II SA/Po 209/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 maja 2021 r. wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w zakresie podania numeru PESEL w sprawie ze skargi T. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia przywrócić termin do uzupełnienia braku formalnego skargi. W dniu [...] stycznia 2020 r. (data złożenia pisma w administracji zakładu karnego) T. B. wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2019 r. bliżej opisane w rubrum niniejszego orzeczenia. Skarga, wniesiona w formie tradycyjnego pisma, nie zawierała w swej treści numeru PESEL osoby wnoszącej to pismo procesowe. W dniu [...] lipca 2020 r. (data doręczenia wezwania – k. 27) skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podanie numeru PESEL w terminie 7 dni od doręczenia wezwania i pod rygorem odrzucenia skargi (k. 1, 24). W wyznaczonym terminie brak formalny skargi nie został uzupełniony. Numer PESEL skarżącego nie został także wskazany w innych pismach procesowych strony lub pełnomocnika ustanowionego z urzędu w ramach prawa pomocy (postanowienie z dnia [...] września 2020 r. sygn. II SPP/Po [...]), jak znajdujące się w zał. o sygn. akt II SPP [...] wypełniony formularz PPF z dnia [...] lipca 2020 r. (k. 9-11) i pismo uzupełniające ten wniosek (k. 17-18) oraz dalsze pisma procesowe z dnia [...] listopada 2020 r. i [...] grudnia 2020 r. znajdujące się w aktach głównych (k. 42-43, 47-50). Numer PESEL skarżącego nie został ujawniony w odpowiedzi na skargę ani w aktach administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po [...] odrzucił skargę z uwagi na nieuzupełnienie wyżej opisanych braków. Odpis postanowienia z dnia [...] lutego 2021 r. o odrzuceniu skargi został doręczony w dniu [...] lutego 2021 r. (k. 63) ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. sygn. akt I OZ [...] Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie tutejszego Sądu z dnia [...] lutego 2021 r. W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2021 r. (data nadania pocztowego – k. 69), wniesionym przez pełnomocnika skarżącego, obok zażalenia na postanowienie tutejszego Sądu z dnia [...] lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po [...] o odrzuceniu skargi, został zawarty subsydiarny wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w zakresie wezwania do podania numeru PESEL, gdyż uchybienie to nie nastąpiło z winy skarżącego. Jednocześnie pełnomocnik w tym samym piśmie procesowym wskazał numer PESEL skarżącego. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik podniósł, że skarżący – którego tożsamość w zakładzie karnym jest ze swej istoty szczególnie weryfikowana i brak było jakichkolwiek wątpliwości co do identyfikacji jego osoby – mógł obawiać się ujawnienia swoich danych osobowych z uwagi na brak zawarcia w wezwaniu odpowiedniej klauzuli informacyjnej dotyczącej ochrony danych osobowych, a także, będąc osobą osadzoną w zakładzie karnym, miał w trakcie biegu terminu utrudniony dostęp do pomocy prawnej, tym bardziej w okresie pandemii, a pełnomocnik nigdy nie był wzywany do usunięcia jakichkolwiek braków formalnych skargi, gdyż został ustanowiony w sprawie blisko 4 miesiące po tym, jak upłynął termin na skutecznie wykonania zobowiązania do wskazania numeru PESEL. Zdaniem pełnomocnika, "dokumenty zgromadzone w aktach niniejszej sprawy (oraz fakty notoryjne i fakty znane tut. [Sądowi] z urzędu) uprawdopodobniają brak winy w uchybieniu terminu i stanowią element dowodowy uprawdopodobnienia w tym przedmiocie". Pełnomocnik stwierdził, że skarżący "przebywa w zakładzie karnym, gdzie uzyskanie porady prawnej w terminie 7-dniowym, tym bardziej w okresie pandemii koronawirusa, jest niemożliwe". Poza tym zauważył, że wezwanie z dnia [...] czerwca 2020 r. było doręczane łącznie z inną korespondencją, w tym z obszerną odpowiedzią na skargę i brak jest dowodu doręczenia samego wezwania z dnia [...] czerwca 2020 r. wraz z adekwatnym pouczeniem i klauzulą informacyjną RODO. Argumentował przy tym, że "skarżący nie może być obciążany ryzykiem w tym zakresie, w szczególności potencjalnym wadliwym skompletowanie korespondencji, czy choćby swoistym ukryciem dokumentu wśród innych dokumentów". Podniósł również, że w czasie biegu terminu wyznaczonego w wezwaniu skarżący złożył skutecznie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a tym samym w terminie dopełnił aktów staranności w celu merytorycznego rozpoznania sprawy. Wskazał też na to, że ani skarżący, ani pełnomocnik z urzędu, po jego ustanowieniu, nigdy nie był wzywany do usunięcia braków formalnych skargi po dniu [...] lipca 2020 r., a sprawa była merytorycznie procedowana także po tej dacie. W ocenie pełnomocnika procedowanie w niniejszej sprawie w okresie pandemii koronawiursa (fakt notoryjny) ma kluczowe znaczenie dla funkcjonowania skarżącego w zakładzie karnym (ograniczenie wstępu osób trzecich) i funkcjonowania samych sądów administracyjnych (wstrzymanie działania akt, ograniczony dostęp do akt w systemie PASSA – tylko akta główne, bez akt SPP). Nadto podniósł, że "sprawa w trybie specustawy koronawiursowej została skierowana na posiedzenie niejawne, bez możliwości merytorycznego zajęcia stanowiska w toku rozprawy". Dodał, że okoliczności te mają jedynie znaczenie o tyle, że dopiero postanowienie z dnia [...] lutego 2021 r. "dało możliwość racjonalnej oceny, iż mimo merytorycznego nadania biegu [sprawie], Sąd I instancji przyjmuje, iż w dniu [...] lipca 2020 roku minął bezskutecznie termin na uzupełnienie braków formalnych skargi w zakresie numeru PESEL". Konkludując, pełnomocnik stwierdził, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest zapewnienie skarżącemu należytej ochrony prawnej, co stanowi emanację konstytucyjnej zasady prawa do sądu, a realia niniejszej sprawy wskazują, że "z przyczyn skrajnie formalistycznych, i bez jego winy, skarżący został pozbawiony ochrony prawnej co do merytorycznego rozpoznania skargi". Poza tym pełnomocnik zauważył, że momentem, w którym najwcześniej skarżący mógł powziąć wiedzę o stanowisku Sądu I instancji co do braku numeru PESEL był moment doręczenia postanowienia z dnia [...] lutego 2021 r., co miało miejsce w dniu [...] lutego 2021 r., a tym samym "niniejszy wniosek jest składany w terminie 7 dni od momentu ustania przyczyny uchybienia terminu". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej: p.p.s.a.), skarga powinna czynić zadość wymaganiom stawianym pismom w postępowaniu sądowym. Jednym z wymogów formalnych, jakie przywołana ustawa procesowa stawia pierwszemu w sprawie pismu procesowemu, jest co do zasady konieczność wskazania w nim numeru PESEL osoby wnoszącej pismo (art. 46 § 2 pkt 1 lit. b). Tego rodzaju brak formalny skargi co do zasady uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co stanowi podstawę do jej odrzucenia zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga dotknięta była brakiem formalnym, tj. jako pierwsze pismo w sprawie nie zawierała numeru PESEL skarżącego. Pismo stanowiące wezwanie do uzupełnienia stwierdzonych braków skargi w zakresie wskazania numeru PESEL zostało skutecznie doręczone stronie skarżącej [...] lipca 2020 r. W ustawowym terminie skarżący nie wskazał numeru PESEL, a zatem pomimo wezwania nie uzupełnił w tym zakresie braku formalnego skargi. Okoliczności te zostały już prawomocnie przesądzone w niniejszej sprawie, gdyż tutejszy Sąd postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po [...] odrzucił skargę z uwagi na nieuzupełnienie przedmiotowego braku formalnego, a zażalenie skarżącego na to rozstrzygnięcie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. sygn. akt I OZ [...]. Wobec powyższego, z uwagi na brzmienie art. 170 i art. 171 p.p.s.a., nie jest dopuszczalne w niniejszym postępowaniu wpadkowym kwestionowanie powyższych faktów. W takich warunkach Sąd pominął całą tę argumentację pełnomocnika wyrażoną w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu, która podważała skuteczność doręczenia wezwania i fakt uchybienia przedmiotowego terminu. Idąc dalej, Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Kumulatywne zaistnienie przesłanek określonych w treści art. 86 i art. 87 p.p.s.a. będzie stanowiło podstawę faktyczną i prawną do wydania przez sąd administracyjny postanowienia o przywróceniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej (por. komentarz do art. 87 [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. prof. dr. hab. R. Hausera i prof. dr. hab. M. Wierzbowskiego, C.H. Beck 2019, Wydanie 6.). Sąd uznał formalną dopuszczalność wniosku, gdyż dotyczył on terminu w sposób oczywisty uchybionego, a wraz z wnioskiem strona dokonała czynności, której dotyczy wniosek – tu: podała numer PESEL. Sąd z korzyścią dla strony skarżącej – w celu zagwarantowania obywatelowi w jak najdalszym stopniu konstytucyjnego prawa do sądu – przyjął, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został zgłoszony w dniu [...] lutego 2021 r. z zachowaniem terminu określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a., liczonego w tym wypadku od [...] lutego 2021 r., tj. od daty doręczenia pełnomocnikowi skarżącego odpisu postanowienia z dnia [...] lutego 2021 r. o odrzuceniu skargi. W takiej sytuacji należało rozważyć, czy w sprawie zaszły podstawy do przywrócenia uchybionego terminu, co wymagało merytorycznej oceny zasadności tego wniosku. Stwierdzając powyższe, Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie spełniona została druga z wskazanych w art. 86 § 1 p.p.s.a. przesłanek przywrócenia terminu, tj. brak winy w uchybieniu terminu. Zdaniem Sądu strona skarżąca uprawdopodobniła, że do uchybienia terminu na uzupełnienie braku formalnego, poprzez podanie numeru PESEL, doszło bez jej winy. Skarżący niewątpliwie znajduje się w określonej, trudnej sytuacji osobistej, gdyż jest osobą pozbawioną wolności. Tym bardziej zaś w okresie zagrożenia epidemicznego i związanych z tym obostrzeń sanitarnych ma utrudniony dostęp do pomocy prawnej. Poza tym w niniejszej sprawie pełnomocnik z urzędu został ustanowiony już po upływie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Zdaniem Sądu, w tych konkretnych realiach sprawy skarżący mógł nie wiedzieć, że podanie numeru PESEL jest istotne dla nadania jego skardze dalszego biegu, skoro nie ma wątpliwości co do jego tożsamości, gdyż ta jest szczególnie weryfikowana w przypadku osób osadzonych w zakładzie karnym. Sąd – przy zastosowaniu dalece korzystnej oceny okoliczności sprawy – przyjął także, że w tych szczególnych warunkach, kiedy to wezwanie do podania numeru PESEL zostało doręczone skarżącemu wraz z inną korespondencją, mogło po stronie skarżącego dojść do pomyłki przy zaznajamianiu się z doręczoną korespondencją i niedostrzeżenia wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi. Innymi słowy, Sąd w drodze nadzwyczajnego wyjątku uznał, że skarżący w sposób niezawiniony i niefortunny zawieruszył przedmiotowe wezwanie wśród innych doręczonych w tym samym dniu dokumentów sądowych. Na korzyść strony przemawia również to, że w terminie zastosowała się do doręczonego w tym samym dniu (7 lipca 2020 r. – k. 8 akt załącznika o sygn. II SPP/Po [...]) wezwania w zakresie uzupełnienia wniosku o prawo pomocy. W takich warunkach – uwzględniając szczególne okoliczności sprawy – Sąd przywrócił T. B. termin do uzupełnienia braku formalnego w zakresie podania numeru PESEL. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji