II SA/Po 173/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 maja 2011 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę /-/J.Zieliński /-/ M.Kwiecińska /-/ E.Brychcy Wnioskiem z dnia 2 września 2011 r. Z. B. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. m.in. o przyznanie pomocy finansowej na zapłacenie czynszu za miesiąc wrzesień 2010 r. na kwotę 11,71 zł. w związku trudną sytuacją wnioskodawcy oraz jego rodziny. Decyzją [...] 2010 r. nr [...] , wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) oraz art. 3 ust. 3 i 4 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) Prezydent Miasta G. odmówił Z. B. przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na pokrycie rachunku czynszowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż w wyniku aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 7 września 2010 r. ustalono, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i córką, nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Do dnia 31 lipca 2010 r. posiadał orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym. Jego żona jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, choruje (leczy się w poradni rodzinnej) i ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Aktualny dochód rodziny - na który składa się: zasiłek rodzinny, dodatek czynszowy (przyznany w wysokości 297,49 zł do maja do końca października 2010 r.) i zasiłek okresowy - wynosił łącznie 720,74,- zł. Dochód ten nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego 1.053,- zł dla trzyosobowej rodziny. Organ wskazał dodatkowo, iż rodzinie wnioskodawcy odrębną decyzją przyznano pomoc w formie zasiłków celowych w okresie od września do października 2010 r. kwotę 348 zł na dofinansowanie kosztów leczenia, zakupu art. spożywczych, art. chemicznych i przemysłowych oraz środków czystości i higienicznych, zakup odzieży oraz dofinansowanie do opłaty za gaz. W uzasadnieniu decyzji podkreślono również, iż pomoc społeczna nie służy zaspakajaniu wszelkich potrzeb życiowych osób potrzebujących i nie może stanowić stałego źródła utrzymania. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. B. przytoczył ciężką sytuację materialną, w której się znajduje on i jego rodzina. Podniósł również, iż w swoim wniosku z dnia 2 września 2010 r. zwrócił się o pomoc finansową na zapłacenie rachunku za czynsz (w wysokości 11,71 zł) ale także rachunku za gaz ( w kwocie 63,05 zł). Aby nie dopuścić do zadłużenia mieszkania i nie utracić z tego powodu otrzymywanego dodatku mieszkaniowego, skarżący opłaca należności związane z utrzymaniem mieszkania kosztem zaspokojenia innych potrzeb jego rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2011 r., nr [...], działając na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt. 1 kpa oraz art. 2 ust. 1, art. 3, art.. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 48. ust 4 w zw. z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium zaznaczyło, iż skarżącemu przyznano dodatek czynszowy w wysokości 297,49 zł, który w większości pokrywa należności z tytułu czynszu. Kwota 11,71 zł, do której zapłacenia z tytułu czynszu zobowiązany jest skarżący nie jest kwotą, która przekracza jego możliwości finansowe lub ograniczy w znaczący i bardzo istotny sposób możliwości funkcjonowania jego gospodarstwa domowego. Organ podkreślił, mając na uwadze wieloletnią praktykę znacznego wspierania rodziny Z. B., iż organ I instancji miał prawo przyznać pomoc w takiej wielkości na jaką pozwalają mu jego środki finansowe i nie jest zobligowany do refundacji wszystkich potrzeb zgłaszanych przez wnioskodawcę. Pomoc udzielona wnioskodawcy w okresie wrzesień – październik 2010 r. wynosiła 680,-zł. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie oraz decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] 2010 r. nr [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Z. B. wskazując na ciężką sytuację życiową w jakiej się znajduje i powtarzając argumentację zawartą w swoim odwołaniu z dnia 29 września 2010 r. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i przyznanie zasiłku celowego na zapłacenie rachunku za zużycie gazu i rachunku czynszowego za wrzesień 2010 r., zasiłku celowego na refundację kosztów leczenia oraz zasiłku celowego na zakup odzieży . W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie dodatkowo wyjaśniając, iż decyzja organu I instancji dotyczyła wyłącznie odmowy przyznania pomocy finansowej na dopłacenie kwoty 11,71 zł do pełnej kwoty czynszu poza częścią regulowaną w ramach dodatku mieszkaniowego. Z tej przyczyny, podnoszone w skardze argumenty dotyczące zasiłków celowych na zaspokojenie innych potrzeb nie mają znaczenia w rozpatrywanej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej: p.p.s.a), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności zarzutów skargi wskazać należy, iż przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie kwestia odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego w wysokości 11, 71 zł na refundację dopłaty do rachunku czynszowego. Poza rozważaniami organów administracji oraz Sądu pozostaje tym samym kwestia sytuacji życiowej, w jakiej rodzina skarżącego znajduje się oraz wysokości uzyskiwanej przez skarżącego pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na inne, niż dopłata do czynszu, cele. Jak wynika z akt sprawy wniosek skarżącego z dnia 27 sierpnia 2010 r. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia, wniosek z dnia 2 września 2010 r. w części dotyczącej przyznania pomocy finansowej na refundację rachunku za gaz oraz wniosek z dnia 6 września 2010 r. o zasiłek celowy na zakup żywności, art. chemicznych i przemysłowych oraz środków czystości, środków higienicznych oraz zakup odzieży zostały zrealizowane odrębną decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia 17 września 2010 r. nr [...] , którą przyznano wnioskodawcy pomoc finansową na ww. cele. Zasady przyznawania pomocy finansowej w postaci zasiłków celowych zostały uregulowane w ustawie 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 tej ustawy przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Stosownie do treści z art. 39 ust. 1 powoływanej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, natomiast zgodnie z jej ust. 2 art. 39 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Należy zaznaczyć, iż ust. 2 nie zawiera zamkniętego katalogu celów, na które może być przyznany zasiłek celowy. Potrzebą bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego mogą być także potrzeby mieszkaniowe. Z konstrukcji wskazanego przepisu art. 39 wynika uznaniowy charakter zasiłków celowych, co oznacza, iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie powoduje automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, jak również przyznania go w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ powinien kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Trzeba podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 powoływanej ustawy pomoc społeczna stanowi instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest ustalenie, że wnioskowana pomoc ma charakter niezbędnej, jej udzielenie ma nastąpić w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Oznacza to, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają bowiem charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wskazać jednocześnie należy, iż uznanie administracyjne nie oznacza dowolności i arbitralności, a jego zakres jest określony przez prawo. Ma ono w każdym przypadku uchwytne granice prawne, które tworzą przepisy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym, przepisy prawa materialnego. W świetle powyższego wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są więc: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania. Mając na uwadze powyższe zasady należy stwierdzić, iż organy obu instancji odmawiając przyznania zasiłku celowego na refundację dopłaty do czynszu mieszkaniowego za wrzesień 2010 r. nie naruszyły prawa i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Należy zgodzić się z organami pomocy społecznej, iż mając na względnie cel na, który ma być przyznany zasiłek, oraz wobec przyznanego skarżącemu w odrębnym postępowaniu dodatku mieszkaniowego w wysokości 297,49 zł, który w większości pokrywa należności z tytułu czynszu, wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie wskazało, iż organy pomocy społecznej czynnie wspierają skarżącego w jego trudnej sytuacji życiowej, w tym również w ponoszeniu kosztów związanych z zaspokajaniem jego potrzeb mieszkaniowych m.in. w postaci przyznania wyżej wspomnianego dodatku mieszkaniowego na okres od maja do października 2010 r. w wysokości 297,49 zł. Kwota ta pokrywa większość z należności czynszowej, wynoszącej miesięcznie 309,20 zł. Sąd podziela również stanowisko organu odwoławczego, iż samodzielne uregulowanie przedmiotowej dopłaty do czynszu nie spowoduje znaczącego i istotnego ograniczania funkcjonowania jego gospodarstwa domowego. Zwłaszcza, że skarżący oprócz otrzymywanego dodatku mieszkaniowego, zasiłku okresowego oraz rodzinnego otrzymał dodatkową pomocy w postaci zasiłków na zaspokojenie innych podstawowych potrzeb bytowych w miesiącu wrzesień i października 2010 r. w wysokości 348,- zł. Rozpatrując przedmiotową sprawę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji naruszały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w sposób wystarczający wykazało, jakie okoliczności podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku pozwala uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 kpa. Stwierdzić także należy, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia są obowiązane, zgodnie z zasadą art. 7 kpa, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu środków. W rozpatrywanym przypadku prawidłowo orzeczono o odmowie przyznania zasiłku celowego, uwzględniając wskazane zasady. W tej sytuacji Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. /-/ J. Zieliński /-/ M. Kwiecińska /-/ E. Brychcy