II SA/Po 2183/99

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Energetyki P. S.A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 26 października 1999 r. (...) w przedmiocie prawa użytkowania wieczystego - uchyla zaskarżoną decyzję, (...). Zarząd Miasta P. decyzją z dnia 1 lipca 1999 r. na podstawie art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/ odmówił Energetyce P. S.A. z siedzibą w P. stwierdzenia nabycia z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Miasta P., położonego przy ul. K. w P., stanowiącego działkę nr 12/3 o powierzchni 96 m2 z powodu nie wykazania, iż wskazanemu wyżej Przedsiębiorstwu przysługuje do opisanej wyżej działki prawo zarządu. Powyższa decyzja utrzymana została w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 26.10.1999 r. Organ odwoławczy wywiódł, że w rozważanej sprawie rozstrzygające znaczenie posiada okoliczność, że art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajduje zastosowanie tylko do spraw o stwierdzenie nabycia z mocy prawa, użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności budynków posadowionych na tym gruncie, prowadzonych na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./, nie zakończonych przed dniem 1.01.1998 r. Stwierdził, że rozpatrywana sprawa nie mieści się w grupie wymienionych wyżej spraw, gdyż Energetyka P. S.A. wystąpiła z wnioskiem o uwłaszczenie przedmiotowego gruntu dopiero 2 czerwca 1999 r. /art. 61 par. 3 Kpa/. Brak złożenia wniosku o uwłaszczenie przed dniem 1.01.1998 r. oznacza w ocenie organu odwoławczego, że sprawa nie mogła być rozpatrywana na podstawie art. 200 ust. 1 cyt. wyżej ustawy i dlatego organ ten uznał zaskarżoną decyzję Zarządu Miasta za trafną co do meritum sprawy, mimo wadliwości jej uzasadnienia. Organ odwoławczy dodał, że Energetyka (...) S.A. może dochodzić swoich roszczeń do przedmiotowej nieruchomości jedynie na drodze cywilnoprawnej /art. 204 ust. 1 i 2 oraz art. 207 ustawy o gospodarce nieruchomościami/. Energetyka P. S.A. w P. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję z wnioskiem o jej uchylenie. W skardze zarzuciła organowi odwoławczemu błędną interpretację art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie skarżącej rozumowanie organu odwoławczego oparte zostało o dyspozycje art. 233 cyt. wyżej ustawy, który expresis verbis mówi o sprawach wszczętych lecz nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Tymczasem art. 200 ustawy nic nie mówi o dacie wszczęcia postępowania, a jego dyspozycja w sposób wyraźny dotyczy spraw "nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy". Z interpretacją omawianego przepisu przeprowadzoną przez organ II instancji nie jest również zgodna wykładnia funkcjonalna art. 200 ustawy. Nabycie mienia w trybie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./ nastąpiło z mocy prawa, a decyzja stwierdzająca to nabycie miała charakter deklaratoryjny. Przyjęta w zaskarżonej decyzji interpretacja art. 200 cyt. ustawy wyłącza możliwość potwierdzenia w decyzji administracyjnej praw nabytych na podstawie uchylonej z dniem 1.01.1998 r. ustawy z dnia 29 września 1990 r. co kłóci się z zasadą racjonalności ustawodawcy. Interpretacja funkcjonalna omawianego przepisu oznacza, że pod pojęciem spraw "nie zakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy" należy rozumieć także sprawy, co do których nie wydano jeszcze decyzji ostatecznej i to bez względu na termin wniesienia stosownego wniosku /wszczęcia postępowania/. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w zaskarżonej decyzji. Dodał, że już z samego usytuowania art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami /w rozdziale: przepisy przejściowe/ wynika jego epizodyczny charakter. W ocenie organu odwoławczego omawiany przepis jako instrument wdrożenia idei uwłaszczeniowej, jest zarazem wyrazem kompromisu wobec naczelnej w państwie demokratycznym zasady pewności prawa. Stąd tylko przez ściśle oznaczony czas możliwe jest zgłaszanie roszczeń uwłaszczeniowych, tak aby po okresie przejściowym dotychczasowi właściciele mogli uznać swój stan własności za pewny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/ zamieszczony w dziale VII ustawy zatytułowanej "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe". Powołany przepis przewiduje, że w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./, z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz BGŻ, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, nie zakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się bliżej opisane w dalszych postanowieniach art. 200 ustawy zasady uwłaszczenia. Cytowany przepis jest przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym. Z jego istoty wynika, że określa on reguły normujące wpływ nowego prawa na stosunki powstałe pod działaniem prawa dotychczasowego. Owe prawo dotychczasowe to wskazana wyżej ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy (...) uchylona z dniem 1.01.1998 r. /art. 241 ustawy o gospodarce nieruchomościami/, do której wprost nawiązuje art. 200 ust. 1 cyt. wyżej ustawy. Należy zatem przypomnieć, że ustawa z dnia 29 września 1990 r. przewidywała uwłaszczenie państwowych osób prawnych, które z dniem 5 grudnia 1990 r. legitymowały się tytułem prawnym zarządu do gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa lub gminy. Podmioty te nabywały z mocy prawa z dniem 5.12.1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz własność budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Nabycie owego prawa stosownie do art. 2 omawianej ustawy stwierdzał w drodze decyzji odpowiednio wojewoda lub zarząd gminy, przy czym decyzja taka zgodnie z utrwalonym w literaturze i orzecznictwie sądowym poglądem miała charakter deklaratoryjny /por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r. III ZP 14/99 - OSNAPU 2000 nr 8 poz. 294/. Uregulowania dotyczące uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych oraz BGŻ zawarte w art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie odbiegają od postanowień powołanej wyżej ustawy z dnia 29 września 1990 r. Decyzja stwierdzająca nabycie przez uprawniony podmiot prawa użytkowania wieczystego oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali wydana na podstawie art. 200 cyt. ustawy ma charakter deklaratoryjny, przy czym, jak wynika to z treści omawianego przepisu potwierdza ona prawo nabyte z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Decyzja uwłaszczeniowa wydana na podstawie wskazanego wyżej przepisu potwierdza więc jedynie istnienie prawa wynikającego z przepisu prawa i to według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. Sposób sformułowania przepisu art. 200 ust. 1 cyt. ustawy nie daje podstaw do przyjęcia stanowiska zaprezentowanego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że przepis ten ma zastosowanie jedynie do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami /przed 1.01.1998 r./. Należy wskazać, że przepis ten zastrzega jedynie, że ma on zastosowanie do spraw nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, co oznacza, że chodzi o sprawy w których nie wydano decyzji ostatecznej stwierdzającej nabycie z mocy prawa, na podstawie wskazanej w nim ustawy praw do określonego mienia. Nie zawiera on sformułowań, które pozwalałyby na przyjęcie, że zakres jego stosowania ograniczony został do spraw administracyjnych, które w dacie wejścia w życie nowej ustawy były w toku. Niezależnie od powyższego trzeba dodać, że za przeciwnym od wyrażonego w odpowiedzi na skargę poglądem przemawia właśnie charakter przepisu art. 200 /przepis przejściowy/, istota zagadnień, które reguluje a wreszcie charakter decyzji wydawanej na jego podstawie, o których to kwestiach była już mowa we wcześniejszych rozważaniach Sądu. Powyższe uwagi oznaczają, że trafnie skarżące Przedsiębiorstwo wywiodło, że pod pojęciem spraw "nie zakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy" /art. 200 ust. 1 omawianej ustawy/ należy rozumieć takie sprawy, co do których nie wydano przed 1.01.1998 r. decyzji ostatecznej i to bez względu na termin wszczęcia w tych sprawach postępowania administracyjnego. Skoro zatem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to należało decyzję tą uchylić na podstawie art. 22 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Dlatego orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparte zostało o art. 55 ust. 1 cyt. wyżej ustawy o NSA.