II SA/Po 185/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi C. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...], na skutek odwołania C. B., utrzymało w mocy zaskarżoną przez niego decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2011 r. Nr [...] o odmowie przyznania pomocy w formie jednego ciepłego posiłku dziennie dla jednej osoby bezpłatnie od 1 września 2011 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podało, że C. B. wnioskiem z 29 sierpnia 2011 r. zwrócił się o przyznanie pomocy w formie jednego ciepłego posiłku dziennie. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną J. S. i dwójką małoletnich dzieci. Wnioskodawca nie pracuje ze względu na zły stan zdrowia, jest bowiem osobą niepełnosprawną, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z kolei J. S. przewlekle choruje, posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, a od 30 września 2011 r. przebywa na zasiłku chorobowym. Wskazano, że dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (lipiec 2011 r.) wynosił 1404 zł i stanowił: dodatek mieszkaniowy – 387,80 zł, zasiłki rodzinne – 159 zł, zasiłek okresowy – 857,20 zł. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), wynoszącego dla 4-osobowego gospodarstwa domowego 1404 zł (351 zł na 1 osobę). W myśl art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", pomoc w zakresie pożywiania może być przyznania nieodpłatnie osobom i rodzinom (...), jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji stwierdził, iż rodzina wnioskodawcy kryterium to spełnia. Uznał jednak, że przyznanie pomocy byłoby sprzeczne z art. 48 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (dalej: ups), który mówi, iż osoba i rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Ponadto organ wskazał, że w myśl art. 48 ust. 4 ups pomoc doraźna lub okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. C. B. motywuje natomiast prośbę o przyznanie bonów obiadowych faktem posiadania niewystarczających środków pieniężnych na zakup żywności, a także koniecznością stosowania diety. Tymczasem posiłki w barach mlecznych nie są przygotowywane zgodnie z zasadami diet indywidualnych dostosowanych do stanu zdrowia. Dzięki pomocy pieniężnej na zakup żywności z Ośrodka wnioskodawca ma możliwość wyboru odpowiednich artykułów spożywczych. Organ I instancji ustalił też, że kuchnia w mieszkaniu C. B., wyposażona w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego, umożliwia przygotowanie ciepłego posiłku. Ponadto stan zdrowia wnioskodawcy pozwala mu na samodzielne przygotowywanie posiłków. Ponadto, w przypadku pogorszenia jego stanu zdrowia posiłki może przygotowywać jego konkubina. Organ I instancji podał też, że rodzina C. B. otrzymuje systematycznie wsparcie w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 800 zł miesięcznie. Objęta jest też kompleksową pomocą – Ośrodek opłaca rachunki za energię elektryczną, gaz, zakup leków oraz udziela innych zasiłków adekwatnych do potrzeb, w tym syn wnioskodawcy opłacone ma posiłki w szkole w formie obiadów i śniadań. Wszystko to przyczynia się do odciążenia budżetu domowego. Kolegium wskazało, iż w odwołaniu od decyzji organu I instancji C. B. powołał się na swą sytuację zdrowotną. Podniósł, iż nie jest prawdą, aby w barach mlecznych nie można było otrzymać posiłku dietetycznego. Wskazał też, że otrzymywał bony na obiady, gdy korzystał z pomocy z innej Filii Ośrodka. Dodał, że bony żywnościowe pomogłyby mu poprawić jego stan zdrowia, a co za tym idzie mniej wydawałby na leki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie wskazał, że C. B. objęty jest stałą pomocą finansową ze strony MOPR w P.. Decyzjami z [...] 2011 r. przyznano mu w sierpniu 2011 r. zasiłek celowy w wysokości 226,14 zł na pokrycie kosztów rachunków za gaz, energię elektryczną i zakup środków czystości, zasiłek celowy na pokrycie zakupu leków w wys. 403 zł, zasiłek celowy na zakup żywności od 1 sierpnia do 31 października 2011 r. w wys. 800 zł miesięcznie oraz zasiłek okresowy od 1 sierpnia do 31 października 2011 r. w wys. 857.20 zł miesięcznie. Zatem łącznie C. B. w sierpniu 2011 r. otrzymał pomoc w wys. 2286,34 zł. Ponadto decyzją z [...] 2011 r. otrzymał w na okres od 1 września 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. nieodpłatnie pomoc w formie gorącego posiłku (obiadu i śniadania) dla D. B. Kolegium podkreśliło, że pomoc w formie żądanej przez odwołującego może być przyznana, co oznacza, że organ działa w granicach uznania administracyjnego. Zobowiązany jest przy tym wziąć nie tylko pod uwagę potrzeby wnioskodawcy, ale również powinien mieć na uwadze interesy innych osób będących w trudnej sytuacji oraz możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ups). Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji wywiązał się z tego obowiązku. Przeprowadził rzetelnie postępowanie wyjaśniające i w sposób rzetelny uzasadnił swoje stanowisko. C. B. wniósł skargę na powyższą decyzję. Podniósł, iż uzyskuje 800 zł na żywność i z tej kwoty musi opłacić 62 zł do najmu mieszkania, 38 zł za telefon i 40 zł na bilety MPK. Pozostaje więc kwota 660 zł co miesięcznie na osobę daje 165 zł, czyli ok. 5,50 zł na osobę dziennie. Za tą kwotę trudno jest zaś przeżyć. Skarżący wskazał też, że przedłożył zaświadczenie lekarskie do stosowania ścisłej diety. Zaznaczył, że w takiej sytuacji ustawa o pomocy społecznej pozwala na przyznanie wyższej kwoty pieniężnej lub bonów. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 26 marca 2012 r. skarżący wskazał, że od 2008 r. do sierpnia 2010 r. otrzymywał pomoc w formie bonów dla dwóch osób oraz 700 zł na zakup żywności dla 4 osób. W okresie tym miał takie same warunki mieszkaniowe jak aktualnie. Skoro nie zmieniła się jego sytuacja, ani nie zmienił się stan prawny, to powinien zostać objęty żądaną pomocą. Podkreślił, że pomoc w formie bonów nie jest finansowana z funduszu MOPR-u, lecz przez Rząd RP. Na rozprawie przed Sądem w dniu 4 kwietnia 2012 r. skarżący podał, że choruje na dnę moczanową i w związku z tym ma zaleconą dietę. Wskazał też, że od 2008 r. otrzymywał z MOPR-u pomoc w formie bonów obiadowych. W 2008 r. jego rodzina przebywała w Hotelu Interwencji Centrum Kryzysowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem, Sąd badał, czy organ administracyjny ustalił stan faktyczny zgodnie z obowiązującymi przepisami, a następnie, czy do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował właściwe przepisy oraz czy przepisy te prawidłowo zinterpretował. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Okolicznością bezsporną w sprawie jest to, że skarżący jest w trudnej sytuacji materialnej i w związku z tym znajduje się pod stałą opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w[...]. Bezspornym również w sprawie jest fakt, iż dochód rodziny skarżącego w miesiącu poprzedzający wyniósł 1404 zł, co oznacza, że skarżącemu można było przyznać żądaną pomoc. Kwestą sporną jest zaś, czy zasiłek celowy w formie posiłków w barze mlecznym od dnia 1 września 2011 r. skarżącemu przysługuje czy też nie, w sytuacji, gdy skarżący i jego rodzina są objęci innymi formami pomocy. Innymi słowy, należy wyjaśnić, czy organy orzekające w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, uznając, że pomimo spełnienia warunku niskich dochodów skarżącemu nie należy się pomoc w formie jednego bezpłatnego ciepłego posiłku dziennie dla jednej osoby. W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) i ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). Artykuł 5 ust. 1 ostatnio powołanej ustawy określa, że pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Oznacza to, że decyzja o przyznaniu pomocy w zakresie dożywiania podjęta na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2009 r., I SA/Wa 89/09, Lex nr 580281). Podkreślić przy tym należy, iż kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 Kpa, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. W ocenie Sądu organy orzekające w omawianej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od których uzależnione jest udzielenie pomocy w formie przyznania bezpłatnego jednego posiłku dziennie dla jednej osoby. Nie można postawić im zarzutu naruszenia postępowania i dowolności orzekania ( art. 7 kpa), jak i naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu (...). Organy prawidłowo ustaliły, że skarżący wraz z osobami, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe objęci są stałą pomocy ze strony pomocy społecznej, ze względu na swoją niepełnosprawność i bezrobocie. W miesiącu sierpniu 2011 r. łącznie przyznano im pomoc (z zasiłków celowych i zasiłku okresowego) na kwotę 2286,34 zł. Skarżący nie kwestionuje tych ustaleń. Jednocześnie podkreślono, że w mieszkaniu zajmowanym przez C. B. istnieje kuchnia wraz z niezbędnym wyposażeniem, co umożliwia przygotowywanie posiłków. Oznacza to, mając na względzie uzyskiwane z pomocy społecznej środki finansowe i możliwości skarżącego, iż jest on w stanie wraz z konkubiną i dziećmi zaspokoić swoje potrzeby w zakresie sporządzania posiłków w miejscu zamieszkania. Jest to tym bardziej uzasadnione, że skarżący zgodnie z zaleceniami lekarza powinien stosować specjalną dietę. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, a właściwie wyliczeń zamieszczonych w skardze, zgodnie z którymi na żywność otrzymuje on z pomocy społecznej w przeliczeniu na osobę miesięcznie 165 zł, co daje dziennie 5,50 zł, stwierdzić z całą stanowczością należy, iż rolą pomocy społecznej – zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie jest niesienie pomocy w takim zakresie, by doprowadzić do całkowitego zaspokojenie potrzeb osób i rodzin. Pomoc ta nie powinna wręcz, zgodnie z zasadą pomocniczości, służyć zastępowaniu, wyręczaniu osób, czy rodzin w wypełnianiu ich ról społecznych, czy rodzinnych. Wykładnia przepisów art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną, a wspomnianą już wyżej, w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania pomocy w zakresie dożywiania opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku występowania o szereg świadczeń organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Uzasadnione było więc odmówienie skarżącemu pomocy w formie bonów obiadowych, przy ustaleniu, że jest on wraz z dziećmi i konkubiną objęty stałą pomocą w formie zasiłków celowych na zakup żywności, leków i na pokrycie kosztów eksploatacji mieszkania oraz na dożywienia syna w szkole. Co więcej, w ocenie Sądu objęcie skarżącego pomocą w formie bonów obiadowych stałoby w sprzeczności z przepisem art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który nakłada na organy obowiązek działania mającego na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się tych osób i rodzin. Prowadziłoby bowiem do ugruntowania w skarżącym przekonania i postawy, że pomoc społeczna służyć ma stałemu dostarczaniu środków do życia, bez względu na możliwości i zasoby osób z niej korzystających. Odnosząc się do okoliczności, iż w okresie wcześniejszym skarżący uzyskiwał przedmiotową pomoc Sąd pragnie zaznaczyć, że jego kontrola – zgodnie z art. 134 p.p.s.a - ogranicza się do badania legalności decyzji wydanych w niniejszej sprawie. Dodatkowo stwierdzić należy, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o odmowie przyznania świadczenia, poprzedzono przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. Wywiad ten pozwolił pracownikowi socjalnemu dokonać właściwej analizy i oceny sytuacji wnioskodawcy (§ 2 ust 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, Dz. U. Nr 77, poz. 672 ze zm.). Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.