II SA/Po 2003/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia WSA Bożena Popowska Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi J. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego J. T. kwotę 10 ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ B.Popowska /-/ M.Dybowski /-/ P.Miładowski JFS Wnioskiem z dnia [...] marca 2002 r. J. T. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o pomoc finansową z tytułu opłaty rachunku w Gazowni ( k. 29). Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...] na podstawie art. 1 ust. 1 i 3, art. 2, art. 6 ust.1a, art. 32, 4 ust. 1 w zw. z art. 43 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.- dalej ustawa) Dyrektor Filii W. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie odmówił przyznania J. T. zasiłku celowego na opłacenie gazu w wysokości 529,19 zł i czynszu w wysokości 1122,68 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w trakcie wywiadu dnia [...] marca 2002 r. Żona Wnioskodawcy zwróciła się o opłacenie rachunków za czynsz za luty i marzec 2002 r. w łącznej wysokości 1122,68 zł. Ustalono, że Klient jest całkowicie niezdolny do pracy i z tego tytułu pobiera rentę inwalidzką w kwocie 473,51 zł. Żona Klienta- B. T., od [...] lutego 2002 r. jest zarejestrowana w PUP z prawem do zasiłku; w lutym nie odebrała zasiłku z PUP. W trakcie poprzedniego wywiadu dnia [...] lutego 2002 r. zobowiązano syna M. T. do rejestracji w PUP, intensywnego poszukiwania pracy i dokumentowania tego faktu za pomocą karty aktywności zawodowej (dalej karta). M. T., po zarejestrowaniu się w PUP, będzie miał prawo do zasiłku dla bezrobotnych. W wywiadzie dnia [...] marca 2002 r. Wnioskodawca oświadczył, że syn M. nie zarejestrował się w PUP, a tym samym nie czyni starań mających na celu poprawę sytuacji ekonomicznej rodziny. W trakcie wywiadu [...] marca 2002 r. zobowiązano B. T. do intensywnego poszukiwania pracy i dokumentowania tego faktu kartą; do dnia [...] kwietnia 2002 r. B. T. nie wywiązała się z zasad współpracy. Dnia [...] marca 2002 r. wysłano do synów Klienta- P. i M. - prośby o kontakt z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia zasad współpracy. P. T. zgłosił się dnia [...] marca 2002 r. i podpisał zobowiązanie do aktywnego poszukiwania pracy i dokumentowania tego kartą; do dnia [...] kwietnia 2002 r. nie wywiązał się ze swego zobowiązania. M. T. w ogóle nie nawiązał kontaktu z pracownikiem socjalnym. Rodzina Wnioskodawcy, mimo wcześniejszych uzgodnień, nie wywiązała się z zaleceń mimo, że była obowiązana do współudziału w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nie uzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania bądź wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( art. 1 ust. 3 i art. 6 usta. 1a ustawy). Dnia [...] maja 2002 r. J. T. i B. T. złożyli w Filii W. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odwołanie od decyzji Dyrektora Filii z dnia [...] kwietnia 2002 r., co potwierdza prezentata Filii z datą "[...].05.2002". W uzasadnieniu Odwołujący się wskazali, że do stycznia 2002 r., rodzina żyła bardzo skromnie, lecz radziła sobie bez pomocy Opieki Społecznej. W styczniu 2002 r. B. T. odebrano rentę (od tej decyzji odwołała się); wówczas utracił pracę jeden z synów (drugi uczy się wieczorowo). Z 473,51 zł renty J. T. nie można wyżywić Rodziny i opłacić wszystkich świadczeń. B. T. zarejestrowała się w lutym 2002r., a pierwsze pieniądze (206 zł) za pół miesiąca, otrzymała [...] marca 2002 r.; dostarczyła zaświadczenie pracownikowi socjalnemu. By nie mieć kłopotów z płatnościami, Zainteresowani zwrócili się o pomoc do MOPR. Sprawę w zastępstwie p. S. M., p. D. T. Zainteresowani dostarczyli MOPR wszystkie rachunki. Odwołujący się znają wiele rodzin, które latami, systematycznie korzystają z pomocy MOPR; w różnych formach otrzymują pomoc pijacy, rodziny patologiczne, prowadzące hulaszczy tryb życia. J. T. jest po bardzo ciężkiej, ośmiogodzinnej operacji trepanacji czaszki i nie może pracować. Odwołująca się chce podjąć pracę, lecz mając 48 lat jest "za stara do pracy", a pracodawcy chcą zatrudniać młode kobiety. Syn stale szuka pracy, lecz nie znajdzie jej w ciągu miesiąca. Zarejestrował się w PUP, lecz groszowe pieniądze ma dostać w czerwcu- za okres 3 miesięcy; wstydzi się prosić o pomoc MOPR. Drugi syn uczy się, a nie mając uregulowanego stosunku do służby wojskowej, nie może otrzymać pracy. Rodzina ponosi wydatki na bilety tramwajowe, gazety, spotkania informacyjne- związane z poszukiwaniem pracy. Informacja udzielona przez pracownika socjalnego była pobieżna, niepełna i niewyczerpująca. Karty pracy B. T. i syna były dostarczone w terminie, lecz nie jest winą Zainteresowanych, że Pracownicy MOPR działają opieszale. Zainteresowani nie otrzymali także dodatku mieszkaniowego, bowiem mają za duży metraż. Odwołujący się zadeklarowali, że jak tylko ich sytuacja ulegnie poprawie, nie będą się zwracać o pomoc. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...], po rozpatrzeniu "odwołania J. T.", Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 123, 124 w zw. z art. 129 § 2 i art. 134 kpa stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium podniosło, że decyzję I instancji z dnia [...] kwietnia 2002 r. doręczono J. T. dnia [...] kwietnia 2002 r. Ostateczny termin do wniesienia odwołania przypadał na dzień [...] maja 2002 r., a J. T. złożył odwołanie osobiście dnia [...] maja 2002 r. Uchybienie terminu do wniesienia odwołania powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. T. podniósł, że odwołanie złożyli [...] maja 2002 r. na ręce p. S. M. P. M. prosiła J. T. o poprawienie Jej nazwiska na nazwisko D. T., która była w zastępstwie na wywiadzie. Odwołujący się podnoszą- po co pracownik MOPR dał pieczątkę "[...].5.02", że przyjął odwołanie, skoro tego nie uwzględniono. Skarżący uważa, że pracownik MOPR celowo tak postąpił, by Zainteresowany nie otrzymał pomocy. W Urzędzie Miejskim można było starać się o abolicję czynszową- przez przeciągającą się sytuację z MOPR i SKO, Zainteresowani zostali tej możliwości pozbawieni. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 kpa, uzasadnienie postanowienia winno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione. Mimo, że z notatki z dnia [...] lipca 2002 r. A. K. - Sprawozdawcy w Samorządowym Kolegium wynika, że wiedziała Ona, że na odwołaniu znajdują się dwie pieczęcie wpływu odwołania oraz notatka, że p. T. złożył je osobiście dnia [...] maja 2002 r. (k. 3, 5 akt administracyjnych odwoławczych), to ustalenia w tej materii nie znalazły się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Co za tym idzie, z naruszeniem art. 107 § 3 kpa, brak było jakichkolwiek rozważań w tej materii. Kodeks postępowania administracyjnego dopuszcza cofnięcie odwołania przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy ( art. 137 zd. 1 kpa). W doktrynie trafnie wskazuje się na ograniczenia zasady rozporządzalności co do cofnięcia odwołania- taka czynność procesowa podlega kontroli organu odwoławczego i w razie oceny, że prowadziłaby do utrzymania w mocy decyzji naruszającej prawo lub interes społeczny, czynność taka nie wywołuje skutku prawnego ( art. 137 zd. 2 kpa). Celem odwołania jest nie tylko ochrona praw podmiotowych jednostki, lecz i obiektywnego porządku prawnego ( B. Adamiak w: "Kpa- komentarz" CH BECK 2004 nb. 1 do art. 137). Uwagi Samorządowego Kolegium uszło, że kodeks postępowania administracyjnego nie zna cofnięcia pisma strony, które skutkowałoby wydaniem tego pisma z akt sprawy. Cofnięcie pisma strony, zawierającego odwołanie, odbyć się winno jedynie w postaci oświadczeń woli Odwołujących się, zawartych w odrębnym piśmie strony, także złożonym do akt sprawy. Ocena skuteczności cofnięcia odwołania należała wyłącznie do organu odwoławczego; organ odwoławczy jest w tej ocenie ograniczony dyspozycją art. 137 kpa. Wydanie przez organ I instancji Odwołującym się pisma procesowego z dnia [...] maja 2002 r., z prezentatą z dnia [...].5.2002 r., skutkowało niedopuszczalnym pozbawieniem organu odwoławczego możliwości oceny, czy to cofnięcie odwołania było skuteczne w świetle art. 137 zd. 2 kpa. Tym samym błędnym było ustalenie, że owo odwołanie wpłynęło do organu I instancji dnia [...] maja 2002 r. (druga prezentata- z tej właśnie daty). Nie ulega wątpliwości, że w sprawach z zakresu opieki społecznej, każdy z małżonków prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ma status strony w rozumieniu art. 28 kpa (o równych pozycjach procesowych), bowiem świadczenia z opieki społecznej służą zaspokojeniu potrzeb całej rodziny, prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe ( wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27.4.2004- sygn. 4/II SA/Po 4055/01; odpowiednio- J. Borkowski w: op.cit. s. 220 nb. 4, s.227 nb. 8). Z uzasadnienia decyzji I instancji wynika, że organ traktował B. T. jako stronę w rozumieniu art. 28 kpa, przyjmując od Niej dowody w postaci dokumentów (rachunków za czynsz za luty i marzec 2002 r.). Wnioski dowodowe w postępowaniu administracyjnym może zgłaszać tylko strona (J. Borkowski- op. cit. s.278), podmiot na prawach strony lub prokurator (którzy w niniejszej sprawie nie uczestniczyli). Mimo tego organ I instancji błędnie nie zawiadomił B. T. o wszczęciu postępowania (art. 61§ 4 kpa), nie uczynił Jej adresatką decyzji I instancji i odpisu decyzji Jej nie doręczył (k. 35-37 akt administracyjnych). Skutkiem tego ostatniego uchybienia było to, że nie zaczął biec wobec B. T. termin do złożenia odwołania od decyzji z dnia [...] kwietnia 2002 r. Strona ma prawo wziąć udział w postępowaniu administracyjnym na każdym etapie postępowania administracyjnego- także w fazie postępowania odwoławczego. Tak stało się w niniejszej sprawie- uwagi Samorządowego Kolegium uszło, że odwołanie z dnia [...] maja 2002 r. podpisali oboje małżonkowie T.; także z nagłówka i dalszych wywodów jednoznacznie wynika, że odwołanie napisali i popierali zarówno B. T., jak i J. T. Mimo, że organ odwoławczy dokonywał ustaleń istotnych w sprawie (utrwalonych w notatce służbowej z [...] lipca 2002 r. i w części przyjętych w ustaleniach stanu faktycznego, w zaskarżonym postanowieniu), nie zawiadomił obojga małżonków T. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, czym Samorządowe Kolegium naruszyło zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 § 1 kpa). Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia o żądaniu Stron winno być to, który z Pracowników Merytorycznych Ośrodka prowadził sprawę i czy jeden zastępował drugiego; w żadnym stopniu nie powinno to było wpływać na nadanie biegu odwołaniu z dnia [...] maja 2002 r. (prezentata- k. 3 akt odwoławczych) ani na treść pouczeń udzielanych w trybie art. 9 kpa (wyrok SN z 23.7.1992- III ARN 40/92, z akceptującymi glosami W. Tarasa- PiP 3/93/110 i J. Zimmermanna- PiP 8/93/116, aprobowany przez B. Adamiak- op. cit. s. 78-79 nb.2). Treść poprawek naniesionych odręcznie przez Odwołujących się na odwołaniu z dnia [...] maja 2002 r. (prezentata- k. 3 akt odwoławczych) zdaje się potwierdzać twierdzenia o zdarzeniach procesowych, podniesione w skardze. Z tychże względów doszło do innych naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692). Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium przyjmie, że J. T., jak i B. T. złożyli odwołanie dnia [...] maja 2002 r. Do akt sprawy organ odwoławczy dołączy "kolejne odwołanie" (strona 2 skargi), przesłane na adres Samorządowego Kolegium listem poleconym i rozważy, czy nie stanowi ono pisma strony, uzupełniającego odwołania z dnia [...] maja 2002 r. (prezentata- k. 3 akt odwoławczych). Dopiero tak uzupełnione postępowanie odwoławcze pozwoli Samorządowemu Kolegium rozważyć merytorycznie zarzuty odwołania i- w szczególności- ocenić, czy organ I instancji rozważył wnioski obojga Zainteresowanych nie tylko w kategoriach art. 32 ust. 1 i 2 ustawy, lecz i ewentualnie art. 5 bądź art. 31a ustawy oraz czy sięgnięcie do art. 6 ust. 1a ustawy, w świetle całokształtu okoliczności sprawy, nie było przedwczesnym. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. /-/ B.Popowska /-/ M.Dybowski /-/ P.Miładowski JFS