prowadzi ona wraz ze swoimi dwiema małoletnimi córkami odrębne gospodarstwo domowe. Przedłożony w niniejszej sprawie materiał dowodowy dotyczący sytuacji finansowej wnioskodawców nie pozwala na uzasadnione twierdzenie, że realnie nie dysponują oni jakimikolwiek środkami finansowymi, które mogliby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania chociażby w części. Uzyskują bowiem stałe miesięczne świadczenia w wysokości około [...] zł brutto na osobę, z których w całości pokrywają wszystkie niezbędne koszty bieżącego utrzymania. Dochody pozwalają także na udzielenie doraźnej pomocy córce poprzez zakup żywności, czy przyborów szkolnych dla wnuczek. Wprawdzie wnioskodawcy oświadczyli, że nie uzyskują dochodu z prowadzonej działalności rolniczej, która polega na obsiewaniu gruntu roślinami miododajnymi, to jednak wynikające z tej działalności koszty pokrywają środkami z dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Działalność rolnicza, zatem nie obciąża ich budżetu domowego. Wnioskodawcy mieli także możliwość poniesienia kosztów spłaty należności publiczno-prawnych córki, które z uwagi na swój charakter mają pierwszeństwo przed innymi wydatkami. Zaciągnęli kredyt na ten cel i terminowo spłacają raty. Sami nie posiadają żadnych zaległości płatniczych i regulują ciążące na nich należności. Podkreślić należy, że wnioskodawcy byli również w stanie wygospodarować środki i ponieść ciężar dotychczasowych kosztów sądowych w niniejszej sprawie uiszczając wpis, a następnie opłatę za uzasadnienie w łącznej kwocie 400 zł. Biorąc pod uwagę wysokość przewidywanych kosztów sądowych, jakie ewentualnie będą jeszcze musieli uiścić w niniejszej sprawie (co nie powinno w zasadzie przekroczyć kwoty 150 zł) przyjąć należy, że są w stanie ponieść i te wydatki. Z przedłożonego zestawienia rocznych kosztów bieżącego utrzymania wnioskodawców wynika, że ich wysokość pokrywa się z wysokością wszystkich uzyskanych przez nich dochodów. Trudno także odmówić zasadności tym wydatkom z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji wnioskodawcom nie pozostają już środki, które mogliby przeznaczyć na pokrycie wynagrodzenia fachowego pełnomocnika w wyboru. Podkreślić przy tym należy, że wnioskodawcy rozważają zasadność wniesienia skargi kasacyjnej, co wiąże się w konicznością jej sporządzenia przez adwokata lub radcę prawnego. Odmowa przyznania wnioskodawcom pełnomocnika z urzędu w świetle ich rzeczywistej sytuacji finansowej, mogłaby prowadzić do ograniczenia przysługującego im konstytucyjnego prawa do sądu. W tym stanie rzeczy wnioski o przyznanie prawa pomocy okazały się zasadne jedynie w części dotyczącej ustanowienia adwokata (art. 246 §1 pkt 2 i art. 245 §3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W pozostałym zakresie dotyczącym kosztów sądowych wnioski należało oddalić. Wobec powyższego na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak we wstępie. /-/ K. Witkowicz-Dwornicka