II SA/Po 2/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka /spr./ Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant sekr.sąd. Dobrosława Sobczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2006 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego; o d d a l a s k a r g ę /-/ W.Batorowicz /-/ J.Szaniecka /-/ E.Podrazik Decyzją z dnia [...]III.1974 r. sprostowaną postanowieniem z dnia [...]V.1974 r. Naczelnik Powiatu w T. na podstawie art. 179 Kodeksu cywilnego oraz § 11 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.XI/1964 r. w sprawie przenoszenia prawa własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 45 poz. 304) działając na wniosek M.M. wyraził zgodę na zrzeczenie się działki nr "1" i "2" o powierzchni łącznej 0.36,94 ha, położonej w P., stanowiącej własność M.M., zapisanej w PBN w Kw nr [...] i ustalił, że przeniesienie prawa własności nieruchomości rolnej wymaga formy aktu notarialnego. Wnioskiem z dnia [...] marca 2004 r. spadkobierca M.M. – S.K. zwrócił się do Starosty Powiatowego w P. o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego powołaną na wstępie decyzją. Powołując jako podstawę prawną wznowienia art. 145 § 1 pkt 1 kpa wnioskodawca wywiódł, że dowody na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe. Mianowicie M.M. zmuszona została "obowiązującym wówczas prawem" do złożenia wniosku w sprawie zrzeczenia się nieodpłatnie części nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa. Stosownie bowiem do § 1 ust. 3 rozporządzenia w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych (...) mogła darować wnioskodawcy jedynie 0,5 ha, gdyż ten nie posiadał wymaganych uprawnień rolnych. Wnioskodawca dodał, że powołany przepis jest sprzeczny z obowiązującą obecnie Konstytucją, a jednocześnie sprzeczny z poczuciem sprawiedliwości społecznej. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. Starosta P. na podstawie art. 149 § 3 kpa odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Naczelnika Powiatu w T. z dnia [...]III.1974 r. nr [...]. W uzasadnieniu powyższej decyzji Starosta P. wyjaśnił, że M.M. i S.M. aktem notarialnym rep. "A" numer [...] z [...] września 1974 r. zrzekli się prawa własności działek nr "1" i nr "2", zapisanych w księdze wieczystej nr [...] przedkładając decyzję Naczelnika Powiatu w T. z dnia [...]III.1974 r. i postanowienie tego organu z dnia [...]V.1974 r. W toku niniejszej sprawy pismem z dnia [...] maja 2004 r. poinformowano S.K., że zrzeczenie się prawa własności nastąpiło w drodze czynności cywilnej i wobec tego dochodzenie roszczeń może nastąpić w postępowaniu cywilnym. Ponieważ wnioskodawca podtrzymał swoje żądanie pismem z dnia [...] czerwca 2004 r. wezwano go między innymi do przedłożenia dowodów w oparciu, o które wydano kwestionowaną decyzję, a które zdaniem wnioskodawcy okazały się fałszywe, i których sfałszowanie stwierdzono prawomocnym orzeczeniem Sądu. Pismem z dnia [...] lipca 2004 r. wymieniony dostarczył tylko dowód w postaci aktu urodzenia, wykazując swój interes prawny w sprawie. Na podstawie przeprowadzonego postępowania ustalono brak dowodów, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 kpa. W dalszej kolejności organ pierwszej instancji dodał, że w sprawie brak jest orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa, na podstawie których wydana została kwestionowana decyzja, a wreszcie wskazał, że od daty wydania decyzji przez Naczelnika Powiatu w T. minęło ponad 10 lat, co uniemożliwia jej uchylenie (art. 146 § 1 kpa). W odwołaniu od powyższej decyzji S.K. podał, że żądając wznowienia postępowania powołał się na art. 145 § 1 pkt 1 kpa i wskazał na to, że "M.M. zmuszona została do wyrażenia zgody na zrzeczenie się części nieruchomości rolnej - bezpłatnie - na rzecz Skarbu Państwa, gdyż inaczej nie mogła postąpić, by przekazać nieruchomość wnioskodawcy". Ten aspekt sprawy został pominięty przez Starostę, choć miał on istotne znaczenie zważywszy, że wola M.M. co do zadysponowania nieruchomością na rzecz wnioskodawcy była wyjątkowo ograniczona, a jej działanie wymuszone obowiązującym wówczas prawem, postawą organów administracji państwowej i polityczną sytuacją. S.K. stwierdził wreszcie, że nie jest prawdą, iż w sprawie występuje brak dowodów, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 kpa, a także, że nie można uchylić kwestionowanej decyzji Naczelnika Powiatu w T. z uwagi na art. 146 § 1 kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...]X.2004 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium Odwoławcze zacytowało treść art. 145 § 1 i 145a § 1 kpa i wyjaśniło, że przesłanki wznowienia postępowania mają charakter obligatoryjny i określone zostały enumeratywnie w powołanych wyżej przepisach. Wprawdzie S.K. wskazał na przyczynę wznowienia postępowania tj. na art. 145 § 1 pkt 1 kpa, jednak nie podał ani po wezwaniu przez organ I instancji ani w odwołaniu, jakie dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Podnoszone zaś przez S.K. warunki polityczne i ustrojowe w okresie wydawania decyzji przez Naczelnika Powiatu w T. nie dają możliwości wznowienia postępowania administracyjnego. S.K. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji skarżący powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu. Podkreślił, że nie ulega wątpliwości, iż M.M. zmuszona została do wyrażenia zgody na zrzeczenie się części nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa, albowiem postępując odwrotnie nie mogłaby przekazać jej części skarżącemu. Wola M.M. była więc ograniczona i wymuszona obowiązującym wówczas prawem. Tych kwestii nie dostrzeżono w niniejszym postępowaniu administracyjnym i w rezultacie zaakceptowano stary porządek prawy, który jest sprzeczny z aktualnie obowiązującym prawem i Konstytucją. Skarżący stwierdził nadto, że postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzono pobieżnie i pominięto okoliczności, które wynikają z przedłożonych przez niego dokumentów, co oznacza, że sprawa nie została wszechstronnie i prawidłowo poznana. W odpowiedzi na skargę Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wznowienie postępowania jest jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji ostatecznych w przypadkach ściśle określonych w art. 145 § 1 i 145a kpa, z tym że z powodów wskazanych w art. 145 § 1 pkt 4 kpa i art. 145a kpa może nastąpić tylko na żądanie strony. Strona żądająca wznowienia postępowania winna wskazać jedną z przyczyn wznowienia wymienionych w powołanych wyżej przepisach i żądanie swoje umotywować w sposób umożliwiający wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 149 § 1 kpa. Jakkolwiek badanie zaistnienia przyczyn wznowienia postępowania nie jest dopuszczalne przed wydaniem postanowienia o wznowieniu, gdyż ocena taka może mieć miejsce dopiero na dalszym etapie postępowania, to w okolicznościach rozpoznawanej sprawy uprawnione było wydanie decyzji opartej o art. 149 § 3 kpa tj. odmawiającej wznowienia. W istocie bowiem skarżący nie powołał żadnych okoliczności, które odpowiadałyby jednej z przyczyn wznowieniowych przewidzianych w art. 145 § 1 lub 145a kpa. Wniosek skarżącego z dnia 30 marca 2004 r. poza żądaniem wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa i zacytowaniem ostatnio powołanego przepisu nie zawierał żadnych faktów, które odpowiadałyby hipotezie tego przepisu. Przede wszystkim skarżący tak w postępowaniu administracyjnym jak i w skardze nie wskazał jakie dowody, które stanowiły podstawę ustalenia istotnych dla sprawy zakończonej decyzją z dnia [...]III.1974 r. okoliczności faktycznych, okazały się fałszywe. Z konsekwentnych i jednolitych argumentów podnoszonych przez skarżącego wynikało natomiast, że przyczyn wznowienia upatruje w obowiązującym w czasie wydania decyzji z dnia [...]III.1974 r. porządku prawnym. Odnosząc się krytycznie do postanowień rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1972 r. Nr 31 poz. 215 ze zm. - wg stanu prawnego z daty wydania kwestionowanej decyzji) skarżący wywodził, że przepisy tego rozporządzenia doprowadziły M.M. (wbrew jej woli) do nieodpłatnego zrzeczenia się części gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Nie mogła ona bowiem przekazać tego gospodarstwa w całości skarżącemu, gdyż ten nie posiadał wymaganych kwalifikacji rolniczych. Nie może budzić wątpliwości, że powołane wyżej okoliczności nie mieściły się w przyczynach wznowienia określonych w art. 145 § 1. Zatem już we wstępnej fazie postępowania wywołanego żądaniem skarżącego z dnia 30 marca 2004 r. organ orzekający był uprawniony jednoznacznie stwierdzić, że nie istnieją podstawy wznowieniowe wskazane w artykule 145 § 1 kpa przy równoczesnym braku wniosku opartego o art. 145 § 1 pkt 4 i art. 145a kpa. W tym miejscu należy wyjaśnić skarżącemu, że decyzja Naczelnika Powiatu w T. z dnia [...]III.1974 r. zawierała jedynie zgodę tego organu na zrzeczenie się własności nieruchomości stanowiącej własność indywidualną. Utrata własności nieruchomości przez małżonków M. nastąpiła na skutek oświadczenia woli właścicieli o zrzeczeniu się własności, złożonego [...]IX.1974 r. w formie aktu notarialnego (k. 3 akt adm.). Stosownie bowiem do art. 179 § 1 kodeksu cywilnego, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania powołanej wyżej decyzji "Jeżeli nieruchomość jest przedmiotem własności indywidualnej albo osobistej właściciel może wyzbyć się własności przez to, że się jej zrzeknie. Zrzeczenie się wymaga formy aktu notarialnego. Do zrzeczenia się własności nieruchomości potrzebna jest zgoda właściwego organu prezydium powiatowej rady narodowej". Wobec wskazanej wyżej regulacji prawnej, powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące ograniczonej jego zdaniem swobody w dysponowaniu przez M.M. jej własnością dotyczą w istocie cywilnoprawnego oświadczenia woli M.M. złożonego w formie aktu notarialnego w dniu [...]IX.1974 r. Te kwestie mogłyby być przedmiotem rozważań jedynie w postępowaniu cywilnoprawnym, podobnie jak i ocena wskazanego wyżej aktu notarialnego w innym od przedstawionego przez skarżącego aspekcie. Uznając więc, że zaskarżona decyzja w ostatecznym wyniku odpowiada prawu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.VIII.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. /-/ W.Batorowicz /-/ J.Szaniecka /-/ E.Podrazik MK