II SA/Po 1732/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz /spr./ Sędzia WSA Barbara Drzazga Asesor sąd. Lilianna Drewniak-Żaba Protokolant st.ref.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2004r. przy udziale sprawy ze skargi S. F. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2002r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o d d a l a s k a r g ę /-/L. Drewniak – Żaba /-/R. Batorowicz /-/B. Drzazga Zaskarżoną decyzją Wojewoda , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję Starosty P. z dnia [...] lutego 2002r. o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu na rzecz S. F. nieruchomości położonej w K. gm. R. oznaczonej w ewidencji gruntów: arkusz mapy 4, działki nr [...]o pow. [...]ha, [...]o powierzchni [...]ha i [...]o powierzchni [...]ha, zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...] jako własność Gminy R.. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu decyzji S. F. w dniu [...] listopada 2001r. wystąpił o zwrot nieruchomości położonej w K. , gm. R. – Jezioro [...] według ustaleń dokonanych w toku postępowania, S. F. w dniu [...] maja 1975r. nabył od W. I. gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni [...]ha. W akcie notarialnym podano, że działki o numerach [...] i [...], o łącznej powierzchni [...]ha stanowiły Małe [...]. Sąd Wojewódzki w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 30 października 1986r. sygn. IC 354/86 w sprawie z powództwa Skarbu Państwa przeciwko S. F. zasądził pozwanego na uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym wpisu w księdze wieczystej przez wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela działek o numerach: [...]o powierzchni [...]ha, [...]o powierzchni [...]ha oraz [...]o powierzchni [...]ha – znajdujących się pod wodami Jeziora [...], po odłączeniu tych działek z odpowiedniej księgi wieczystej. Sąd oparł swe rozstrzygnięcie o przepisy art. 1, art. 2, art. 4 i art. 9 ustawy z dnia 24 października 1974r. – Prawo wodne (Dz. U. z 1974r. Nr 38, poz. 230 ze zm.), z których to przepisów wynikało, że powierzchniowe wody płynące stanowiły własność Skarbu Państwa w granicach określonych liniami brzegów. Organ odwoławczy przyjął, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) o zwrot nieruchomości można wystąpić tylko wtedy, gdy nieruchomość została przejęta przez Skarb Państwa w drodze decyzji wywłaszczeniowej wydanej na podstawie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości. Nadto stwierdził, że brak było podstaw do orzekania o zwrocie nieruchomości, która stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie przepisów prawa wodnego z 1974r. skoro ustawa ta nie została wymieniona w art. 216 o gospodarce nieruchomościami, który to przepis enumeratywnie określił ustawy, na podstawie których następowało przejęcie lub nabycie własności przez Skarb Państwa nieruchomości, co do których możliwe jest żądanie zwrotu przez uprawnione podmioty. S. F. wniósł skargę do sądu administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarzucał, że wbrew stanowisku organu odwoławczego katalog aktów prawnych wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie jest zamknięty. Twierdził, że jednym z aktów na podstawie których dokonywano wywłaszczeń było Prawo wodne z 1974r. Poza tym podnosił, że przejęcie nieruchomości nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa skutkiem błędnego ustalenia, że działki pokryte były wodami płynącymi. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak wynika z treści art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami podstawową przesłanką uzasadniającą żądanie zwrotu nieruchomości przez jej poprzedniego właściciela jest to, by nieruchomość ta została wywłaszczona. Przez termin "wywłaszczenie" rozumieć należy władcze odjęcie prawa własności lub innego prawa rzeczowego w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, w szczególności w drodze decyzji administracyjnej. Wyjątki od tej zasady wymienia art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w którym mowa jest o nieruchomościach przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa pod rządami wymienionych w nim ustaw (vide: Ł. Strzępek, Przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (zagadnienia wybrane), Rejent, 2003/2/92-t.5). Zgodnie z ustalonym w orzecznictwie poglądem wyjątek ten nie może podlegać wykładni rozszerzającej, co trafnie podniósł organ odwoławczy (por. wyroki NSA: z 05 maja 2000r., sygn. I SA 537/99, LEX nr 77630, z dnia 17 kwietnia 2000r., sygn. I SA 775/99, LEX nr 55776). W sprawie niniejszej problem czy katalog ustaw wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest wyczerpujący miał znaczenie drugorzędne. Regulacja prawa wodnego z 1974r. dotycząca własności gruntów pokrytych przez powierzchniowe wody płynące były tego rodzaju, że grunty takie z mocy prawa stanowiły własność Skarbu Państwa. Prawo własności gruntów po stronie Skarbu Państwa nie powstawało więc skutkiem takich zdarzeń jak wywłaszczenie polegające na władczym odjęciu prawa własności w drodze aktu administracyjnego (art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami) względnie przejęcie lub nabycie na rzecz Skarbu Państwa (art. 216 wymienionej ustawy). Nadto rozstrzyganie o tym, czy Skarbowi Państwa przysługiwało prawo własności gruntów o wskazanym charakterze, należało do sądów powszechnych jako właściwych do rozpoznania spraw cywilnych, w szczególności skutkiem powództw o ustalenie względnie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Ta ostatnia okoliczność całkowicie wyłączała traktowanie skutków działania opisanych regulacji prawa wodnego jako efektów stosowania najszerzej nawet rozumianych ustaw wywłaszczeniowych. Nie mogła być przedmiotem oceny sądu administracyjnego zawarta w skardze argumentacja co do wadliwości ustaleń w zakresie charakteru wód pokrywających sporne grunty. Zarzuty skarżącego w tej mierze zmierzały bowiem do podważenia zasadności orzeczenia sądu powszechnego, co wykraczało poza zakres kognicji sądu administracyjnego określony w art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Z wymienionych powodów oddalono skargę na podstawie art. 151 upsa. /-/L. Drewniak – Żaba /-/R. Batorowicz /-/B. Drzazga kk