II SA/Po 190/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na pismo Komendanta [...] Policji [...] z dnia 11 grudnia 2017r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o zdolności do dysponowania bronią palną postanawia odrzucić skargę. /-/Elwira Brychcy Skarżący M. M. w dniu 05 lutego 2017r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na pismo Komendanta [...] Policji [...] z 11 grudnia 2017r. zobowiązujące skarżącego do dostarczenia aktualnego orzeczenia lekarskiego i psychologicznego wydanego przez upoważnionego lekarza i psychologa potwierdzającego zdolność do dysponowania bronią palną. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci obrazy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieustalenie, ani też niepodjęcie próby ustalenia autora anonimowego pisma, które nie może stanowić podstawy do podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych oraz obrazę art. 63 § 2 k.p.a. oraz art. 64 § 1 k.p.a. poprzez wykorzystanie w postępowaniu anonimowego pisma. Nadto skarżący zarzucił obrazę art. 10 § 1 k.p.a. stanowiącego kluczową zasadę postępowania administracyjnego, jaką jest zasada czynnego udziału stron w postępowaniu. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego zobowiązania z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania oraz o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. W odpowiedzi na skargę Komendant Policji wniósł o jej oddalenie. Argumentował, że do organu wydającego pozwolenie na broń wpłynęło anonimowe pismo dotyczące skarżącego posiadającego pozwolenie na broń palną do celów łowieckich. Przytoczone w anonimie okoliczności, które nasuwały wątpliwości co do możliwości posiadania przez skarżącego broni, nadto informacja uzyskana z Koła Łowieckiego "[...]", do którego skarżący przynależy, dostatecznie uzasadniły podejrzenie, że skarżący należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o broni i amunicji. Wobec powyższego Zastępca Naczelnika Wydziału [...] Komendy Policji, dając wyraz swojemu stanowisku, zobowiązał skarżącego do niezwłocznego poddania się badaniom lekarskim i psychologicznym oraz przedstawienia wydanych orzeczeń, powołując się na art. 15 ust. 5 ustawy o broni i amunicji. Psychofizyczna i psychologiczna zdolność skarżącego do posiadania broni możliwa jest do stwierdzenia przez organ wyłącznie w sposób prawem określony, tj. orzeczeniem lekarskim i psychologicznym. Organ uzasadniał, że generalną zasadą jest że pozwolenie na broń nie należy do zakresu swobód i wolności obywatelskich. Pozwolenie takie może być wydane i zachowane wyłącznie osobie, która spełnia rygorystyczne przesłanki opisane w ustawie o broni i amunicji. Każde podejrzenie, czy drobna wątpliwość co do tego, czy osoba posiadająca lub ubiegająca się o omawiane pozwolenie, posiada predyspozycje zdrowotne i psychologiczne do dysponowania broną, musi skutkować reakcją organu, zmierzającą do wyjaśnienia takich wątpliwości. Nie może być bowiem żadnych zastrzeżeń, że osoba która uzyskała pozwolenie na posiadanie broni jest w pełni zdolna psychicznie i fizycznie do jej ewentualnego używania. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, że nie naruszył przepisów postępowania, albowiem anonimowe pismo, w oparciu o które podjęto czynności nie stanowiło podania w rozumieniu k.p.a., lecz jedynie źródło dowodowe do podjęcia czynności z urzędu. W sprawie pozwolenia na broń skarżącego organ nie prowadzi postępowania wszczętego na wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu z przyczyn procesowych, bez badania jej podstaw merytorycznych. Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017. poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem w trybie i na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." Przedmiotowy zakres tej kontroli określony został w art. 3 P.p.s.a. W indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej kontrola działalności organów obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996, 1579 i 2138 oraz z 2017 r. poz. 935), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, 648, 768 i 935), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1947, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Nadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (§ 3). Wyszczególnienie wymienionych wyżej aktów jest wyczerpujące, zatem skarga wykraczająca poza ten zakres przedmiotowy jest niedopuszczalna i podlega zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. odrzuceniu. Przenosząc powyższą regulację na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że przedmiotem skargi jest pismo Komendanta Policji, wydane 11 grudnia 2017r. w oparciu o przepis art. 15 ust. 5 ustawy z dnia 21 maja 1999r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2017r., poz. 1839 ze zm.) zobowiązujące skarżącego do dostarczenia aktualnego orzeczenia lekarskiego i psychologicznego wydanego przez upoważnionego lekarza i psychologa potwierdzającego zdolność do dysponowania bronią palną. Na wstępie zauważyć należy, że pozwolenie na broń palną jest wymagane w większości krajów jako warunek konieczny nabycia prawa do posiadania broni. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o broni i amunicji broń można posiadać na podstawie pozwolenia na broń, wydanego przez właściwego ze względu na miejsce stałego pobytu zainteresowanej osoby lub siedzibę zainteresowanego podmiotu, komendanta wojewódzkiego Policji, a w przypadku żołnierzy zawodowych - właściwego komendanta oddziału Żandarmerii Wojskowej. Posiadanie i używanie broni palnej stanowi tradycyjnie w polskim systemie prawnym sferę daleko idącej reglamentacji administracyjnoprawnej w celu zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego. Prawa do posiadania broni nie można zaliczyć do kategorii wolności i praw osobistych obywatela w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem, dostęp obywatela do broni poddany jest istotnym ograniczeniom, co wynika zarówno z monopolu państwa na stosowanie środków przymusu, jak i potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego. Zasadnicze znaczenie ma to, że pozwolenie na broń może być wydane tylko wówczas, gdy zaistnieją okoliczności oraz spełnione zostaną warunki ustawowe stanowiące podstawę jego wydania (por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2009 r., sygn. akt II OPS 4/09; publ. ONSA i WSA 2010 r., nr 1, poz. 5). Prawodawca ściśle reglamentując cele, na które może być wydane pozwolenie na broń, wskazał szereg wymogów, które muszą być spełnione, aby osoba ubiegająca się o pozwolenie na broń mogła je otrzymać, ewentualnie w przypadku osoby, która takie pozwolenie już uzyskała - aby mogła z niego nadal korzystać. Określone w ustawie zasady nabycia oraz realizacji uprawnienia do posiadania broni zobowiązują właściwe organy do ścisłej kontroli ich przestrzegania oraz do stanowczej reakcji w przypadkach ich naruszenia. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o broni i amunicji właściwy organ Policji wydaje pozwolenie na broń, jeżeli wnioskodawca nie stanowi zagrożenia dla samego siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego oraz przedstawi ważną przyczynę posiadania broni. Stosownie do art. 15 ust. 3 ustawy osoba, która występuje z wnioskiem o wydanie pozwolenia na broń, lub osoba, która zgłasza do rejestru broń pneumatyczną, przedstawia właściwemu organowi Policji orzeczenia lekarskie i psychologiczne, stwierdzające, że nie należy do osób wymienionych w ust. 1 pkt 2 - 4 (tj. z zaburzeniami psychicznymi, o których mowa w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2017 r., poz. 882 ze zm.), o znacznie ograniczonej sprawności psychofizycznej, wykazujących istotne zaburzenia funkcjonowania psychologicznego, uzależnionych od alkoholu lub od substancji psychoaktywnych), i potwierdzające, że może dysponować bronią, wydane przez lekarza upoważnionego i psychologa upoważnionego, nie wcześniej niż 3 miesiące przed dniem złożenia wniosku. Stosowanie do art. 15 ust. 5 ustawy o broni i amunicji w przypadku ujawnienia okoliczności dostatecznie uzasadniających podejrzenie, iż osoba posiadająca pozwolenie na broń lub zarejestrowaną broń pneumatyczną należy do osób wymienionych w ust. 1 pkt 2-4, właściwy organ Policji może zobowiązać tę osobę do niezwłocznego poddania się badaniom lekarskim i psychologicznym i przedstawienia wydanych orzeczeń. W przypadku wydania negatywnego orzeczenia lekarz lub psycholog zobowiązany jest zawiadomić o tym właściwy organ Policji. Z powyższego przepisu wynika, zatem podstawa prawna do zobowiązania przez właściwy organ Policji osoby posiadającej pozwolenie na broń lub zarejestrowaną broń pneumatyczną do niezwłocznego poddania się badaniom lekarskim i psychologicznym i przedstawienia wydanych orzeczeń, w przypadku ujawnienia okoliczności dostatecznie uzasadniających podejrzenie, iż należy do osób wymienionych w ust. 1 pkt 2-4 ustawy. Takie okoliczności faktyczne to informacja o: nadużywaniu alkoholu, awanturach, stosowaniu przemocy, interwencjach organów porządkowych wobec osoby, kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwym, spowodowanie wypadku drogowego lub kolizji, złym stanie zdrowia. Jest to przykładowy katalog stwierdzonych zachowań posiadacza pozwolenia na broń, z których każde może być impulsem dla organu Policji do wezwania o orzeczenia. W konsekwencji, w sytuacji podejrzenia zaistnienia powyższych okoliczności faktycznych osoba posiadając pozwolenie na broń ma obowiązek przedstawienia stosownych orzeczeń lekarskiego i psychologicznego, zaś celem powyższej regulacji jest ochrona interesu społecznego i wykluczenie takich sytuacji, w których pozwolenie na broń palną posiada osoba, której stan zdrowia (ograniczona sprawność psychofizyczna) nie pozwala na dysponowanie bronią w sposób bezpieczny dla społeczeństwa. Z kolei, w myśl art. 18 ust. 5 pkt 2 ustawy właściwy organ Policji może cofnąć pozwolenie na broń w przypadku naruszenia przez osobę posiadającą pozwolenie obowiązku poddania się badaniom lekarskim i psychologicznym i przedstawienia orzeczeń lekarskiego i psychologicznego, o których mowa w art. 15 ust. 3-5. Szczegółowe regulacje odnośnie zakresu i sposobu przeprowadzania badań lekarskich i psychologicznych poprzedzających wydanie stosownych orzeczeń zawarte zostały w art. 15a i następnych ustawy. Przepisy te stanowią, iż badanie lekarskie osoby ubiegającej się obejmuje ogólną ocenę stanu zdrowia, ze szczególnym uwzględnieniem układu nerwowego, stanu psychicznego, stanu narządu wzroku, słuchu i równowagi oraz sprawności układu ruchu. Lekarz przeprowadzający to badanie kieruje osobę ubiegającą się na badania psychiatryczne i okulistyczne, a jeżeli uzna to za niezbędne - na inne badania specjalistyczne lub pomocnicze (art. 15a ust. 2 – 4 ustawy). Wyniki badań stanowią podstawę wydania orzeczenia lekarskiego i psychologicznego (art. 15f i art. 15g ustawy). Kwalifikacje upoważnionych lekarzy i psychologów przeprowadzających badania określają przepisy art. 15b ust. 1 i art. 15c ust. 1, zaś rejestr upoważnionych lekarzy i psychologów prowadzi i aktualizuje właściwy komendant wojewódzki Policji (art. 15b ust. 2 i art. 15c ust. 2). Zgodnie z art. 15h ust. 1 ustawy, od orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego przysługuje odwołanie wnoszone na piśmie. Uprawnienie do wniesienia odwołania posiada osoba ubiegająca się o pozwolenie na broń oraz komendant wojewódzki Policji właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby (ust. 2). Badanie w trybie odwołania przeprowadza się w terminie 30 dni od dnia otrzymania odwołania. Koszty badania lekarskiego lub psychologicznego ponosi odwołujący się. Orzeczenie lekarskie lub psychologiczne wydane w trybie odwołania jest ostateczne (ust. 5 - 7). Podkreślenia przy tym wymaga, że ostateczne orzeczenia lekarskie i psychologiczne są niepodważalne i nie podlegają weryfikacji przez organy Policji. Związanie organów Policji ostatecznym orzeczeniem lekarskim i psychologicznym wyklucza możliwość ich oceny w prowadzonych postępowaniach administracyjnych o wydanie lub cofnięcie pozwolenia na broń (por. wyroki NSA z dnia 11 stycznia 2013r. sygn. akt II OSK 1663/11, publ. LEX nr 1341568; z dnia 17 marca 2005 r. sygn. akt OSK 1273/04, publ. LEX nr 189224). Z powyższego wynika, że obowiązujące przepisy ustawy o broni i amunicji powierzają dokonywanie oceny stanu zdrowia fizycznego i psychicznego osób ubiegających się o pozwolenie na broń lub posiadających takie pozwolenie wyłącznie upoważnionym do tego lekarzom i psychologom. Szczególny tryb postępowania przewiduje możliwość składania przez osobę podlegającą badaniom, a także organ Policji, odwołań od orzeczeń lekarskich i psychologicznych. Regulacja ta, dotycząca czynności specjalistycznych jakimi są niewątpliwie badania lekarskie, stanowi procedurę odrębną od procedury administracyjnej (por. wyroki NSA z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt II OSK 1292/11; z dnia 13 sierpnia 2014 r. sygn. akt II OSK 1943/13, publ. https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to procedura o charakterze wpadkowym (incydentalnym) w postępowaniu o wydanie bądź cofnięcie pozwolenia na broń, która została uregulowana w sposób pełny i kompletny. W sytuacji złożenia odwołania od orzeczenia wydanego przez upoważnionego lekarza bądź psychologa, procedura ta kończy się wydaniem przez uprawniony podmiot orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego posiadającego walor ostateczności. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie mają tu zastosowania, zaś podmiot orzekający w trybie odwoławczym (lekarz lub psycholog wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy) nie posiada kompetencji do wydawania rozstrzygnięć przewidzianych w procedurze administracyjnej (por. wyr. WSA w Warszawie z 29 maja 2017r., II SA/Wa 1886/16, dostępne www.cebois.nsa.gov.pl). Wobec powyższego skoro procedura badań lekarskich stanowi odrębne postępowanie wpadkowe (incydentalne) w sprawie o wydanie bądź cofnięcie pozwolenia na broń i nie podlega kontroli sądu administracyjnego to zobowiązanie Komendanta [...] Policji do poddania się takim badaniom nie może stanowić aktu o jakim mowa w art. 3 §2 P.p.s.a. Ustawa o broni i amunicji w swoim brzmieniu także nie przewiduje możliwości zaskarżenia w drodze zażalenia zobowiązania do poddania się badaniom lekarskim i psychologicznym do sądu administracyjnego (art. 3 § 3 P.p.s.a.). W związku z powyższym niedopuszczalna jest w niniejszej sprawie skarga do sądu administracyjnego na zaskarżone zobowiązanie Komendanta [...] Policji z 11 grudnia 2017r., co musiało skutkować jej odrzuceniem. Wobec powyższego Sąd działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a orzekł, jak w postanowieniu. /-/Elwira Brychcy