II SA/Po 171/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2020 r. sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję Rektora [...] w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Rektora Wyższej Szkoły [...] w [...] (zwanego dalej "Rektorem") z dnia [...] grudnia 2019 r., [...] utrzymująca w mocy decyzję Dziekana Wydziału Zamiejscowego w [...] Wyższej Szkoły [...] w [...] (zwanego dalej "Dziekanem") z dnia [...] listopada 2019 r., [...] w przedmiocie skreślenia Ł. K. z listy studentów 2. roku studiów pierwszego stopnia (niestacjonarnych) na kierunku inżynieria zarządzania. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy. Ł. K. z dniem [...] października 2017 r. rozpoczął studia na kierunku inżynieria zarządzania. Od 2. roku studiów (rok akademicki [...]), to jest semestru III i IV, skarżący korzystał z indywidualnego toku studiów przyznawanego na podstawie § 19 ust. 1 Regulaminu studiów Wyższej Szkoły [...] w [...] (zwanego dalej "Regulaminem studiów") stanowiącego załącznik do uchwały Senatu Wyższej Szkoły [...] w [...] z dnia [...] września 2019 r., [...]. W związku z niezaliczeniem przez Skarżącego do końca IV. semestru studiów przedmiotu inżynieria systemów i analiza systemowa, Dziekan w drodze decyzji skreślił Ł. K. z listy studentów na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (na datę decyzji Dz. U. poz. 1668 z późn. zm., obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 85 – uw. Sądu, dalej "P.s.w.n.") w związku z § 79 ust. 1 lit. d oraz § 81 Regulaminu studiów. W odwołaniu Ł. K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucił naruszenie art. 108 ust. 2 pkt 1 i 3 P.s.w.n. [omyłkowo zapewne wskazano "art. 108 ust. 1 pkt 1 i 3" – uw. Sądu] poprzez bezpodstawne skreślenie go z listy studentów z powodu niezaliczenia przedmiotu spowodowanego nieobecnością na zajęciach (podczas gdy – jak zaznaczył – nie było możliwe, aby student posiadający zgodę na nieuczestniczenie w zajęciach mógł uzyskać odpowiednią ilość punktów wymaganych do zaliczenia przedmiotu) oraz art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., dalej "K.p.a.") poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego, a także skreślenie go z listy studentów pomimo wcześniejszego braku reakcji uczelni na zgłaszane przez niego problemy. Podniósł dalej, że na mocy § 19 ust. 1 Regulaminu studiów posiadał indywidualny tok studiów, co oznacza, że jest zwolniony z udziału w zajęciach organizowanych przez uczelnię. Niemożliwe było więc, aby osiągnąć wymaganą liczbę punktów do zaliczenia przedmiotów według wymagań ustalonych przez prowadzącego zajęcia – praca w grupach, przygotowanie projektu zaliczeniowego oraz prezentacja efektów pracy. Skarżący podniósł, że indywidualny tok studiów nie może być fikcją i należy urzeczywistniać jego postanowienia. Zwrócono także uwagę na brak reakcji ze strony władz uczelni w spornym zakresie – brak wiadomości o tym, że mimo przyznanego trybu, skarżący musi odbyć zaliczenie przedmiotu na warunkach ustalonych przez prowadzącego. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., [...], podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 108 ust. 3 P.s.w.n., Rektor utrzymał w mocy decyzję Dziekana. Wyjaśnił, że skarżący pomimo braku udziału w zajęciach mógł uzyskać zaliczenie przedmiotu, nawet z najwyższą oceną. Obecność, z której był zwolniony, mogła prowadzić jedynie do uzyskania większej liczby punktów. Przedstawił kryteria oceniania, które wynikają z karty przedmiotu. Zdaniem organu drugiej instancji, na podstawie zgromadzonych akt, można ustalić, że skarżący przystąpił do zaliczenia przygotowując projekt zaliczeniowy, jednakże przez wzgląd na błędy merytoryczne został oceniony na poziomie, który nie pozwalał na uzyskanie pozytywnej oceny i tym samym zaliczenie przedmiotu. Skarżący miał nadto możliwość poprawienia projektu i obrony jego w dodatkowym terminie. Rektor przedstawił też zasadnicze różnice pomiędzy indywidualnym tokiem studiów a indywidualną organizacją studiów. Drugi spośród wymienionych trybów nie znajduje zastosowania do Ł. K., w związku z czym nie można było powoływać się na to, że powinien mieć on prawo do zaliczania przedmiotów według dogodnych dla niego kolejności, miejsca i czasu. W skardze Ł. K. przedstawił zarzuty takie jak w odwołaniu (skargę nazwano omyłkowo "wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy" – zob. k. 63 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie. Zwrócił uwagę, podobnie jak w decyzji, na zasadnicze różnice między indywidualnym tokiem studiów a indywidualną organizacją studiów. Zaznaczył, że skarżącemu przysługiwało pierwsze z uprawnień, w związku z czym był zwolniony jedynie z obowiązku udziału w zajęciach, jednakże zaliczenie przedmiotu musiało się odbyć na zasadach ustalonych przez prowadzącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 108 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 P.s.w.n. Przepisy te zostały inkorporowane do § 79 ust. 1 oraz § 81 Regulaminu studiów. Biorąc pod uwagę to, że przyczyną wskazaną w podstawie prawnej wydanych decyzji był § 79 ust. 1 lit. d Regulaminu studiów, to jest nieuzyskanie zaliczenia semestru lub roku studiów w określonym terminie, należy poddać analizie, czy istotnie przesłanka ta została spełniona. Jak trafnie zwraca się uwagę w orzecznictwie, jeżeli w danej sprawie zostanie stwierdzone istnienie którejś z przyczyn pozwalających na wydanie decyzji o skreśleniu z listy studentów organ powinien dogłębnie wyjaśnić i rozważyć wszystkie istotne okoliczności, w tym te podnoszone przez stronę oraz wskazać dlaczego w konkretnym przypadku podjęta została taka a nie inna decyzja, czy istniały okoliczności, które uniemożliwiły studentowi wywiązanie się z danego obowiązku i dlaczego nie było możliwości ewentualnego kontynuowania studiów. Jeżeli owe istotne okoliczności zostaną należycie wyjaśnione i przekonująco uzasadnione w decyzji, to nie można mówić o przekroczeniu granic uznania administracyjnego, wynikającego z art. 108 ust. 2 ustawy (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 czerwca 2020 r., II SA/Bk 114/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Bezsporne jest to, że Ł. K. nie uzyskał zaliczenia przedmiotu: "inżynieria systemów i analiza systemowa" co odzwierciedla karta okresowych osiągnięć studenta. Chybiona jest argumentacja skarżącego dotycząca tego, że z uwagi na przyznanie mu indywidualnego toku studiów stanowiła jego nieobecność na zajęciach powinna być usprawiedliwiona i nie powinna stanowić przesłanki nie zaliczenia spornego przedmiotu. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Rektora co do rozróżnienia indywidualnego toku studiów i indywidualnej organizacji studiów. Drugie spośród wskazanych uprawnień wynika bezpośrednio z treści art. 85 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n., który stanowi, że student ma prawo do odbywania studiów według indywidualnej organizacji studiów. Należy zwrócić uwagę jednocześnie na brzmienie art. 75 ust. 1 P.s.w.n., w myśl którego organizację studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Ponieważ ustawodawca nie doprecyzowuje na czym polega indywidualna organizacja studiów jako jedno z podstawowych uprawnień studenta, warunki jego przyznania, a także innych uprawnień niewynikających z P.s.w.n. reguluje Regulamin studiów. Uczelnia wprowadziła rozróżnienie pomiędzy dwoma wskazywanymi uprawnieniami. Zgodnie z § 19 ust. 1 Regulaminu studiów: W szczególnie uzasadnionych przypadkach dziekan może umożliwić studentowi indywidualny tok studiów (ITS). Zwalnia wówczas studenta – na jego pisemny wniosek – z obowiązku uczestnictwa w zajęciach. Dalej, zgodnie z ust. 2 przywołanego przepisu: W ramach ITS, dziekan może – w porozumieniu i za zgodą prowadzącego zajęcia – wyrazić również zgodę na indywidualne ustalanie terminów zaliczeń oraz egzaminów w ramach sesji zwykłej i poprawkowej. W takim przypadku student jest zobowiązany skontaktować się z wykładowcą bez zbędnej zwłoki. § 19 Regulaminu studiów pozwala na realizację toku studiów bez konieczności brania czynnego udziału w zajęciach. Jest to jedyne uprawnienie, jakie wynika z tego przepisu. W aktach sprawy nie ma dowodów na to, jakoby Ł. K. umawiał się z prowadzącym zajęcia co do warunków zaliczenia, które uprzednio byłyby uzgodnione z Dziekanem. Wobec tego, należy uznać, że skarżący miał obowiązek zaliczyć przedmiot według kryteriów ustalonych przez prowadzącego. Zarówno w odwołaniu jak i skardze, Ł. K. przywoływał przykłady orzeczeń dotyczących indywidualnej organizacji studiów, która jest zupełnie odrębnym uprawnieniem przyznawanym studentom, co również wynika z Regulaminu studiów - § 38-44. Należy zauważyć, że różnice pomiędzy uprawnieniami podkreśla także wykładnia systemowa Regulaminu studiów. Oba uprawnienia są zlokalizowane w odrębnych jednostkach porządkowych w strukturze Regulaminu studiów. Skarżący podczas 2. roku studiów otrzymywał zgodę na indywidualny tok studiów na podstawie § 19 Regulaminu studiów, czego nie można utożsamiać z indywidualną organizacją studiów oznaczoną w § 38 jako: Indywidualny plan studiów i program studiów. Z tego względu, argumentacja Ł. K. jest nietrafna. Sąd w składzie orzekającym podziela również stanowisko Rektora, zgodnie z którym skarżący, pomimo braku czynnego udziału w zajęciach, miał pełną możliwość zaliczenia przedmiotu. Jego nieobecność mogła mieć jedynie wpływ na ostateczną sumę punktów uzyskanych w ciągu całego semestru i tym samym znajdować odzwierciedlenie w ostatecznej ocenie stanowiącej zaliczenie. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący chociaż miał obowiązek wziąć udział w pracy grupowej, przygotować projekt zaliczeniowy i obronić go na forum, nie musiał brać udziału w zajęciach, bowiem praca w grupie nie ogranicza się jedynie do wykonywania jej podczas zajęć. Potwierdza to również fakt, że ostatecznie Ł. K. samodzielnie przygotował projekt, który jednak został oceniony na poziomie uniemożliwiającym uzyskanie pozytywnej oceny z racji błędów merytorycznych. Niezaliczenie nie stanowiło podstawy skreślenia z listy studentów. Powodem było uzyskanie oceny niedostatecznej w związku z brakiem przystąpienia do dopuszczalnej poprawy przedmiotu w trybie komisyjnym, który został zaproponowany skarżącemu. Rektor wskazał, że Ł. K. został wyznaczony termin poprawkowego zaliczenia ćwiczeń – [...] września 2019 r. o godzinie 10:00 – oraz egzaminu – [...] września 2019 r. o godzinie 10:45. Wcześniej skarżący otrzymał wiadomość, że do dnia [...] września 2019 r. powinien złożyć projekt, a następnie w dniu [...] września 2019 r. przystąpić do jego obrony, bowiem zaliczenie projektu, a tym samym ćwiczeń, uprawniało go do przystąpienia do egzaminu. Jak stwierdził Rektor, Ł. K. nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia. Podsumowując dotychczasową analizę, Sąd w składzie orzekającym stwierdza, że nie nastąpiło bezpodstawne skreślenie skarżącego z listy studentów z powodu niezaliczenia przedmiotu spowodowanego nieobecnością na zajęciach. Skarżący mając przyznany indywidualny tok studiów mógł zaliczyć przedmiot bez konieczności czynnego udziału w zajęciach. Pomimo braku zaliczenia, Ł. K. miał możliwość poprawienia niedostatecznej oceny, jednakże nie skorzystał z tego udogodnienia. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7, art. 8 oraz art. 9 K.p.a., Sąd również ich nie podziela. Należy zgodzić się z Rektorem, że obowiązkiem studenta jest zaznajomienie się z planem studiów, Regulaminem studiów, a także kartą przedmiotu, bowiem te dokumenty określają jego prawa i obowiązki związane z poszczególnymi aspektami jego toku studiów. Nie można uznać, że władze uczelni wykazały się biernością, bowiem prowadzący zajęcia – dr inż. J. K. w dniu [...] stycznia 2019 r. wystosował wiadomość mailową, w której opisał warunki, jakie należy spełnić, aby zaliczyć przedmiot przez studenta, któremu przyznano indywidualny tok studiów. Warunki zostały jasno przedstawione, włącznie z terminami, w jakich należy tego dokonać. Biorąc pod uwagę, że brak zaliczenia nastąpił w dniu [...] stycznia 2019 r., należy stwierdzić, że skarżący miał czas, aby przygotować się odpowiednio do zaliczenia przedmiotu bez konieczności udziału w zajęciach, do czego miał prawo. Zarówno Dziekan jak i Rektor na podstawie zgormadzonego materiału dowodowego ustalili, że pomimo możliwości jakie miał Ł. K., tenże nie wykorzystał ich w celu poprawienia oceny niedostatecznej z ćwiczeń w ramach przedmiotu: inżynieria systemów i analiza systemowa. Skarżący miał pełny dostęp do informacji o spoczywających na nim obowiązkach wynikających z planu studiów, Regulaminu studiów jak i karty przedmiotu. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów podniesionych w skardze. Ponadto, nie znaleziono innych podstaw do uchylenia decyzji Rektora. W związku z tym, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oddalił skargę w całości, o czym orzeczono w sentencji wyroku. Końcowo należy zauważyć, że skreślenie z listy studentów nie zamyka drogi Ł. K. do realizacji swoich zamierzeń edukacyjnych na Wyższej Szkole [...] w [...]. Zgodnie bowiem z § 82 Regulaminu studiów, student może się ubiegać o reaktywację nie później niż w terminie 2 lat od daty skreślenia, na zasadach określonych przez dziekana. Niezależnie od przedstawionych rozważań, ubocznie i wykraczając perspektywicznie poza granice sprawy Sąd poddaje obu stronom sporu (władzom uczelni i Skarżącemu) pod rozwagę, czy – w duchu promowanej przez ustawodawcę zasady polubownego załatwiania spraw wynikającej z art. 13 K.p.a. – nie byłoby w ich dobrze rozumianym interesie podjąć się określonych, wzajemnych ustępstw, co mogłoby pozwolić uczelni na zakończenie czasochłonnego sporu, a skarżącemu na ukończenie studiów. Wydaje się (jest to jedynie sugestia Sądu), że jedną z polubownych, a zarazem klarownych prawnie form zażegnania sporu mogłaby być ewentualnie akceptacja przez skarżącego decyzji o skreśleniu jej z listy studentów, przy jednoczesnym zezwoleniu Dziekana na reaktywację studiów w obecnym roku akademickim i w zakresie niezbędnym do ukończenia studiów (powołany już uprzednio § 82 Regulaminu studiów).