II SA/Po 180/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm. dalej u.p.s.), w związku z par. 1 ust.3 pkt 1 uchwały Nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy (Dz. Urz. Woj. Wlkp. poz. 5254) i § 1 uchwały nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (Dz. Urz. Woj. Wlkp. poz. 1046), § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2018 r., poz. 1358) oraz w związku z art. 15o ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach rozwiązanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020r. poz. 374 ze zm.), art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. dalej k.p.a.), przyznał G. M. zasiłek celowy na zakup żywności w miesiącu październiku 2020 r. w wysokości [...] zł. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniach [...] września 2020 r. oraz [...] września 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o udzielenie pomocy w kwocie [...]zł na zakup żywności. W dniu dniu [...] września 2020 r. przeprowadzono telefoniczny wywiad środowiskowy. W trakcie rozmowy skarżąca zadeklarowała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury, jest osobą długotrwale chorującą. Wyrokiem sądu sygn. akt VI U [...] z dnia [...] października 2013 r. została zaliczona do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności na stałe. Ustalono, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód skarżącej stanowiło świadczenie z ZUS w wysokości [...] zł. Dalej organ I instancji wskazał, że przyznanie zasiłku celowego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, o którym mowa w art. 39 u.p.s. jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, które obecnie dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Skarżąca przekracza to kryterium ponieważ jej miesięczny dochód wynosi [...] zł. Organ zwrócił jednak uwagę, że zgodnie z § 1 ust. 3 uchwały Nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy wydatki na zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu na zakup posiłku lub żywności nie podlegają zwrotowi jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 150% kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Organ wskazał, że dochód skarżącej stanowi 122,85 % kryterium dochodowego. Zatem skarżąca spełnia przesłankę dochodową do przyznania nieodpłatnego zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Uzasadniając wysokość przyznanej pomocy organ wyjaśnił, że analizując sytuację życiową skarżącej pod kątem uzyskania wnioskowanej formy pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości [...] zł nie znaleziono okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem świadczenia we wskazanej wysokości. W ocenie organu kwota [...]zł jest kwotą wystarczającą na zakup żywności zwłaszcza, że strona posiada swój dochód, który również może przeznaczyć na zaspokojenie wnioskowanej potrzeby. Na terenie miasta P. istnieją markety, które oferują dostęp do tańszych artykułów żywnościowych o dobrej jakości, stąd też kwota [...]zł winna zabezpieczyć wnioskowaną potrzebę. Skarżąca złożyła w dniu [...] października 2020 r. odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazując, że nie zgadza się z decyzją organu I instancji, a kwota [...]zł na zakup żywności jest niewystarczająca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji co do sytuacji zdrowotnej i życiowej skarżącej oraz rozważania dotyczące kryterium dochodowego, którego spełnienie jest konieczne do uzyskania zasiłku na podstawie art. 39 u.p.s. Kolegium stwierdziło, że stały dochód G. M. w postaci emerytury w wysokości [...] zł wraz z przyznaną pomocą na zakup żywności w wysokości [...] zł, łącznie daje kwotę [...]zł. Podkreślono, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe określone uchwałą Nr [...] Rady Miasta P.. Organ odwoławczy podzielił argumentację Prezydenta Miasta P., że skarżąca może przeznaczyć część posiadanego dochodu na zabezpieczenie zgłaszanej potrzeby we własnym zakresie. Podkreślono, że skarżąca systematycznie jest wspierana przez ośrodek pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości [...] zł. Zdaniem Kolegium decyzja organu I instancji nie narusza granic uznania administracyjnego, ponadto brak jest podstaw do przyjęcia, że została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o pomocy społecznej. Następnie G. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na opisana wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium, podnosząc, że została ona wydana z naruszeniem przepisów o pomocy społecznej i bezpodstawnie odmówiono skarżącej pomocy we wnioskowanej wysokości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, przywołując zasadnicze motywy odmowy wskazane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta P., mocą którego przyznano skarżącej pomoc finansową w formie zasiłku celowego na zakup żywności w miesiącu październiku 2020 r. w wysokości [...] zł. Na wstępie należy podkreślić, że postępowanie w przedmiocie zasiłku celowego przeprowadzono prawidłowo pod względem formalnym. Po złożeniu przez G. M. wniosku ([...] września i [...] września 2020 r.) przeprowadzono wywiad środowiskowy (telefonicznie w dniu [...] września 2018 r.), przez co zadośćuczyniono wymogowi z art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s. Organy ustaliły, że G. M. jest osobą samotnie gospodarująca, długotrwale chorującą, zaliczoną do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności na stałe. Jej dochód stanowi emerytura, której wysokość w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosiła [...] zł. Organy stwierdziły, że dla przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. niezbędnym jest spełnienie kryterium dochodowego, które dla osób samotnie gospodarujących wynosi [...] zł. Bezsprzecznie skarżąca to kryterium przekracza. Niemniej, organy zwróciły uwagę, że zgodnie z § 1 ust. 3 uchwały Nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy wydatki na zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu na zakup posiłku lub żywności nie podlegają zwrotowi jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 150% kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Z wyliczeń organu wynika, że dochód skarżącej stanowi 122,85 % kryterium dochodowego. Zatem w świetle przywołanej uchwały – zdaniem organów pomocy – skarżąca spełnia przesłankę dochodową do przyznania wnioskowanego zasiłku celowego na zakup żywności. Niemniej jednak w tym miejscu zwrócić należy uwagę, że organ I instancji w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia wskazał art. 39 u.p.s., który jak wyżej wyjaśniono stanowi podstawę do przyznania zasiłku celowego pod warunkiem nieprzekroczenia kryterium dochodowego. Tymczasem to z art. 41 u.p.s. wynika, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przywołana przez organ uchwała Rady Miasta P. [...] została wydana w oparciu o art. 96 ust. 2 i 4 u.p.s. Zgodnie z art. 96 ust. 2 wydatki na usługi, pomoc rzeczową, posiłki, zasiłki na ekonomiczne usamodzielnienie, zasiłki okresowe i zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu podlegają zwrotowi w części lub całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego. Stosownie do ust. 4 powołanego artykułu rada gminy określa, w drodze uchwały, zasady zwrotu wydatków za świadczenia z pomocy społecznej, o których mowa w ust. 2, będących w zakresie zadań własnych. Wskazać również trzeba, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Stosownie do art. 8 ust. 2 Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwoty, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, uprawniające do zasiłków okresowego i celowego. W uchwale Rady Miasta P. nie powołano jednak w podstawie prawnej art. 8 ust. 2 u.p.s. Wreszcie wskazać trzeba, że § 1 ust. 1 powołanej uchwały Rady Miasta P. stanowi, ze wydatki poniesione na świadczenia z pomocy społecznej podlegają zwrotowi w części lub całości od świadczeniobiorcy zgodnie z poniższymi tabelami. Mając powyższe przepisy na uwadze stwierdzić należało, że organy obu instancji błędnie jako podstawę prawną przyznanego świadczenia wskazały art. 39 u.p.s. – skarżąca przekracza bowiem kryterium dochodowe z art. 8 ust. 1 u.p.s., zaś powołana uchwała, zarówno w swej podstawie jak i dalszych ustaleniach, odnosi się do zasiłku, o którym mowa w art. 41 pkt 2 u.p.s. tj. zasiłeku okresowego, zasiłeku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (podkreślenia własne Sądu). Niemniej mimo wskazania błędnej podstawy prawnej należy uznać, że organy pomocy mogły przyznać skarżącej wnioskowany zasiłek celowy w oparciu o art. 41 pkt 2 u.p.s. Organy prawidłowo przy tym ustaliły, że wysokość dochodu skarżącej nie przekracza 150 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tabela § 1 ust. 3 pkt 1 uchwały) i przyznały jej świadczenie bezzwrotne. Powyższe uchybienie nie przełożyło się więc na konieczność wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego. Odnosząc się do wysokości przyznanego świadczenia – co stanowiło główną oś sporu pomiędzy organem a skarżącą – zdaniem Sądu organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego przyznając w zasiłek w wysokości [...] zł, a nie jak o to wnosiła strona w kwocie [...]zł. Sąd przyjmuje stanowisko skarżącej ze zrozumieniem, mając na uwadze to, że skarżąca dysponuje niewielką emeryturą z ZUS i jest osobą długotrwale chorującą. Trzeba mieć jednak na uwadze, że kwoty przyznane tytułem zasiłku celowego nie muszą pokrywać w całości kosztów wyżywienia miesięcznego. Przyznając zasiłek celowy na żywność organy pomocy społecznej dysponują w tym zakresie pewnym marginesem uznania. Z kolei w ramach swych kompetencji Sąd może jedynie badać legalność decyzji administracyjnej, a więc jej prawidłowość w kontekście przepisów prawa. Te z kolei, biorąc pod uwagę cele pomocy, nakazują organom pomocy społecznej "wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka" (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Obowiązek pomocy społecznej "wspierania" osób potrzebujących nie oznacza więc, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby. Stanowi o tym art. 3 ust. 4 u.p.s. wskazujący, że "potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". W świetle powyższego Sąd uznał, że przyznana skarżącej pomoc w wysokości [...] zł jest rozsądna, biorąc pod uwagę to że skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu i część potrzeb może sfinansować we własnym zakresie. Jeszcze raz podkreślić należy, że zadaniem pomocy społecznej nie jest sfinansowanie wszystkich potrzeb wnioskodawcy, a jedynie udzielenie wsparcia na najbardziej pilne potrzeby, przy czym wsparcie to limitowane jest również możliwościami finansowymi organu. Przyznana skarżącej kwota z pewnością takie potrzeby w pewnym stopniu zabezpieczyła. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), oddalił skargę uznając, że organy trafnie przyjęły, iż nie zachodziły przesłanki przyznania G. M. pomocy celowej na żywność wyższej aniżeli [...] zł w miesiącu październiku 2020 r.