II SA/Po 164/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi A. K. i S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia (...) Nr (...), II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżących kwotę (...),- zł. (...) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. przyznaje radcy prawnemu M. F. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę (...),- (...) złotych w tym (...),- (...) złotych podatku od towarów i usług oraz kwotę 17,- (siedemnaście) złotych tytułem uiszczonej opłaty od pełnomocnictwa. IV. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/E.Brychcy /-/B.Drzazga /-/D.Rzyminiak-Owczarczak Decyzją z dnia (...) sierpnia 2008 r. nr (...), Wójt Gminy S. na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) oraz art. 36 ust. 4 i art. 37 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 717 ze zm.) w związku z § 14 uchwały Rady Gminy z dnia 21 września 2006 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, orzekł o ustalaniu Państwu A. i S. K. jednorazową opłatę w wysokości (...) zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości położonej w obrębie C. nr ewidencyjny (...), zapisanej w Księdze Wieczystej po nr (...), oraz z tytułu wzrostu wartości nieruchomości położonej w obrębie C., nr ewidencyjny (...), zapisanej w Księdze Wieczystej pod nr (...) w związku z uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że w dniu (...) września 2006 r. Rada Gminy podjęła uchwałę w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Przed uchwaleniem planu teren, na którym leżą działki oznaczone nr (...) oraz (...) (wydzielone z działki nr (...)) nie był objęty żadnym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i stanowił grunty orne. Zgodnie z uchwalonym planem działki powyższe zostały przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną i usługową. W związku z umowami darowizny z dnia 21(...) maja 2007 r., którymi A. i S. K. darowali działkę oznaczoną nr (...) swojemu synowi P. K. (akt notarialny nr repet. (...) z dnia (...) maja 2007 r.), a działkę oznaczoną nr (...) swojemu synowi J. K. (akt notarialny nr repet. (...) z dnia (...) maja 2007 r.), organ wszczął w dniu (...) czerwca 2007 r. postępowanie w przedmiocie ustalenia i pobrania jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości działek o nr (...) oraz (...). Kwota jednorazowej opłaty została ustalona w oparciu o operat szacunkowy sporządzony w dniu (...) lipca 2008 r. przez rzeczoznawcę majątkowego W. B. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli A. i S. K. podnosząc, że podział geodezyjny działki nr (...) został dokonany na ich wniosek, w celu umożliwienia ich synom pobudowania domów mieszkalnych. Działki nr (...) oraz (...) zostały przekazane synom w formie darowizny, co przesądza o niemożliwości zastosowania przepisu art. 36 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przewidującego, że jednorazowa opłata z tytułu wzrostu wartości nieruchomości może zostać nałożona jedynie w przypadku zbycia nieruchomości. Ponieważ darowizna stanowi czynność nieodpłatnym, wnioskodawcy nie odnieśli żadnej korzyści majątkowej uzasadniającej wydanie decyzji obciążającej ich koniecznością wniesienie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) lutego 2009 r. nr (...), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia (...) sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające ustalenie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości oraz wyjaśniono, że zbycie nieruchomości jest pojęciem szerszym niż sprzedaż i obejmuje wszystkie formy przeniesienia własności, również te, którymi doszło do przeniesienia własności nieruchomości na osoby trzecie w sposób bezpłatny, jak darowizna. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. i S. K. wnosząc o jej uchylenie. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez przyjęcie, że darowizna stanowi zbycie nieruchomości w szeroko rozumianym pojęciu sprzedaży, oraz naruszenie zasad prawa procesowego poprzez pominięcie w materiale dowodowym okoliczności przemawiających na korzyść skarżących. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. W okresie od 09 października 2009 r. do 11 marca 2010 r. sprawa sądowoadministracyjna została zawieszona, z uwagi na fakt rozpatrywania przez Trybunał Konstytucyjny zagadnienia prawnego dotyczącego zgodności art. 37 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z Konstytucją. Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu 28 kwietnia 2010 r. pełnomocnik skarżących – radca prawny M. F. podtrzymał stanowisko zaprezentowane w skardze powołując się jednocześnie na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt II OPS 3/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi przepisami art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. Przepis art. 36 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym stanowi, że jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą wartość nieruchomości wzrosła, a właściciel lub użytkownik wieczysty zbywa tę nieruchomość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta pobiera jednorazową opłatę ustaloną w tym planie, określoną w stosunku procentowym do wzrostu wartości nieruchomości. Opłata ta jest dochodem własnym gminy. Wysokość opłaty nie może być wyższa niż 30 % wzrostu wartości nieruchomości. Równocześnie na podstawie art. 37 ust. 1 powyższej ustawy wysokość opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości ustala się na dzień jej sprzedaży. Oznacza to, że organy administracji publicznej mają możliwość nałożenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości jedynie w przypadku łącznego spełnienia dwóch warunków: wzrostu wartości nieruchomości z uwagi na uchwalenie lub zmianę miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz zbycia powyższej nieruchomości przez jej właściciela lub użytkownika wieczystego. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, wskazać należy, że uchwałą z dnia 21 września 2006 r. Rada Gminy uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Przed uchwaleniem powyższego planu teren, na którym leżą działki objęte toczącym się postępowaniem, oznaczone aktualnie numerami ewidencyjnymi (...) oraz (...) (wydzielone z działki nr (...)), nie był objęty żadnym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i stanowił grunty orne. Natomiast, zgodnie z uchwalonym planem, działki powyższe zostały przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną i usługową. Tym samym uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego przyczyniło się do wzrostu wartości przedmiotowych nieruchomości. Równocześnie aktami darowizny z dnia (...) maja 2007 r., skarżący darowali działkę oznaczoną nr (...) swojemu synowi P. K., a działkę oznaczoną nr (...) swojemu synowi J. K. Zdaniem organu zawarte umowy darowizny wypełniły przesłankę zbycia nieruchomości, określoną w art. 36 ust. 4 ustawy o planowaniu przestrzennym, uzasadniającą wydanie decyzji o ustaleniu jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. Stanowisko powyższe uznać należy za błędne. Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt II OPS 3/09, pobieranie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, o której mowa w art. 36 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, nie obejmuje sytuacji gdy nieruchomość została darowana osobie bliskiej. Zdaniem NSA za uznaniem, że darowanie nieruchomości nie wypełnia dyspozycji normy określonej w powyższym artykule ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przemawia fakt, że opłata ma charakter daniny publicznej związanej z przysporzeniem majątkowym po stronie podmiotu zobowiązanego, który w okresie pięciu lat od uchwalenia lub zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wprowadzi nieruchomość do obrotu. Podkreślono, że opłata planistyczna jest wymagana dopiero w momencie, w którym przysporzenie się materializuje, co odpowiada funkcji omawianej opłaty będącej z jednej strony formą "podzielenia się" przez właściciela nieruchomości zyskiem jaki osiąga, z drugiej zaś przeciwdziałaniu "spekulacyjnemu" obrotowi nieruchomości bezpośrednio po uchwaleniu lub zmianie planu. Ponieważ w przypadku umowy darowizny, nieruchomość nie staje się przedmiotem obrotu, nie ma więc też mowy o przysporzeniu majątkowym po stronie darczyńcy. Sąd ponadto podkreślił, że analiza postanowień ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym prowadzi do przekonania, że zamiarem ustawodawcy nie było objęcie obowiązkiem uiszczenia opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, wszystkich tytułów zbycia nieruchomości, w tym pod tytułem darmym. Stanowisko powyższe potwierdza treść art. 37 ust. 1 powyższej ustawy, w której ustawodawca stanowi, że wysokość opłaty planistycznej ustala się na dzień "sprzedaży" nieruchomości, a nie jej "zbycia". Podzielając stanowisko zaprezentowane w powyższej uchwale NSA, Sąd wskazuje, że rozpatrując przedmiotową sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze oraz Wójt Gminy S. wadliwie przyjęły, że wskazana w decyzjach darowizna nieruchomości wypełnia przesłankę nałożenia na darczyńcę jednorazowej opłaty planistycznej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. Z tych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O zwrocie uiszczonego wpisu orzeczono na mocy art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z §14 ust. 2 pkt 1 a) i §15 pkt 1 i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.).O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powyższej ustawy. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji powinien rozważyć zasadność prowadzonego postępowania, uwzględniając wskazania wynikające z niniejszego uzasadnienia wyroku, co w konsekwencji nakazuje umorzenie postępowania. /-/ E. Brychcy /-/ B. Drzazga /-D. Rzyminiak – Owczarczak