II SA/Po 2006/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędzia NSA Stanisław Małek Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Protokolant masz. Maria Kasztelan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 września 2005r. przy udziale sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności działki; o d d a l a s k a r g ę /-/B. Drzazga /-/ G. Radzicka /-/St. Małek cSygn. akt II SA/Po 2006/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]. Znak[...] Starosta N. , na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 z 1989r.), przeniósł na rzecz Z. W. działkę nr [...] pow. 1139m-, położoną w obrębie N., na której wzniesione są zabudowania stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności, zapisane w księdze wieczystej nr KW [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w N.. W uzasadnieniu decyzji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ pierwszej instancji podniósł co następuje: Z. W. wnioskiem z dnia [...] czerwca 2000r. zwrócił się o nieodpłatne przekazanie na własność działki nr [...], o pow. 1793m -, położonej przy ul. [...] w [...] , na której znajdują się zabudowania stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności i dla których prowadzona jest księga wieczysta nr KW [...]. W piśmie z dnia [...] lipca 2000r. Z. W. sprecyzował, iż domaga się zwrotu całej działki nr [...], której właścicielką była jego babka, J. W. i która taką działkę otrzymała do bezpłatnego dożywotniego użytkowania. Zdaniem wnioskodawcy, na działce tej jest obecnie dom wybudowany przez jego brata, J. W.. Jak ustalił organ, J. W. (dziadek wnioskodawcy), aktem nadania z dnia [...] grudnia 1951r., nr [...] otrzymał gospodarstwo rolne o pow. około 1,00 ha. Na podstawie powyższego aktu nadania, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. wydało orzeczenie o jego wykonaniu z dnia [...] lipca 1961r., Nr [...], z którego wynika iż nadane zostały działki nr [...],[...],[...],[...] i [...], o łącznej pow. 1,25 ha, położone w obrębie [...], obecnie N.. Na całą nieruchomość została założona księga wieczysta nr KW [...]. Po śmierci J. W., na podstawie postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku z dnia [...]1964r., dokonano wpisu własności przedmiotowego gospodarstwa na rzecz J. W. , żony J. W.. Wnioskiem z dnia [...]1972r. J. W. domagała się o uwłaszczenie jej na części działki nr [...] o pow. 500 m-, przylegającej do działki nr [...], stanowiącej jej własność. Wnioskodawczyni podniosła, iż działkę objętą wnioskiem użytkowała jako ogród przydomowy od 1945r. Ostateczną decyzją z dnia [...]., Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N., odmówił potwierdzenia nabycia przez J. W. prawa własności działki nr [...] o pow. 0,06 ha, położonej przy ul. [...] nr [...] w N.. W uzasadnieniu organ podniósł, że działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa, a na podstawie umowy z dnia [...]1969r. została wydzierżawiona na 10 lat H.W. , synowej wnioskodawczyni. Skoro zatem działka stanowi własność Skarbu Państwa, to niemożliwe jest jej uwłaszczenie na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Decyzją z dnia [...]., po rozpatrzeniu wniosku J. W. , Naczelnik Miasta N., na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), przejął na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. 1,25 ha, obejmujące wszystkie działki wykazane w księdze wieczystej KW [...]. Decyzję o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa wprowadzono do ewidencji gruntów w 1979r. już na nową ewidencję gruntów, która została w międzyczasie założona. Na podstawie decyzji o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa dokonano wydzielenia działek dożywotnich. J. W. przyznano działkę rolną o pow. 0,30 ha. Jak wynika z protokołu z [...] 1978r. nie wydzielono działki dożywotniej, a jedynie określono, że działka pod budynkami oznaczona jest jako nr [...] o pow. 0,1793 ha. Protokół z wydzielenia działki sporządzony został przez geodetę na podstawie przygotowywanych materiałów do odnowienia ewidencji gruntów, prowadzonego w latach 1972-1978. Działka nr [...] występująca na tym etapie w dokumentach do odnowienia, swym obszarem objęła działki o starych numerach [...] o pow. 0,11 ha i [...] o pow. 0,06 ha. Najprawdopodobniej takie granice ustalono, na podstawie stanu użytkowania w tym okresie, kiedy J. W. użytkowała część działki nr [...] ([...],) hodując na niej nutrie. Po odnowieniu operatu ewidencji gruntu, są to już dwie odrębne działki, nr [...] i [...], bowiem po stwierdzeniu omyłki dokonano poprawki przez nadanie nowej numeracji działki. Zamiast działki nr [...] wprowadzono działki: - nr [...] o pow. 0,1080ha, na której wzniesione są budynki J. W. (stary numer [...]), - nr [...] o pow. 0,713ha, którą nabył od Skarbu Państwa w 1976r., w użytkowanie wieczyste brat Z. W. , J. W. Zatem działka nr [...] (poprzednio nr [...]) nie była nigdy przedmiotem własności J. i J.W. i do czasu oddania jej w 1976r. w użytkowanie wieczyste J. W., pozostała w zasobach Skarbu Państwa. Zdaniem organu w bezpośrednim sąsiedztwie działki nr [...], będącej przedmiotem zwrotu, znajdują się jedynie działki stanowiące własność lub przedmiot użytkowania wieczystego innych osób fizycznych. Stosownie do art. 51 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym rolników oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), rolnik z przekazanego gospodarstwa mógł wyłączyć budynki, które stanowiły odrębny przedmiot własności. Z odrębną własnością budynków związana jest służebność gruntowa niezbędna do korzystania z tych budynków. Na zasadzie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. cytowanej przez organ w decyzji z dnia [...]., właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed 01 stycznia 1983r., przysługuje nieodpłatnie na własność działki gruntu, na której budynki zostały wzniesione. Działka gruntu, na której znajdują się budynki należące kiedyś do J. W., oznaczona jest obecnie jako [...] (dawne [...]) i po rozgraniczeniu jej powierzchnia wynosi obecnie 0,1139 ha. Taka więc działka podlega przekazaniu na rzecz Z. W.. Działka nr [...] (dawna działka [...]) pozostaje od 1976r. w użytkowaniu wieczystemu na rzecz J. W., a więc nie może być przekazana w niniejszym postępowaniu wnioskodawcy. Odwołanie od decyzji organu I instancji złożył Z. W., domagając się przekazania gruntu o pow. 1793 m- i twierdząc, że brak jest dokumentacji o podziale działki nr [...]. Decyzją z dnia [...]. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podzielił ustalenia i rozważania organu pierwszej instancji, wskazując nadto: art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. (wyżej cytowanej) odnosi się zarówno do rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne państwu (J. W.), jak i ich następców prawnych (Z. W. nabył własność budynków w 1984r.). Organ administracji może jednak w trybie powyższej ustawy przenieść nieodpłatnie własność działki siedliskowej na właściciela znajdujących się na niej budynków, tylko wtedy gdy działka ta nie stanowi własności osób fizycznych. Z załączonej dokumentacji obrazującej kolejne etapy zmian w operacie ewidencji gruntów wynika, że przy ul. [...] w N. usytuowane są obecnie w olejności działki graniczące ze sobą: - działka nr [...] stanowi własność D. S. , - działka nr [...] jest przygotowywana do zwrotu na rzecz Z. W.. Po zmianach przebiegu granic w 2000r., działka ma powierzchnię 1139 m-, - działka nr [...] (dawna [...]) - od 1976r. oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz J. W. na podstawie umowy darowizny z dnia [...]. Poprzednio działka ta była oddawana w użytkowanie wieczyste: - J. i M.R. w okresie od 1964r. do 1972r. - T. i L. P. w okresie od 1972r. do 1973r. - H. i L. W. w okresie od 1974r. do dnia 24 marca 1976r. - działka nr [...] - stanowi współwłasność C. S., L.C. i T. C. - działka nr [...] - stanowi współwłasność M. i S.K. - działka nr [...] - oddana w użytkowanie wieczyste K. K. . Tak więc skoro wszystkie graniczące z działką nr [...] działki, są we władaniu osób fizycznych, nieodpłatne przeniesienie własności działki na rzecz Z. W. mogło nastąpić jedynie w granicach i powierzchni ustalonej w zaskarżonej decyzji. Powierzchnia działki o której mowa w tej decyzji umożliwi właścicielowi korzystanie w zakresie niezbędnym i jest funkcjonalnie związana z budynkami stanowiącymi odrębny od gruntu przedmiot własności. Organ odwoławczy wskazał też, że z treści protokołu Nr [...] z dnia [...] listopada 1978r., który jako jedyny dokument stanowi podstawę roszczeń skarżącego, wynika, że działka nr [...] o pow. 0,1793 ha jest działką zabudowaną. Opierając się jednak na dokumentacji geodezyjnej i stanie władania częścią tej nieruchomości przez innych użytkowników w dacie sporządzania protokołu nie można przyjąć, że protokół odzwierciedla stan prawny władania na gruncie w owym okresie. Powyższa decyzja organu odwoławczego jest przedmiotem skargi Z. W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze Z. W. domaga się przeniesienia na jego rzecz własność działki nr [...] o pow. 1793 m-. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego - zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się więc do zbadania czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sądy administracyjne dokonały tej kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu lub czynności. Rozstrzygając skargę w powyższym zakresie, Sąd uznał, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawidłowo zastosowały do niego przepisy prawa materialnego. Zdaniem Sądu organy obydwu instancji nie naruszyły nadto prawa procesowego. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i warunków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 ze zm.) stanowiące podstawę orzekania w niniejszej sprawie, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 01 stycznia 1983r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzekają organy administracji publicznej. Powyższy artykuł odnosi się zarówno do rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne państwu, jak i ich następców prawnych. Organ administracji może jednak przenieść w tym trybie nieodpłatnie własność działki siedliskowej na właścicieli znajdujących się na niej budynków tylko wtedy, gdy działka ta stanowi własność Skarbu Państwa lub w drodze komunalizacji, własność działki przeszła na gminę (patrz: wyrok NSA w Warszawie z dnia 13 marca 1990r., II SA 77/90 z glosą aprobującą M. Szewczyk, Sam. Teryt. 1992/1-2/104). Należy zgodzić się z ustaleniami organów orzekających w niniejszej sprawie, iż z map sytuacyjnych Wydziału Geodezji, Kartografii i Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w N., stanowiących podstawę wydania decyzji pierwszej instancji, wynika jednoznacznie, że działka [...] (dawna [...]) zabudowana, będąca kiedyś przedmiotem nadania na rzecz J. W., graniczy z działkami nr [...],[...],[...] i [...]. Z aktualnych na dzień wydania zaskarżonej decyzji informacji z rejestru gruntu wynika jednoznacznie, że: - działka nr [...] stanowi własność D. S. - działka nr [...] stanowi współwłasność M. i S. małż. K. - działka nr [...] stanowi współwłasność T. i L. C. oraz M. S.. Załączone do akt akty notarialne pozwalają też prześledzić zmiany własnościowe działek o nr [...] i [...]. Jak wynika z umowy z dnia [...] sierpnia 1974r., akt notarialny A numer [...] , działka nr [...], o pow. 600 m- została oddana w użytkowanie wieczyste L. i H. małż. W.. Następnie na podstawie umowy darowizny z dnia [...] marca 1976r., działka ta została oddana w użytkowanie wieczyste J. W. i w jego władaniu pozostała do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Trafnie zatem organy orzekające w niniejszej sprawie zauważyły, że skoro we władaniu Skarbu Państwa pozostawała jedynie działka nr [...], o pow. 1139 m-, to jedynie ona mogła być przedmiotem decyzji o nieodpłatnym przeniesieniu własności na rzecz Z. W.. Pozostałe działki sąsiadujące z działką nr [...] nie mogły być przedmiotem takiej decyzji, skoro nie stanowiły własności Skarbu Państwa lub gminy. Zatem żądanie skarżącego nie mogło być uwzględnione i skarga musiała ulec oddaleniu. Zdaniem Sądu, organy ustaliły też prawidłowo na podstawie zgromadzonych dokumentów powierzchnię i przebieg granic działki nr [...], dawniej oznaczonej nr [...]. Jak wynika z wyciągu gruntów powierzchniowych z ewidencji gruntów, sporządzonego tuż przed wydaniem decyzji z dnia [...]. (w dniu [...]1978r.) gospodarstwo rolne stanowiące własność J. W., o ogólnej pow. 1,25 ha, składało się z działek: - nr [...] o pow. 0,11 ha, - nr [...] o pow. 0,45 ha, - nr [...] o pow. 0,22 ha, - nr [...] o pow. 0,27 ha, - nr [...] o pow. 0,20 ha. Zarówno w decyzji z dnia [...]., jak i w piśmie z dnia [...] listopada 1978r. Urzędu Miejskiego w N. wskazano, że działką na której usytuowane są budynki jest działka nr [...], oznaczona w późniejszej ewidencji gruntów jako działka nr [...], o powierzchni 0,11 ha. Ostatecznie wielkość oraz przebieg granic tej działki została ustalona w wyniku postępowania rozgraniczającego (protokół graniczny sporządzony w dniu [...] czerwca 2000r.), które stanowiło podstawę do sporządzenia wypisu z rejestru gruntów. Wg wypisu z rejestru gruntów (stanowiącego podstawę do wpisu do księgi wieczystej) działka nr [...] ma powierzchnię 0,1139 ha. Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, protokół nr [...] sporządzony w dniu [...] listopada 1978r. przez geodetę nie odzwierciedlał faktycznego stanu prawnego władania działkami [...] ([...]) i [...],[...]. Nie stanowił też nigdy podstawy do sporządzenia wypisów z rejestru gruntu, bądź wpisów w księdze wieczystej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. /-/B. Drzazga /-/ G. Radzicka /-/St. Małek jw