II SA/Po 217/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st.sekr.sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Z. G. i H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...], Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Burmistrza Miasta [...], na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 39 ust. 1 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.; dalej: "u.p.s."), w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a."), odmówił H. G. przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zużycia energii elektrycznej. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2018 r. [...] G. zwrócili się o przyznanie pomocy na pokrycie kosztu zużycia energii elektrycznej. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że H. G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Źródłem utrzymania są świadczenie rentowe męża klientki z dodatkiem pielęgnacyjnym oraz emerytura H. G.. Aktualny dochód rodziny wynosi [...] zł i przewyższa kwotę kryterium dochodowego ustawy o pomocy społecznej o kwotę [...]zł. Z. G. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, natomiast H. G. ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Analizując bieżące koszty utrzymania mieszkania organ uznał, iż posiadany dochód przy racjonalnym gospodarowaniu winien wystarczyć na samodzielne opłacenie kosztu faktury za zużycie energii elektrycznej. Ponadto nie zaszły specjalne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy na wnioskowany cel. Biorąc pod uwagę dochód znacznie przekraczający kryterium dochodowe ustawy o pomocy społecznej, po analizie wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, organ nie znalazł podstaw do przyznania pomocy na wnioskowany cel. Ponadto rodzina w miesiącu marcu 2018 r. otrzymała wsparcie finansowe z MOPS na opłatę rachunku za zużycie energii elektrycznej w kwocie [...]zł. Wydając decyzję odmowną ośrodek wziął również pod uwagę cele pomocy społecznej i własne środki finansowe. W odwołaniu z dnia [...] maja 2018 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego Z. G. i H. G. wskazali, że w okresie od lipca 2017 r. do kwietnia 2018 r. koszt utrzymania mieszkania wynosił przeciętnie [...] zł miesięcznie. Pozostałe środki przeznaczane są na jedzenie, odzież i lekarstwa. Podkreślili, że nie płacą za podwyżkę czynszu na kwotę [...]zł, przez co właściciel lokalu wniósł pozew do sądu o zapłatę. Z. G. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji i niepełnosprawny w stopniu znacznym, a H. G. jest trwale niezdolna do pracy i niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym na stałe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z odwołania H. G., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. powinien być rozumiany jako sytuacja nadzwyczajna, wyjątkowa, odbiegająca od typowych, gdy bez dokonywania wnikliwych zabiegów interpretacyjnych można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że jest to sytuacja tak dotkliwa w skutkach lub tak daleko ingerująca w plany życiowe, że nie należy do zdarzeń codziennych. Badając okoliczności faktyczne sprawy Kolegium nie dostrzegło podstaw do przyznania zasiłku celowego, a tym bardziej aby przypadek odwołującej zaliczyć do "szczególnie uzasadnionych przypadków" uprawniających do specjalnego zasiłku celowego. Materiał dowodowy w postaci kwestionariusza wywiadu środowiskowego z dnia [...] kwietnia 2018 r., faktur za lekarstwa i rachunku za elektryczność w sposób wyczerpujący wykazał wysokość comiesięcznych wydatków rodziny, ale nie dowiódł potrzeby nagłej, niecodziennej, niemożliwej do spełnienia własnymi siłami. Analizując zebrane dokumenty Kolegium ustaliło, że na wydatki rodziny składają się następujące kwoty: [...] zł: za lekarstwa (suma z faktur za luty i marzec w przeliczeniu na miesiąc), [...] zł za czynsz i [...] zł na trzy miesiące za elektryczność. Koszt energii elektrycznej częściowo pokrył zasiłek w kwocie [...]zł przyznany na marzec 2018 r., a zatem miesięczny koszt przypadający rodzinie do spłaty wyniósł [...] zł. Średnie miesięczne koszty wyniosły [...] zł i zawiera się w nich koszt zaspokojenia potrzeby wskazanej we wniosku. Dochodzenie przez właściciela mieszkania zapłaty czynszu nie zostało udowodnione, natomiast z zaświadczeń ZUS nie wynika, by emerytura lub renta były zajęte z jakiegokolwiek tytułu. Żadne roszczenie nie uszczupla więc dochodów rodziny, a opisane wydatki są wiarygodne. Po ich uiszczeniu pozostaje rodzinie kwota [...]zł, która z powodzeniem pokrywa miesięczny koszt żywności czy odzieży dwóch osób. Wszystkie wymienione kwoty są łatwe do oszacowania, ponoszone regularnie, można je zaplanować i zabezpieczyć w domowym budżecie. Nie uzasadniają traktowania rodziny w specjalny sposób. Dalej organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku osób niepełnosprawnych niewątpliwie codzienne czynności są okupione większym wysiłkiem. Udokumentowana niepełnosprawność czy niezdolność do pracy nie jest jednak sytuacją wyjątkową. W przypadku małżonka niezdolność do samodzielnej egzystencji trwa od [...] października 1998 r., jest więc w rodzinie sytuacją powszednią. Brak jednak racjonalnych podstaw by uznać, że przez te niedomagania rodzina nie ma możliwości opłacać rachunków za prąd. Końcowo Kolegium wskazało, że przy ocenie sytuacji rodziny miało także na względzie, że organy pomocowe dysponują ograniczonymi środkami i muszą dzielić pomoc w taki sposób, aby nie zabrakło jej dla najbardziej potrzebujących. Rodzina otrzymała już wsparcie finansowe w danym sezonie grzewczym. Pomoc społeczna ma pomagać w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, ale nie może zapewnić pełnego zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb. Organ musi bowiem każdorazowo wyważyć interes indywidualny wnioskodawcy i interes ogółu klientów pomocy społecznej. Przyznanie kolejnej kwoty pomocy w niniejszej sprawie oznaczałoby pomoc w rozmiarze nieproporcjonalnym do braków, których doświadcza rodzina. W skardze z dnia [...] lutego 2019 r., uzupełnionej pismem z dnia [...] września 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Z. i H. G. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucają im naruszenie art. 41 u.p.s. oraz art. 80 K.p.a. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że organ dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego uznając, że sytuacja skarżących nie jest sytuacją nadzwyczajną, odbiegającą od typowych. Podkreślili, że są osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym i umiarkowanym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych względów, niż w niej podniesiono. Z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego złożyli oboje małżonkowie Z. i H. G. zawierając swe żądanie w jednym piśmie, opatrzonym podpisem każdego z nich. Choć podpis Z. G. wygląda dość nieczytelnie, Sąd nie ma wątpliwości, że jest to podpis skarżącego, składany przez niego na pozostałych pismach kierowanych do organów (odwołanie), jak i do sądu (skarga). Jeśli przy tym, pomimo wskazania we wniosku Z. i H. G. jako autorów pisma i sformułowania żądania przy użyciu liczby mnogiej ("składamy wniosek"), organ I instancji miał wątpliwości co do osoby wnioskodawcy, mógł podczas przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalić, czy wniosek pochodzi od obojga małżonków, czy też wyłącznie od H. G.. Tymczasem organ I instancji jako adresata decyzji wskazał wyłącznie H. G. i tylko jej doręczył wydaną w sprawie decyzję. I choć odwołanie od tej decyzji złożyli oboje małżonkowie, tj. zarówno H. G. jak i Z. G., Kolegium wydało decyzję po rozpatrzeniu sprawy "z odwołania H. G. i tak jak organ I instancji, doręczyło decyzję wyłącznie skarżącej. Mając powyższe na uwadze Sąd wyjaśnia, że na mocy art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W przypadku wielości stron w jednym postępowaniu administracyjnym, organ wydaje jedną decyzję, w której rozstrzyga pozytywnie albo negatywnie o prawach lub obowiązkach tych stron. Innymi słowy, postępowanie powinno być prowadzone w stosunku do wszystkich wnioskodawców, niezależnie od tego, czy połączyli swe wnioski składając jedno pismo. Oznacza to nie tylko, że sama decyzja powinna być skierowana do wszystkich stron postępowania, a także im doręczona, lecz również, że wszelkie inne czynności procesowe powinny być dokonywane wobec tych stron. Obowiązku tego nie wyłącza oczywiście okoliczność, że osoby te (jak w niniejszej sprawie) zamieszkują pod jednym adresem. Oznacza to, że postępowanie w tej sprawie winno się toczyć także w odniesieniu i z udziałem Z. G.. Dodatkowo wskazać należy, że jak wynika z art. 40 § 1 K.p.a., pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Nie ma przy tym znaczenia, czy stroną jest osoba fizyczna, osoba prawna czy jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, a także, czy postępowanie zostało wszczęte na żądanie strony, czy z urzędu. W razie wielości stron postępowania administracyjnego pisma doręcza się wszystkim stronom. Jedynie w sytuacji, gdy postępowanie zostało wszczęte na skutek podania złożonego przez dwie strony lub więcej stron, które w podaniu wskazały jedną jako upoważnioną do odbioru pism, pisma doręcza się tylko tej stronie (art. 40 § 3 K.p.a.). Trzeba więc stwierdzić, iż rozpoznając niniejszą sprawę administracyjną organ naruszył szereg przepisów postępowania, gwarantujących wszystkim stronom możliwość czynnego w nim udziału. Ewidentnym znakiem pominięcia strony było niewskazanie Z. G. w decyzjach wydanych w obu instancjach (zgodnie z art. 107 § 1 pkt 3 K.p.a. decyzja powinna zawierać oznaczenie strony lub stron postępowania) oraz niedoręczenie mu tych decyzji. Podkreślenia wprawdzie wymaga, że ani we wniesionym wspólnie odwołaniu ani w skardze do sądu żadne z małżonków nie podnosiło zarzutów odnoszących się do pomijania strony przez organ w toku postępowania, jednakże ta okoliczność nie ma przesądzającego znaczenia, gdyż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, przy jednoczesnym nie związaniu zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], a także poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...], albowiem zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 10 § 1 i art. 28 K.p.a. Z uwagi na pominięcie jednej ze stron w postępowaniu, Sąd nie mógł zająć stanowiska co do meritum sprawy, tj. przesądzić, czy organy zasadnie odmówiły przyznania wnioskowanej pomocy. Rozpoznając sprawę ponownie organ zobowiązany będzie do przeprowadzenia postępowania z osobistym udziałem obydwu małżonków (chyba, że ustanowią pełnomocnika), prawidłowo oznaczy strony w decyzjach oraz dokona prawidłowych doręczeń, a przed wydaniem decyzji umożliwi stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów stosownie do przepisu 10 § 1 K.p.a.