II SA/Po 1657/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Hrycaj Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Miładowski ( spr. ) As. sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant: referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2004 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. czerwca 2002 r. Nr [...]. w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej; uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. sierpnia 2000r. nr [...]. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ M.Hrycaj /-/ P.Miładowski TG Decyzją z dnia [...]. sierpnia 2000 r. nr [...]. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazując na art. 1 ust. 1, art. 2 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił przyznania B. R. uprawnień do świadczenia pieniężnego z ustawy. W uzasadnieniu podnoszono, iż zgodnie z art. 2 omawianej regulacji represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. Zebrany jednak w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza wykonywania pracy przymusowej przez co najmniej 6 miesięcy. A tylko taki okres represji daje podstawę do przyznania dochodzonego świadczenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. R. zarzucał naruszenie art. 2 pkt 2 przedmiotowej ustawy, argumentując, że wywieziono go do Francji w marcu 1944 r., a do kraju mógł wraz z rodziną powrócić dopiero na początku 1946 roku, że przez cały okres pobytu aż do wyzwolenia (listopad 1944) pracował przymusowo w gospodarstwie rolnym obywatela niemieckiego i przepracował ponad 6 miesięcy. W piśmie z dnia [...] lutego 2002 uzupełniającym ów wniosek podał, że wywieziono go z kraju [...]. lub [...]. marca 1944, a podróż do Francji trwała około 2 tygodni. Pracę podjął następnego dnia po przyjeździe na miejsce i kontynuował ją aż do listopada 1944. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]. czerwca 2002 Nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z [...]. sierpnia 2000 o odmowie przyznaniu świadczenia. Kierownik Urzędu wskazywał, że zgodnie z przedstawionymi dowodami strona rozpoczęła pracę [...]. marca 1944, a zakończyła [...]. września 1944, ponieważ zajęcie miejscowości Remi - Ardeny przez wojska alianckie nastąpiło 15 września 1944 (według United States Army World War II. Special Studies Chronology 1941/1945 pod redakcją Mary H. Williams, Washington 1960). Kontynuowanie pracy po tej dacie nie spełnia warunków pracy przymusowej. Zatem strona pracowała przymusowo łącznie 5 miesięcy i 28 dni, a więc krócej niż minimalny okres wymagany przez ustawę. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł B. R. Skarżący zarzucał naruszenie prawa materialnego - art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 o świadczeniu pieniężnym ... . W jego ocenie deportacja miała miejsce już [...]. lub [...]. marca 1944 a do 6 miesięcznego okresu należy doliczyć czas trwania przejazdu z P. do Remi. W odpowiedzi na skargę Kierownik urzędu wnosił o jej oddalenie. Skargę wniesiono jeszcze pod rządami ustawy z dnia 11.5.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74 poz. 368 z późn. zm.). W międzyczasie doszło do reformy sądownictwa administracyjnego. W myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga ma uzasadnione podstawy. W istocie zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 31 maja 1996 o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.) represją uprawniającą do ubiegania się o świadczenie pieniężne jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939. Wykładnia gramatyczna omawianego przepisu wyraźnie wskazuje, że chodzi tu o wywiezienie z zamiarem i na czas w ustawie wskazany. Ma rację skarżący, że do 6-cio miesięcznego okresu z art. 2 pkt 2 ustawy należy zatem zaliczać nie tyle okres pracy co okres wywiezienia z terytorium państwa polskiego w jego granicach z przed 1 września 1939 na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie II wojny światowej. Nie kwestionując wywodów organu orzekającego, że kontynuowanie zatrudnienia już po wyzwoleniu danego terenu spod okupacji niemieckiej nie ma charakteru pracy przymusowej w rozumieniu postanowień ustawy, to zauważyć należy, że okres pracy przymusowej nie jest przesłanką samego prawa do świadczenia. Zgodnie z orzecznictwem zarówno Sądu Najwyższego jaki i Naczelnego Sądu Administracyjnego osoba ubiegająca się o przyznanie przedmiotowego świadczenia winna wykazać, iż spełnia przesłanki uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 ustawy kategorii osób represjonowanych nie jest natomiast zobowiązana wykazywać czy w tym czasie faktycznie i przez jaki okres wykonywała pracę przymusową. (por. wyrok SN z 6.04.2000 r III RN 143/99, wyrok NSA z 30.06.2000 r V SA 3029/99). Obowiązek ustalenia faktycznego czasu pobytu określonej osobie, czy to w obozie pracy czy też okresu świadczenia pracy przymusowej ma znaczenie dla sposobu obliczenia wysokości świadczenia. Kwestie te normuje bowiem następny w kolejności art. 3 ustawy z 31 maja 1996. Wbrew rozumowaniu Kierownika Urzędu, który do przepisu art. 3 odwołał się także w uzasadnieniu zaskarżonego aktu, przepis ten zawierając jedynie i wyłącznie przesłanki prawne co do sposobu obliczenia świadczenia nie decyduje o samym uprawnieniu do nabycia świadczeń. Ten bowiem zakres jest wyraźnie określony hipotezą art. 2 ustawy. W tym stanie rzeczy Kierownik Urzędu winien wyjaśnić i oceniając wiarygodność twierdzeń strony ustalić, kiedy w istocie nastąpiło wywiezienie do pracy przymusowej i czy odpowiada owe wywiezienie także kryterium czasowym określonej w ustawie definicji deportacji uprawniającej do przedmiotowego świadczenia. Zawężenie rozważań jedynie do okresu od podjęcia pracy przymusowej aż do wyzwolenia terenu spod okupacji niemieckiej narusza hipotezę art. 2 pkt 2 ustawy z 31 maja 1996 o świadczeniu pieniężnym ... (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), co z kolei prowadzi zgodnie z art. 145 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) do uchylenia zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej oraz do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania - jak w sentencji. Sąd nie orzekł przy tym w trybie art. 152 wyżej wymienionej ustawy upsa, albowiem decyzja odmawiająca przyznania świadczenia nie wywołuje skutków uzasadniających potrzebę orzekania o jej wykonalności. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Hrycaj /-/ P. Miładowski TG