II SA/Po 162/08

Katarzyna Witkowicz-Dwornicka – Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2008 r. wniosku A.U. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.U. i K.U. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia 1. ustanowić dla A.U. radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych, 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. /-/ K. Witkowicz-Dwornicka Skarżąca A.U. wniosła o przyznanie prawa pomocy w całości argumentując, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej po śmierci męża, utrzymuje się bowiem z niskiej emerytury. Wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką i zięciem. Z uwagi na chorobę zięcia rodzina ponosi wydatki związane z kosztowną opieką (180 zł.) oraz koszty leków (350 zł). Wnioskodawczyni podała, że budżet domowy dodatkowo obciążają kredyty zaciągnięte na budowę kotłowni, której dotyczy niniejsze postępowanie. Do spłaty pozostało jeszcze 2.000 zł. oraz kredyt zaciągnięty przez córkę skarżącej na zakup pieca co i innych materiałów. Wnioskodawczyni podała, że rodzina utrzymuje się z jej emerytury w wysokości [...] zł, renty chorobowej zięcia – [...] zł i wynagrodzenia za pracę córki – [...] zł, co łącznie daje [...] zł brutto miesięcznie. Skarżąca podała, że jest właścicielką mieszkania o powierzchni [...] m² wraz z udziałem w gruncie, położonego w [...] koło [...], w którym rodzina zamieszkuje. Skarżąca została wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów źródłowych. W odpowiedzi oświadczyła, że jedynym źródłem dochodu rodziny jest jej emerytura, renta chorobowa zięcia oraz wynagrodzenia z pracę córki. Oświadczyła, że nie jest prowadzona działalność gospodarcza, ani produkcja rolna. Z załączonych kserokopii dokumentów wynika, że aktualnie emerytura skarżącej wynosi [...] zł, renta chorobowa zięcia skarżącej – [...] zł netto miesięcznie, a wynagrodzenie córki –[...] zł brutto miesięcznie ([...] zł netto). Łączne dochody rodziny wynoszą, więc obecnie [...] zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni zapytana o koszty bieżącego utrzymania rodziny wyszczególniła je i załączyła kserokopie faktur. Z przedłożonych dokumentów wynika, że z tytułu podatku od nieruchomości za 2008r. zapłacić należy kwotę 279 zł, za wodę za dwa miesiące 69,26 zł (około 35 zł miesięcznie), za prąd 123,59 zł za dwa miesiące (63 zł miesięcznie), suma miesięcznych rat kredytowych wynosi 684 zł. Ostatnia rata jednego z kredytów w wysokości 306 zł będzie płatna w czerwcu 2008 r., drugi kredyt będzie spłacany do sierpnia 2011r. Wnioskodawczyni oświadczyła, że koszty ogrzewania wynoszą około 2.000 zł rocznie (167 zł miesięcznie), koszty żywności - 1.000 zł miesięcznie. Wysokość niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania rodziny stanowi, więc łącznie około 2.504 zł. miesięcznie. Wnioskodawczyni podała również, że ponoszone są także koszty odzieży, dojazdów córki do pracy oraz koszty leków dla skarżącej, ale nie sprecyzowała ich wysokości. Wnioskodawczyni przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego córki za listopad 2007 r. z którego wynika, że saldo było dodatnie i wynosiło [...] zł na początku listopada 2007r. i [...] zł. na końcu tego miesiąca. Natomiast z przedłożonej kserokopii odpisu z księgi wieczystej nieruchomości wynika, że skarżąca jest właścicielką lokalu mieszkalnego na zasadach odrębnej własności lokalu wraz z udziałem w gruncie. Nieruchomość obciąża hipoteka zwykła na kwotę 50.000 zł oraz kaucyjna na kwotę 28.400 zł na rzecz Banku Przemysłowo-Handlowego PBK SA. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nieruchomość w całości wykorzystywana jest na cele mieszkalne i nie przynosi żadnego dodatkowego dochodu. Zgodnie z dyspozycją art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całości następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że na wnioskodawczyni spoczywa ciężar wykazania, że sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma możliwości poniesienia najmniejszych nawet kosztów tego postępowania. Do uwzględnienia przedmiotowego wniosku nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Przyznanie prawa pomocy powoduje bowiem obciążenie tymi należnościami Skarbu Państwa, więc innych podatników. Nie można, więc stosując dobrodziejstwa tej instytucji, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowanych dostęp ten nie tyle utrudnia, co wręcz uniemożliwia (postanowienia NSA z dnia 6 października 2004r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Prawo pomocy powinno być zatem udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że oceniając sytuację wnioskodawczyni badać ją należy z uwzględnieniem kondycji finansowej wszystkich członków rodziny, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Ocenie podlegają, więc wszystkie dochody rodziny, nie tylko skarżącej i w konsekwencji koszty utrzymania całej rodziny. W bieżących kosztach utrzymania rodziny partycypować powinni bowiem wszyscy jej członkowie. Podkreślić także należy, że rozpatrując wniosek o prawo pomocy uwzględnia się jedynie niezbędne koszty utrzymania, a nie wszystkie, jakie są ponoszone. Rodzina skarżącej uzyskuje aktualnie stałe miesięczne dochody w łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Zastawiając wysokość dochodów z koniecznymi kosztami utrzymania rodziny, uwzględniając także koszty leczenia i rehabilitacji zięcia skarżącej ([...] zł miesięcznie), przyjąć należy, że na dodatkowe wydatki rodziny pozostaje około 500 zł miesięcznie. Wynika z tego, że rodzina skarżącej jest w stanie wygospodarować miesięcznie taką kwotę na pokrycie dodatkowych wydatków, poza niezbędnymi. Podkreślić przy tym należy, że od lipca 2008r. budżet rodziny zwolniony będzie z uiszczania jednej raty kredytowej w wysokości koło 300 zł miesięcznie, co oznacza że rodzina skarżącej dysponować będzie dodatkowymi wolnymi środkami. Z drugiej strony fakt, iż członkowie rodziny skarżącej zaciągają kredyty wskazuje też i na to, że dysponują zdolnością kredytową, więc ich sytuacja finansowa zweryfikowana przez bank, jako fachową instytucję, pozwala na terminowe spłacanie nie tylko kapitału, ale i odsetek kredytowych. Uzyskiwane dochody pozwalają, więc na ponoszenie dodatkowych wydatków, poza niezbędnymi kosztami bieżącego utrzymania. Wśród kosztów postępowania znajdują się koszty sądowe, które mając charakter należności publicznoprawnych, powinny więc być uiszczane w pierwszej kolejności, zaraz po niezbędnych kosztach bieżącego utrzymania, a nie na końcu listy wszystkich wydatków, gdy ewentualnie pozostaną jakieś wolne środki. Nie można też zapomnieć, że przedmiot niniejszej sprawy dotyczy wszystkich członków rodziny skarżącej, więc cała rodzina winna partycypować w kosztach zainicjowanej sprawy. Wprawdzie skarżąca przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego córki z listopada 2007r., to jednak widniejące na nim dodatnie saldo wskazuje, że sytuacja finansowa nie jest tak zła, jak ją skarżąca przedstawia. Okoliczność ta wskazuje, że rodzina może z bieżących dochodów wygospodarować wolne środki, które powinna przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych niniejszej sprawy. W tej sytuacji przyjąć należy, że wnioskodawczyni powinna ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego chociażby w części i uiścić koszty sądowe (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy), tym bardziej że są one rozłożone w czasie. Obecnie skarżąca zobowiązana jest do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł., który podlega zwrotowi, w przypadku korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia sprawy. Z drugiej strony, osiągane dochody wskazują, że skarżąca nie ma możliwości poniesienia kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika z wyboru. Biorąc pod uwagę wysokość wolnorynkowego wynagrodzenia takiego pełnomocnika oraz realne dochody skarżącej i jej rodziny uznać należy, że w tej części wniosek o prawo pomocy jest uzasadniony. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zgodnie z treścią art. 249 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Wobec powyższego, wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się zasadny tylko w części (art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 cytowanej ustawy). W pozostałym zakresie dotyczącym kosztów sądowych wniosek ten należało oddalić. Jakkolwiek, skarżąca może domagać się zwolnienia od kosztów sądowych także i na dalszym etapie postępowania, gdy wykaże, że sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak we wstępie. /-/ K. Witkowicz-Dwornicka