II SA/Po 17/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont ( spr.) Sędziowie NSA Ryszard Słupczyński Tadeusz Geremek Protokolant: sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2004r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]r. Nr [...] /-/ T. Geremek /-/ W. Zygmont /-/ R. Słupczyński Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją nr [...] z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 § 1 k.p.a., § 1 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych stwierdził A. K. brak podstaw do uznania choroby zawodowej - kontaktowego alergicznego zapalenie skóry dłoni, wymienionej w pozycji lp. 10 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. (Dz. U. Nr 65, poz. 294). Uzasadniając stanowisko organ I instancji stwierdził, że schorzenie wiąże się z jej wrażliwości na alergeny (nikiel, kobalt, pyłki traw, roztocza i kurz domowy). Wprawdzie od 9.11.1992r. do 8.09.1996r. w okresie zatrudnienia w Zakładzie Rolniczo Przemysłowym "A", w latach 1992 -1994 wykonywała obowiązki brygadzistki w dziale [...] polegające na obsłudze krajalnicy i maszyny pakującej, a następnie w okresie ok. 1,5 roku w dziale przetwórstwa na stanowisku wagowej, gdzie dokonywała ważenia gotowych produktów zawieszonych na wózkach wędzarniczych oraz transportowała je do magazynu, to stwierdzono brak bezpośredniego kontaktu z alergenem przez ręce. W trakcie wykonywania obowiązków służbowych w kontakcie z urządzeniami metalowymi i narzędziami pomocniczymi, w skład których wchodzą związki niklu (krajalnica, pakowaczka, waga, wózki transportowe, noże, łopatki) jej ręce musiały być zabezpieczone rękawiczkami foliowymi lub gumowymi, co wynikało z obowiązku nałożonego na pracowników przez pracodawcę. Zarówno w dokumentacji badań okresowo-profilaktycznych, jak i podczas przeglądów czystości i higieny rąk przeprowadzanych przez komisję bhp nie adnotowano u A. K. żadnych zmian chorobowych na skórze dłoni w okresie jej zatrudnienia. Można stwierdzić z przeważającym prawdopodobieństwem, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy chorobą, a wykonywaną pracą. W odwołaniu A. K. domagała się ponownego rozpatrzenia sprawy twierdząc, że alergiczne zapalenie skóry dłoni, powstało w związku z pracą zawodową w ZRP "A" w S. w latach 1992-1996. Wówczas narażona była na bezpośredni kontakt z alergenem (nikiel). Obowiązek używania rękawic ochronnych dotyczył czynności czyszczenia przy użyciu środków chemicznych, zaś obowiązek używania rękawic gumowych występował przy obsłudze mocno zabrudzonych wózków wędzarniczych (stałe ich używanie wykluczało obciążenie i tempo pracy). Rękawice foliowe należało używać przy pracy na krajalnicy podczas wkładania plastrów wędlin do maszyny pakującej. W trakcie okresowych badań, przeglądów czystości przez komisje bhp, wskutek zaniedbań, nie dostrzegano zmian chorobowych skóry, które były powierzchowne. Przed podjęciem pracy nie występowały żadne objawy tej choroby. Obecnie nawet brak ekspozycji zawodowej z alergenem nie powoduje całkowitego ustąpienia chorobowych zmian skóry. Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 ust.1 k.p.a., § 1 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że biorąc pod uwagę wielość czynników uczulających na jakie uwrażliwiona jest A. K., należy przyjać brak niewątpliwego związku przyczynowego pomiędzy wykonywaną pracy, a powstałą choroba, jak również zawinienie pracownika w zakresie nie przestrzegania przepisów bhp, co powoduje niemożność uznania stwierdzonej choroby za chorobę zawodową. W skardze A. K. wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia i wniosła o dokładne rozpatrzenie jej sprawy. Stwierdziła, że bywało, że nie miała czasu na zakładanie i ściąganie rękawic ochronnych ze względu na nawał pracy, czasami rękawice te były podarte lub dziurawe, a każdy wózek trzeba było ciągnąć na wagę, z kolei brak rękawic powodował kontakt z niklem, który był alergenem. Podkreśliła, że nie łamała przepisów celowo by spowodować chorobę zawodową, bowiem gdyby nie choroba, nadal pracowałaby zawodowo. Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchyla decyzje obu instancji, jako niezgodne z prawem. Powody. Definicja zawarta w § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w pierwszym rzędzie uzależnia stwierdzenie choroby zawodowej od tego, czy w środowisku pracy występował czynnik szkodliwy dla zdrowia oraz czy u pracownika wystąpiła choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych. W sprawie niniejszej nie budziło żadnych wątpliwości, że u skarżącej wystąpiła choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych. Organy obu instancji nie przeczyły, że wystąpił też czynnik szkodliwy dla zdrowia, to jest kontakt z niklem, nie mniej przyjęły, że tego rodzaju kontakt nie zwiększał prawdopodobieństwa zakażenia w stosunku do narażenia występującego poza środowiskiem pracy. Nie można jednak pominąć, że przepisy § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych nie wymagają wykazania ze stuprocentową pewnością, że zachodził związek przyczynowy pomiędzy narażeniem zawodowym, a powstaniem choroby. W przypadku ustalenia, że czynnik szkodliwy dla zdrowia występował i że był to czynnik mogący zazwyczaj spowodować istotnie występującą chorobę, można natomiast mówić o domniemaniu związku przyczynowego między narażeniem zawodowym a powstaniem choroby. Organy obu instancji wydawały się obalać wskazane domniemanie odnosząc się do czynnika bezpośredniego kontaktu z alergenem o jakim to czynniku mowa w § 1 ust. 2 powołanego rozporządzenia sugerując, twierdząc że jest to skutkiem zawinionego naruszaniu zasad BHP przez skarżącą. Z uchybieniem jednak wymogu art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. ostateczne wnioski wyprowadzono przy pominięciu istotnych elementów zgromadzonego materiału dowodowego względnie przy zaniechaniu niezbędnego uzupełnienia tegoż materiału. W szczególności opisując udokumentowany kontakt z alergenem i sugerując sporadyczność stykania się z nim, zupełnie pominięto ustalenia co do tego jaki okres czasu obejmowały te kontakty. W przypadku gdyby okres taki obejmował lata, kontakty miałyby charakter wielokrotnych. Z kolei, opisując warunki pracy skarżącej odniesiono się jedynie do modelowej sytuacji, gdy pracownica stale pracuje w rękawicach ochronnych. Trudno odmówić słuszności zarzutom skarżącej wskazującej na pominięcie szeregu typowych sytuacji na jej stanowisku pracy, w których jednak następował kontakt z niklem. W każdym bądź razie argumentacja zmierzająca do wyłączenia prawdopodobieństwa zawodowego źródła zachorowania nie była przekonywująca i przeprowadzona została z pominięciem oceny warunków pracy i zakresu czynności skarżącej jako wagowej, zwłaszcza bez badania czy występowało prawdopodobieństwo wyższego narażenia poza środowiskiem pracy. Zważyć nadto należało, że § 10 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych ściśle wiąże rozstrzygnięcie w sprawach dotyczących chorób zawodowych z treścią orzeczeń uprawnionych jednostek służby zdrowia. PTIS [...] prowadził dochodzenie epidemiologiczne w związku ze zgłoszonym przypadkiem choroby zawodowej i to z wykorzystaniem dokumentacji dostarczonej przez skarżącą jak i pobranej z Przychodni Lekarskiej przy ZRP "A", z którego wynika, że podczas pobytu chorej w 1998r. na oddziale Dermatologicznym Wojewódzkiego Szpitala stwierdzono podejrzenie choroby zawodowej (dgn. Contact dermatis allergica susp. proffesionele). Testy naskórkowe w pierwszym badaniu - dodatnie na związki niklu, a w drugim badaniu - dodatnie na związki kobaltu i niklu. W dochodzeniu wskazano, że według danych literaturowych do powstania uczulenia może dojść już w przeciągu tygodnia stykania się z danym alergenem, często jednak po kilku miesiącach a nawet latach. Nabyte uczulenie utrzymuje się przez całe życie, gdy dotyczy związków obecnych w warunkach życia codziennego (chrom, nikiel). Osobliwością alergii na nikiel jest znacznie częstsze występowanie u kobiet niż u mężczyzn. WCMP [...] nie miał wątpliwości diagnostycznych i skierował do Powiatowego Inspektora Sanitarnego zgłoszenie choroby zawodowej z dnia [...]r. nr [...], rozpoznanej skarżącej w postaci kontaktowego alergicznego zapalenia skóry dłoni (Lp. 10 wykazu chorób zawodowych). Stwierdzono w orzeczeniu, że u pracodawcy badania profilaktyczne były przeprowadzane, ale ich okres nie zawsze był odpowiedni do występujących zagrożeń zawodowych. Ustalono, że do obowiązków skarżącej należało ważenie gotowych wyrobów i utrzymywanie czystości swojego stanowiska pracy. Gotowe produkty zawieszone na specjalnych wózkach wędzarniczych (metalowe), które przepychała na wagę i do magazynu. Utrzymanie czystości polegało na zmywaniu posadzki wodą za pomocą węża gumowego, oraz mycia drzwi i ścian przy pomocy środków myjących typu: Biosol, Biosol CL, Clic, Natusan. Tymczasem organy obu instancji orzekając odmiennie od treści orzeczenia uprawnionej jednostki nie wyjaśniły dostatecznie przyczyny tej odmienności, zaniechały też zajęcia stanowiska co do tego, czy uprawniona jednostka należycie brała pod uwagę warunki pracy skarżącej ( art. 107 § 3 k.p.a.). Stąd też do rozważenia w dalszym postępowaniu pozostanie ewentualność uzyskania orzeczenia właściwego instytutu naukowo- badawczego, który mógłby w szczególności powołać wyniki badań dotyczących ryzyka zachorowań na alergię związaną z kontaktem z niklem poza środowiskiem pracy. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 litera "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł Sąd jak w sentencji wyroku. /-/ T.M. Geremek /-/ W. Zygmont /-/ R. Słupczyński AR