II SA/Po 192/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 lipca 2012 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie utraty statusu bezrobotnego oraz uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do stypendium; I. uchyla zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty O. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., znak [...], Starosta O. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 151 § 1 pkt 2, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm., dalej k.p.a.) oraz art. 33 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. nr 69 poz. 415 z późn. zm.) (1) uchylił decyzję własną z dnia [...] czerwca 2011 r., znak [...], o przyznaniu prawa do stypendium od dnia [...] czerwca 2011 r. w okresie odbywania stażu w wysokości 120 % kwoty zasiłku miesięcznie, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, (2) orzekł o utracie statusu osoby bezrobotnej przez P. M. od dnia [...] marca 2011 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż skarżąca została w dniu [...] grudnia 2010 r. zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Otrzymała wtedy pisemne pouczenie o obowiązku bezzwłocznego informowania o wszelkiej zmianie w danych, zawartych w karcie informacyjnej. Od dnia [...] czerwca 2011 r. przyznano P. M. prawo do stypendium w okresie odbywania stażu, który miał trwać od dnia [...] czerwca 2011 r. do dnia [...] listopada 2011 r. Podczas zakładania karty usług doradczych w dniu [...] lipca 2011 r. skarżąca oświadczyła ponadto, iż jest na utrzymaniu pracującej matki. Następnie, ustalono, że skarżąca od marca 2011 r. pobiera na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W. z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] rentę rodzinną w wysokości 959,23 zł brutto, czyli 820,90 zł netto. Tym samym skarżąca utraciła status osoby bezrobotnej w świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c powołanej ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. P. M. odwołała się od opisanej wyżej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 7 – art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. przez niepodjęcie przez organ wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść skarżącej, z naruszeniem interesu społecznego i słusznego interesu strony, a w szczególności poprzez przyjęcie, że skarżąca nie powiadomiła organu I instancji o przyznaniu jej prawa do renty rodzinnej. Nadto Starosta O. miał także wprowadzić ją w błąd co do możliwości posiadania statusu osoby bezrobotnej, odbywania stażu i zarazem pobierania renty rodzinnej. W uzasadnieniu skarżącą wskazała, iż w dniu [...] października 2010 r. została zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Od dnia [...] marca 2011 r., tj. od dnia śmierci jej ojca, przyznano jej decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. rentę rodziną w wysokości 959,23 zł brutto (820,90 zł netto) miesięcznie. O zaistniałym fakcie poinformowała ona niezwłocznie organ I instancji, czego jednak Starosta O. nie uwzględnił w swoich rozważaniach. Co więcej, gdy w maju 2011 r. skarżąca otrzymała propozycję odbycia przedmiotowego stażu, powiadomiła organ I instancji o fakcie otrzymywania renty rodzinnej i dopiero po zapewnieniu o braku przeszkód prawnych przyjęła ofertę. Pytania w tym zakresie kierowała także matka skarżącej w rozmowie telefonicznej, uzyskując również pozytywne zapewnienie. Począwszy od dnia [...] czerwca 2011 r. przyznano odwołującej się prawo do stypendium w okresie odbywania stażu, tj. od dnia [...] czerwca 2011 r. do dnia [...] listopada 2011 r. Następnie w lipcu 2011 r. w toku spotkania z doradcą zawodowym w siedzibie organu skarżąca ponownie przekazała informację o otrzymywaniu renty rodzinnej. Fakt, że decyzję ZUS z dnia [...] kwietnia 2011 r. złożono Staroście O. dopiero w dniu [...] listopada 2011 r. wynika tylko z tego względu, że wcześniej skarżącą informowano, iż status bezrobotnego oraz staż nie pozostają w kolizji z rentą rodzinną. Nie wymagano też od niej przedłożenia tego dokumentu. Poza tym nie otrzymała także ze strony organu niezbędnych pouczeń. W konsekwencji rozstrzygnięcie Starosty O. zasługiwało na uchylenie. Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., znak [...], Wojewoda Wielkopolski na podstawie art. 127 § 1 i 2, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ zauważył, iż w aktach sprawy znajdują się dokumenty, zawierające odpowiednie pouczenia, których otrzymanie P. M. stwierdziła własnoręcznym podpisem. Skarżąca została zatem prawidłowo poinformowana co do obowiązku zgłoszenia faktu nabycia prawa do renty rodzinnej w wysokości wyższej niż połowa minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ponadto, w dniu [...] maja 2011 r. i w dniu [...] lipca 2011 r. skarżąca złożyła oświadczenie osoby skierowanej do odbycia stażu, które nakładało obowiązek składania pisemnego oświadczenia o przychodach wraz z innymi niezbędnymi dokumentami pod rygorem odpowiedzialności karnej. W aktach sprawy nie ma zarazem żadnego dokumentu, który potwierdzałby zgłoszenie faktu nabycia prawa do renty rodzinnej. Ponadto, w toku sporządzania w dniu [...] lipca 2011 r. karty usług doradczych przez doradcę zawodowego uzyskano informację, iż skarżąca pozostaje na utrzymaniu rodziny, pobierając również stypendium stażowe, bez jakiejkolwiek adnotacji o rencie rodzinnej. P. M. nie wywiązała się tym samym z ciążącego na niej obowiązku. Co więcej, skarżąca w dniu [...] października 2011 r. złożyła oświadczenie, iż od marca 2011 r. pobierała rentę rodzinną, a decyzji o przyznaniu renty rodzinnej nie okazywała wcześniej. Konkluzja ta przeczy zatem wywodom, zawartym w odwołaniu, wedle których pracownicy organu I instancji mieli być powiadomieni o uzyskaniu prawa do omawianej renty. Twierdzenie to nie znajduje również swojego odzwierciedlenia w aktach sprawy. Tym bardziej, że w dniu [...] października 2011 r. i w dniu [...] listopada 2011 r. skarżąca zapoznawała się z aktami sprawy i nie złożyła żadnych uwag oraz zastrzeżeń. Wobec tego stanowisko organu I instancji należy uznać za trafne. Pismem z dnia [...] lutego 2012 r. P. M. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając jej naruszenia art. 7 – art. 9, art. 11, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. przez niepodjęcie wszystkich niezbędnych środków prawnych do dokładnego wyjaśnienie sprawy i rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść skarżącej oraz nieudzielenie jej dostatecznych informacji. P. M. wniosła także o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca podtrzymała wcześniejszą argumentację, zawartą w odwołaniu z dnia [...] listopada 2011 r., dodając jednak, iż ze stażu oraz związanego z nim stypendium mogłaby ona korzystać, jako osoba niepełnosprawna, także wtedy, gdyby organ I instancji przyznał jej jedynie status osoby poszukującej pracy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna, choć z innych powodów niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm., dalej k.p.a.). Zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie przysługuje odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy są ostateczne. Oznacza to, iż uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności czy też wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie. Tym samym ustawodawca wprowadza zasadą trwałości decyzji ostatecznych. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż taką właśnie cechę posiadała decyzja z dnia [...] czerwca 2011 r., znak [...] (k. 14 akt adm. organu I instancji), o przyznaniu P. M. prawa do stypendium od dnia [...] czerwca 2011 r. w toku odbywania stażu w wysokości 120% kwoty zasiłku z art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudniania i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. nr 69 poz. 415 z późn. zm.). Weryfikacja tego rozstrzygnięcia mogła się zatem dokonać jedynie w ramach konkretnego trybu nadzwyczajnego. Jak wynika przy tym z postanowienia z dnia [...] października 2011 r., znak [...], Starosta O.i odwołał się w rozważanej sprawie do art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym postępowanie wznawia się, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne bądź nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, a nie znane organowi, wydającemu kwestionowaną decyzję. Taką nową okolicznością, zdaniem organów administracji publicznej, miało być uzyskanie informacji o nabyciu przez P. M. prawa do renty rodzinnej na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W. z dnia [...] kwietnia 2011 r., znak [...], od dnia [...] marca 2011 r. (k. 35 akt adm. organu I instancji). Z tego tytułu skarżąca uzyskiwała bowiem świadczenie w wysokości 959,23 zł brutto (820,90 zł netto), podczas gdy wedle art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c powołanej ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy bezrobotny nie może pobierać renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zgodnie natomiast z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 2010 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. (Dz. U. nr 194 poz. 1288) minimalne wynagrodzenie wynosiło w tym okresie 1.386 zł, a więc renta rodzinna skarżącej nie mogłaby przekraczać 693 zł. Powyższa konkluzja w ocenie organu I instancji uzasadniała wydanie decyzji z dnia [...] listopada 2011 r., znak [...], na mocy której (1) uchylona została decyzja z dnia [...] czerwca 2011 r. o przyznaniu P. M. prawa do stypendium w trakcie odbywania stażu, a (2) skarżącą pozbawiono ponadto statusu bezrobotnego (k. 39 akt adm. organu I instancji). Z takim rozstrzygnięciem nie można jednak zgodzić w opinii Sądu. Trzeba bowiem wskazać, iż wznowienie postępowania jako nadzwyczajny tryb wzruszenia decyzji ostatecznej ma wyraźnie określone ramy, których organy administracji publicznej nie mogą przekraczać. W niniejszej sprawie zakres postępowania wznowieniowego został oznaczony w postanowieniu z dnia [...] października 2011 r., według którego postępowanie wznowieniowe dotyczyło jedynie postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2011 r. Zgodnie bowiem z art. 149 § 1 i 2 k.p.a., takie postanowienie stanowi zarazem podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyny wznowienia i co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Granica postępowania w sprawie wznowienia postępowania wyznaczona jest zatem zakresem sprawy zakończonej daną decyzją administracyjną. Tym samym S. O. nie mógł na mocy decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. pozbawić P. M. statusu bezrobotnego, nabytego na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r., znak [...], nr [...] (k. 7 akt adm. organu I instancji), gdyż powyższe rozstrzygnięcie wykraczało już poza zakres postanowienia z dnia [...] października 2011 r. i nie było objęte postępowaniem wznowieniowym. Zresztą art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. nie mógłby i tak znaleźć w tym wypadku zastosowania także z tego względu, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. o przyznaniu P. M. prawa do renty rodzinnej nie istniała jeszcze w dniu wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. Właściwy tryb pozbawienia skarżącej statusu bezrobotnego został natomiast przewidziany w art. 33 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c powołanej ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Połączenie go natomiast z trybem wznowienia postępowania było niedopuszczalne i stanowiło naruszenie norm prawa procesowego w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Wada ta nie została także usunięta przez organ II instancji, wobec czego konieczne stało się uchylenie obu zaskarżonych decyzji. Oprócz powyższych zastrzeżeń wątpliwości w ocenie Sądu może budzić także stanowisko Wojewody Wielkopolskiego, zawarte w decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r., znak [...] (k. 50-51 akt adm. organu I instancji). Organ odwoławczy skoncentrował się bowiem w swoich rozważaniach tylko wokół kwestii pozbawienia skarżącej statusu bezrobotnego, nie odnosząc się w ogóle do problemu wzruszenia decyzji z dnia [...] czerwca 2011 r. W świetle dotychczasowych uwag nie ulega zatem wątpliwości, iż takie ujęcie było wadliwe. Trzeba jednak poza tym zauważyć, iż organ odwoławczy powinien zgodnie z zasadą dwuinstancyjności z art. 15 k.p.a. ponownie rozpatrzyć sprawę, a nie ograniczać się jedynie do zarzutów, zawartych w odwołaniu skarżącej z dnia [...] listopada 2011 r. Opisane uchybienie mogło mieć także wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji Sąd zmuszony był na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty O. ze względu na naruszenie przepisów prawa procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 33 ust. 4 pkt 1 cytowanej ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji publicznej powinny uwzględnić uwagi Sądu, a zwłaszcza zastosować właściwe tryby ewentualnego wzruszenia decyzji o przyznaniu stypendium w okresie odbywania stażu i decyzji o przyznaniu statusu bezrobotnego. Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.