II SA/Po 211/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 maja 2012 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia [...] 2011 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia [...] 2011 r. nr [...], którą zobowiązano Z. M. do zwrotu należności wypłaconych K. M. z funduszu alimentacyjnego. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy K., działając na podstawie art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1 i 2, art. 15 ust. 1-4, art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm. - dalej: ustawa) przyznał K. M., jako osobie uprawnionej, świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia 1 stycznia 2010 r. do 30 września 2011 r. Następnie pismem z dnia 13 października 2010 r. Burmistrz, w oparciu o art. 27 ust. 7 pkt 1 i 3 ustawy zawiadomił Z. M. o treści wydanej decyzji oraz o jego zobowiązaniach pozostających w związku z wypłaconymi dotychczas świadczeniami. Decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy K., działając na podstawie art. 27 ust. 1, ust 1a, ust. 2, ust. 3 i ust. 7 pkt 2 ustawy zobowiązał Z. M. do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych K. M. na podstawie decyzji [...] w okresie od dnia 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. w łącznej kwocie 4 800,00 zł. Jednocześnie wskazał, że kwotę tą należy wpłacić w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji łącznie z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Natomiast po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną do świadczeń z funduszu (art. 27 ust. 2 ustawy). W odwołaniu Z. M. zwrócił się z prośbą do organu odwoławczego o uchylenie decyzji z uwagi na niskie dochody jakie osiąga oraz problemy zdrowotne. Wskazał, że uzyskiwane dochody nie wystarczają na zapłatę zobowiązań alimentacyjnych. W konkluzji odwołania wniósł o umorzenie należności do czasu znalezienia pracy. Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm. - dalej: K.p.a.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. powołało przepisy będące podstawą decyzji Burmistrza Miasta i Gminy K. i uznało, że organ ten prawidłowo zobowiązał Z. M. do zwrotu kwoty głównej w wysokości 4.800 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Jednocześnie Kolegium podniosło, iż organ powinien rozpatrzyć zawarty w odwołaniu wniosek o umorzenie należności w oparciu o art. 30 ustawy. Stosownie do tego przepisu organ właściwy dłużnika może - w określonym zakresie - umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy. W skardze Z. M. podkreślił, że jest osobą posiadającą umiarkowany stopień niepełnosprawności. Uzyskuje stały dochód jedynie w postaci zasiłku stałego w kwocie 73,40 zł. Dodał też, iż nie uchyla się od płacenia zobowiązań alimentacyjnych, jednakże aktualnie nie może znaleźć pracy (i to pomimo ukończenia kursów organizowanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn aniżeli podniesione przez skarżącego. Podstawę rozstrzygnięcia w analizowanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009, Nr 1, poz. 7). Zgodnie z art. 27 ust. 1-2 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego aż do dnia spłaty. Decyzję w zakresie zwrotu wypłaconych świadczeń podejmuje organ właściwy wierzyciela co do zasady po zakończeniu okresu świadczeniowego, przy czym należy podkreślić, iż nie ma ona charakteru uznaniowego. Użycie bowiem przez ustawodawcę sformułowania "wydaje" oznacza, że organ właściwy wierzyciela nie ma swobody w decyzji, czy nakazać zwrot wypłaconych świadczeń, lecz do wydania takiego nakazu jest obowiązany. Trzeba zarazem zauważyć, że nałożenie obowiązku zwrotu określonych kwot w trybie art. 27 ustawy jest możliwe dopiero po ustaleniu, że wymienione świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały rzeczywiście wypłacone wraz ze szczegółowym określeniem ich wysokości oraz daty, w której dokonano wypłaty. Wspomniane okoliczności mają bowiem kluczowe znaczenie z punktu widzenia poprawności wyliczeń nie tylko co do samej należności głównej, lecz także co do odsetek. Należy odnotować, iż według art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznaje się na dany okres świadczeniowy, a wypłaca w okresach miesięcznych. Organ powinien zatem dysponować odpowiednim wyciągiem środków przekazywanych co miesiąc osobom uprawnionym wraz z określeniem wysokości odsetek, które narosły zgodnie z art. 27 ust. 1a tejże ustawy. Tymczasem z materiału zgromadzonego w aktach sprawy oraz z uzasadnienia decyzji z dnia [...] 2011 r. nr [...] wynika, że została ona oparta wyłącznie na decyzji z dnia [...] 2010 r. nr [...], którą przyznano K. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W aktach nie zgromadzono natomiast żadnych dowodów, ani nie odnotowano żadnych informacji dotyczących faktycznego wykonania decyzji z dnia [...] 2010 r. W aktach sprawy brakuje zatem koniecznej w ocenie Sądu dokumentacji. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można bowiem ustalić, czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały faktycznie wypłacone, w jakiej wysokości i w jakim okresie. Co więcej, organ nie podjął się także orientacyjnego wyliczenia odsetek przypadających do zapłaty na datę wydania decyzji. Odnosząc się do kwestii odsetek od przypadającej do zwrotu kwoty świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego Sąd uzupełniająco wskazuje, że podziela pogląd wyrażony w wyroku z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt II SA/Po 309/11, gdzie wskazano, iż ich obliczenie ich nie jest bezwzględnym obowiązkiem organu wydającego decyzję. Art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wprost wskazują, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela wypłaconych należności łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W konsekwencji, skoro w zasadzie data zapłaty odsetek zwykle będzie datą późniejszą od daty wydania decyzji, obliczenie takiej niepełnej kwoty odsetek i wskazanie jej w osnowie decyzji nie jest niezbędne. Nie oznacza to jednak, że organ może zaniechać naliczania należnych odsetek i w tym zakresie zdać się wyłącznie na stronę. Osnowa i uzasadnienie decyzji powinny zawierać wszystkie niezbędne ustalenia umożliwiające stronie rozeznanie się co do obowiązku odsetkowego oraz ewentualne obliczenie przez zobowiązanego kwoty należnych odsetek (w szczególności datę wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego i aktualną wysokość odsetek ustawowych), stąd też - również z uwagi na zasady zawarte w art. 8, art. 9 i art. 11 K.p.a. - w zależności od okoliczności konkretnej sprawy może być uzasadnione wyliczenie w uzasadnieniu decyzji aktualnej kwoty należnych odsetek (na dzień wydania decyzji lub inny oznaczony dzień) celem unaocznienia stronie rozmiaru należności odsetkowej obok należności głównej (z zastrzeżeniem, że kwota ta ulega zwiększeniu o odsetki należne do dnia faktycznej zapłaty należności głównej). Skoro organ powinien naliczać odsetki, stosownie do treści art. 27 ust. 1a powołanej ustawy, od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, to nie ma żadnych przeszkód prawnych ani techniczno-rachunkowych do wskazania w uzasadnieniu decyzji ich aktualnej wysokości, przypadającej na konkretny dzień. W świetle dotychczasowych uwag nie powinno ulegać wątpliwości, że w sprawie organy nie zebrały i nie rozważyły materiału dowodowego w sposób wyczerpujący: nie ustalono przede wszystkim czy i w jakich datach wypłacono K. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a w konsekwencji od jakich dat należy liczyć odsetki dla osoby zobowiązanej do ich zwrotu. Tymczasem zgodnie z art. 7 K.p.a., organy te powinny stać na straży praworządności, podejmując kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego. Uszczegółowieniem tej zasady jest art. 77 § 1 K.p.a., przewidujący, iż materiał dowodowy należy zgromadzić w sposób wyczerpujący oraz rozpatrzyć go jako całość. Odnosząc się natomiast do okoliczności podniesionych w skardze przez Z. M. Sąd stwierdza, że nie dają one podstawy do zaniechania przez organ podjęcia decyzji o zobowiązaniu do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Jeżeli zatem ustalone zostanie, że w konkretnych datach należności z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone K. M., to wydanie decyzji zobowiązującej skarżącego do ich zwrotu będzie konieczne. Sąd zwraca jednak uwagę skarżącemu, że złożony przez niego wniosek o umorzenie należności znajduje podstawę w przepisach i powinien być (w odrębnej sprawie) rozpatrzony zgodnie z art. 30 ustawy. W ust. 2 tego artykułu wskazano, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Mając to wszystko na uwadze, Sąd - działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - postanowił uchylić decyzje obu instancji. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a.