II SA/Po 2009/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Barbara Drzazga Protokolant sekr.sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2004r. sprawy ze skargi Aresztu Śledczego w P. – Skarbu Państwa na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2002r. Nr [...] w przedmiocie opłat z tytułu zarządu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2002r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ R.Batorowicz /-/ J.Szaniecka /-/ B.Drzazga Zaskarżoną decyzją Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2002r., którą orzeczono o zmianie stawki procentowej opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu przysługującego Aresztowi Śledczemu w P. nieruchomością Skarbu Państwa, położoną w P. przy ul.[...], oznaczoną w ewidencji gruntów: obręb P., arkusz mapy 13, działka nr [...] o powierzchni [...] m2, zapisana w księdze wieczystej Kw nr [...], wynoszącej 0,1% ustalonej ceny nieruchomości na 1% oraz ustalającej opłatę roczną z tytułu trwałego zarządu przysługującą Aresztowi Śledczemu w P. opisaną nieruchomością Skarbu Państwa na kwotę [...] zł. Według przedstawionych w uzasadnieniu decyzji ustaleń Areszt Śledczy w P. sprawował trwały zarząd opisaną w rozstrzygnięciu nieruchomością Skarbu Państwa. Kierownik Urzędu Rejonowego w P. decyzją z dnia [...] listopada 1998r. ustalił opłatę z tytułu trwałego zarządu na podstawie art. 83 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000r. nr 46, poz. 543 ze zm.). Ustalona stawka roczna wynosiła 0,1% ceny nieruchomości i obliczona została według zasad dotyczących nieruchomości oddanych na cele obronności i bezpieczeństwa państwa. Areszt Śledczy w P. oddał w najem na okres 3 lat część stanowiącej przedmiot zarządu nieruchomości z przeznaczeniem na prowadzenie kantyny, sklepu zaopatrującego osadzonych i punktu bistro. Organ odwoławczy przytoczył art. 85 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i stwierdził, że według tego przepisu zmiana stawki na wyższą (1% ceny nieruchomości) następuje także w przypadku oddania w najem części nieruchomości, przy czym ustawodawca nie określił wielkości tej części. Wobec tego, zdaniem organu odwoławczego, obowiązkiem organu ustalającego stawkę opłaty rocznej było określenie podwyższonej opłaty niezależnie od faktu, że w najem oddano jedynie 1,4% ogółu powierzchni nieruchomości. Skarb Państwa – Areszt Śledczy w P. wniósł skargę do sądu administracyjnego domagając się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, a ewentualnie jej uchylenia. Żądanie stwierdzenia nieważności decyzji skarżący wywodził z okoliczności, iż wysokość wcześniej ustalonej opłaty nie wynikała ze stosowania bonifikat o jakich mowa w art. 84 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podnosił, że cofnięcie bonifikaty było bezprzedmiotowe. Ewentualny wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji uzasadniał odwołaniem się do pojęć interesu społecznego i słusznego interesu strony, o jakich mowa w art. 154 § 1 kpa. Podnosił, że oddanie w najem niewielkiej części nieruchomości służyło wykonywaniu właściwych więziennictwu zadań. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności stwierdzić należało, że nie był trafny zmierzający do wykazania nieważności zaskarżonej decyzji zarzut wyprowadzany z założenia, że stosowanie art. 85 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami dopuszczalne jest jedynie w przypadku, gdy wcześniej udzielono bonifikat na podstawie art. 84 ust. 3 tejże ustawy. Treść art. 85 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyraźnie wskazywał, że spełnianie się wymienionych w tym przepisie przesłanek, to jest oddanie nieruchomości lub je części w najem lub dzierżawę, powodował skutek w postaci ponoszenia opłat rocznych w wysokości 1% ceny nieruchomości niezależnie od tego na jakiej podstawie uiszczano wcześniej niższe opłaty. Dodatkowym skutkiem oddania nieruchomości lub jej części było ustanie możliwości korzystania z bonifikat, o których mowa w art. 84 ust. 3 i 4 ustawy. Dlatego też korzystanie z preferencyjnej stawki opłat wymienionej w art. 83 ust. 2 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie niweczyło skutków działania art. 85 ust. 1 tej ustawy. Nie można było natomiast odmówić słuszności zarzutowi zaniechania rozważenia odwołania się do zasad uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony, z tym jednak, że tego rodzaju zabieg wyprowadzać należało ze stosowania art. 7 kpa, a nie art. 154 § 1 kpa, gdyż ostatnio wymieniona regulacja dotycząca jednej z podstaw wzruszania decyzji ostatecznych pozostawała bez związku z przedmiotem rozstrzygnięcia organu administracji publicznej. Sąd stanął na stanowisku, że w pewnych wyjątkowo uzasadnionych okolicznościach możliwe jest odstąpienie od nakazanej przepisami prawa materialnego konieczności pozbawienia uprawnienia lub nałożenia obowiązku przy powołaniu się na zasady wyrażone w końcowej części art. 7 kpa. Nie można odmówić zasadności stanowisku organu odwoławczego, iż literalne, obowiązujące w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, brzmienie art. 85 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nakazywało ustalenie opłaty z tytułu trwałego zarządu nieruchomości niezależnie od tego jakich rozmiarów część tej nieruchomości oddano w najem lub dzierżawę. Istotne znaczenie miało odtworzenie celów, dla których wprowadzono taką regulację. Do dnia 14 lutego 2002r. obowiązywało brzmienie art. 85 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, według którego tylko oddanie całej nieruchomości w najem lub dzierżawę powodowało skutek w postaci podwyższenia opłaty z tytułu zarządu. Takie rozwiązanie poddano krytyce jako powodujące paradoksalne skutki jak brak konsekwencji w przypadkach oddania w najem lub dzierżawę nawet 99% powierzchni stanowiącej przedmiot zarządu nieruchomości (por. J.Szachułowicz, M.Krassowska, A.Łukaszewska, Gospodarka nieruchomościami, Przepisy i komentarz, Wydawnictwo Prawnicze "Lexis Nexis", Warszawa 2002r., str. 251). Z tej też przyczyny przepis zrealizowano (Dz..U. z 2000r. nr 6, poz. 70) nadając mu treść taką jak powołana przez organy obu instancji. Należał jednak zauważyć, że kierowanie się bezwzględnie znowelizowaną treścią przepisu mogło prowadzić do równie paradoksalnych skutków w sytuacjach oddania w najem lub dzierżawę znikomej części nieruchomości uzasadnionego względami ekonomicznymi i związanego z realizacją celów, dla których oddano nieruchomość w zarząd. Wyprowadzenie z art. 2 Konstytucji RP zasady słuszności i sprawiedliwości oraz zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i proporcjonalność (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) sprzeciwiały się przy tym takiej wykładni prawa, która powodowałaby bezwzględna konieczność nakładania dodatkowych ciężarów na wykonujące zarząd podmioty, które z uzasadnionych przyczyn oddawały w najem lub dzierżawę znikome części nieruchomości, co pozostawałoby bez wpływu na ograniczenie realizacji celów, dla których ustanowiono zarząd. W szczególności zasadę równości wobec prawa naruszałoby zrównoważenie skutków opisanych ostatnio działań ze spowodowanymi oddaniem w najem lub dzierżawę powodującym zagrożenia dla realizacji celu ustanowienia zarządu. Nie bez znaczenia dla wykładni była okoliczność, że ustawodawca po raz kolejny znowelizował omawiany przepis (Dz.U. z 2004r. nr 141, poz. 1492) ustanawiając uznaniowość w zakresie skutków oddania w najem lub dzierżawę nieruchomości lub jej części. Tym samym potwierdził, że wcześniej obowiązujące brzmienie nie było fortunne. Z wymienionych powodów Sąd uznał, że nawet w okresie gdy art. 85 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami obowiązywał w brzmieniu nadanym nowelą ogłoszona w Dz.U. z 2000r. nr 6, poz. 70 możliwe było w skrajnie uzasadnionych przypadkach odstąpienie od ustalenia podwyższonej opłaty z tytułu zarządu. W wymienionych okolicznościach koniecznym było dokonanie dodatkowych ustaleń, co do zasadności opisywanych przez stronę skarżącą okoliczności dotyczących oddania w najem części nieruchomości i oceny, czy okoliczności te były na tyle istotne by uzasadniały wyjątkowe stosowanie art. 7 kpa. Z wymienionych przyczyn uchylono obie zapadłe w sprawie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270). Stosownie do art. 152 wymienionej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie mogła być wykonywana. /-/ R.Batorowicz /-/ J.Szaniecka /-/ B.Drzazga MarK