II SA/Po 2194/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Sędzia WSA Bożena Popowska Protokolant referent – stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie skierowania na badania sprawności w zakresie kierowania pojazdami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Starosty W. z dnia [...] maja 2002 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. G. kwotę 20 ( dwadzieścia ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ B.Popowska /-/ J.Stankowski /-/ M.Dybowski JFS Decyzją z dnia [...] maja 2002 r. nr [...] Starosta W. na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r.- prawo o ruchu drogowym ( Dz.U. 98/97/602 ze zm.- dalej prd) skierował na badanie lekarskie E. G., posiadającą uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kategorii B, w terminie do [...] czerwca 2002 r. Z uzasadnienia decyzji wynika, że dnia [...] maja 2002 r. otrzymano zawiadomienie nr [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w W. o wydaniu E. G. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z powołaniem się na art. 6c ust. 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. 123/97/776 ze zm.- dalej urz). Zaliczenie kierowcy do osób niepełnosprawnych nasuwa zastrzeżenia co do stanu jego zdrowia, zatem spełniona została przesłanka z art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 prd. W pouczeniu Starosta wskazał, że zgodnie z § 10 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 czerwca 1999 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz.U. 69/99/772- dalej rozporządzenie), Zainteresowana winna zgłosić się na badania lekarskie do uprawnionego lekarza [...] Centrum Medycyny Pracy w P. W odwołaniu E. G. wniosła o zmianę decyzji, motywując to bezpodstawnym zastosowaniem art. 122 "ust.4" prd, gdy tymczasem winien być zastosowany wyłącznie art. 122 "ust.5" prd. Dodatkowe i bezpodstawne zastosowanie "ust. 4" art. 122 prd, naraża Odwołującą się na koszty dojazdu do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy i znacznie wyższe koszty badania lekarskiego. Decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 20.6.1997 r. prawo o ruchu drogowym (Dz.U. 98/97/602 ze zm.), § 10 i 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 czerwca 1999 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców ( Dz.U. 69/99/772) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji, podzielając ustalenia dokonane przez Starostę W., podniósł w uzasadnieniu także, iż uznanie przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności Zainteresowanej za osobę niepełnosprawną, jednoznacznie wskazuje na zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia, o których mowa w art. 122 ust. 1 pkt 4 prd. Bez znaczenia jest, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ma charakter okresowy- art. 122 prd nie różnicuje sytuacji prawnej osób w zależności od charakteru orzeczenia czy stopnia niepełnosprawności. W katalogu jednostek wskazanych w § 10 i § 13 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia wymieniono wojewódzki ośrodek medycyny pracy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania badanego; nie wymieniono uprawnionego lekarza prowadzącego praktykę w W. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła E. G., domagając się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca powtórzyła w istocie argumenty uprzednio podniesione w odwołaniu. Zainteresowana podniosła, że art. 122 ust. 1 pkt 5 prd jest niezgodny z art. 32 i art. 2 Konstytucji. W owym artykule ani w innych przepisach nie kieruje się na ponowne badania osób posiadających prawo jazdy i ubiegających się o świadczenie rentowe, przysługujące na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym i ubezpieczeniu społecznym, wobec których lekarz orzecznik ZUS wydał orzeczenie o niezdolności do pracy z powodu niesprawności psychofizycznej organizmu spowodowanej przebiegiem procesów chorobowych czy kalectwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga okazała się bezzasadną. Ustawodawca w art. 87 ust. 1 prd wprowadził w szczególności wymóg sprawności fizycznej jako konieczny dla posiadania uprawnień do kierowania pojazdami. W doktrynie utrwalonym jest pogląd, że dla bezpieczeństwa ruchu niezbędne jest czuwanie nad tym, by osoby mające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, lecz i w okresie późniejszym. Podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić tylko te przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem- w tym w szczególności skutkujące niepełnosprawnością (art. 122 ust. 1 pkt 4 bądź 5 prd; W. Kotowski "Ustawa prawo o ruchu drogowym- komentarz" Wyd. ABC 2002 s.577 t.2, s.693 t. 4- odpowiednio). Trafnie Skarżąca podnosi, że w sprawie winien być zastosowany wyłącznie pkt 5 ust. 1 art. 122 prd (omyłkowo powołując "ust. 5"- wskazujący, że przepisy ust. 1-4 stosuje się odpowiednio do kierującego tramwajem, choć nie ulega wątpliwości, że Zainteresowana nie posiada pozwolenia do kierowania tramwajem). W doktrynie i w teorii legislacji trafnie przyjmuje się, że przepisy prawne- zarówno artykuły, jak i ustępy- zawierać mogą pewne wyróżnione graficznie fragmenty, ujęte w sposób kolumnowy- punkty, a w ich obrębie również litery. Ani punkty, ani litery nie stanowią odrębnych przepisów, lecz pozostają fragmentami przepisów mającymi sens jedynie w bezpośrednim związku z przepisami je wyróżniającymi. Wyróżnienie punktów służy jedynie przedstawieniu różnych wariantów dalszej części przepisu lub wyeksponowaniu szczególnie istotnych fragmentów przepisu (M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002 s. 16-17). Wzgląd na racjonalność prawodawcy nakazuje dostrzec, że ustawodawca pragnął zróżnicować przypadki, w których jedynie nasuwają się zastrzeżenia co do stanu zdrowia, od sytuacji, w których nie zachodzą wątpliwości, co do stanu zdrowia kierujących pojazdem, bowiem wyspecjalizowany organ (Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności), w trybie przewidzianym ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej, orzekł o złym stanie zdrowia, skutkującym stwierdzeniem stopnia niepełnosprawności kierującego pojazdem. W tej ostatniej sytuacji, w postępowaniu przewidzianym w art. 122 ust. 1 pkt 5 i ust. 4 prd, badaniu podlegać będzie to, czy ów kierującego pojazdem, z uwagi na swą niepełnosprawność, zachował zdolność kierowania pojazdem. Trafnie Skarżąca dostrzega, że normodawca zróżnicował uprawnione podmioty, mogące prowadzić badania lekarskie osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców. W § 10 Minister Zdrowia i Opieki Społecznej wskazał, że badania lekarskie osób wymienionych w art. 122 ust. 1 pkt 2- 4 prd, przeprowadza się w wojewódzkich ośrodkach medycyny pracy, właściwych dla miejsca zamieszkania badanego i w enumeratywnie wymienionych, sześciu instytutach medycyny ( § 13 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia); w przypadkach przewidzianych w art. 122 ust. 1 pkt 1 i 5 prd, badania te przeprowadza uprawniony lekarz ( § 3 ust. 1 rozporządzenia)- tak jak wskazywała Zainteresowana w odwołaniu- a dopiero odwołanie od orzeczenia lekarskiego uprawnionego lekarza, rozpatruje podmiot odwoławczy, którym może być właściwy miejscowo wojewódzki ośrodek medycyny pracy ( § 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia). Art. 122 ust. 1 pkt 5 prd nie narusza Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. ( Dz.U. 78/01/483, sprost. 28/01/319)- w szczególności art. 2 i art. 32 Konstytucji. Skarżąca błędnie rozumie zasadę równości wobec prawa i zasadę sprawiedliwości społecznej (którą Zainteresowana postrzega przez pryzmat bezwzględnie równego- "bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących"- traktowania podmiotów prawa, charakteryzujących się daną cechą istotną). W istocie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, (podobnie jak art. 8 ust. 2 i art. 10 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.- Dz.U. 61/93/284 ze zm.), nie stwarzają bezwzględnych gwarancji równości wobec prawa. Wizja braku jakichkolwiek zróżnicowań (zarówno uprzywilejowania wyrównawczego, jak i dyskryminacji negatywnej), pozostaje w oczywistej sprzeczności z europejską kulturą prawną. W szczególności równość wobec prawa to także zasadność wybrania takiego, a nie innego kryterium różnicowania podmiotów prawa (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego K 17/95). Wśród istotnych cech różnicujących, przykładowo można wskazać: wzgląd na dobro małoletniego dziecka; kobiety- w zakresie prawa pracy bądź ubezpieczeń społecznych; popełnienie przestępstwa w warunkach recydywy etc. Kryterium różnicującym jest takie, które jest ustanowione w ustawie, dostatecznie usprawiedliwione i nie narusza istoty wolności i praw. W rozpatrywanym przypadku koniecznym w demokratycznym państwie dla jego porządku publicznego i dla ochrony zdrowia jest to, by do ruchu drogowego dopuszczać jedynie osoby, które z uwagi na stan swego zdrowia, gwarantują sobie i innym uczestnikom ruchu drogowego, bezpieczeństwo w stopniu wystarczającym. Zainteresowana w odwołaniu wskazywała na wyższe niż u uprawnionego lekarza w miejscu Jej zamieszkania, koszty badania w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy- z uwagi na dojazd i wyższe koszty badania (k. 4 akt administracyjnych). Normodawca w art. 122 ust. 1 pkt 5 prd i § 3 ust. 1, § 10- a contrario- rozporządzenia, z uwagi na uprzednie rozpoznanie stanu zdrowia Zainteresowanej w trybie ustawowym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, nie nałożył na osoby niepełnosprawne konieczności poddania się badaniu w jednostkach, o których mowa w § 13 ust. 2 pkt 1 i ust. 3, tak jak np. na uczestników wypadku drogowego, w którym jest zabity lub ranny, bądź na osobę ubiegającą się o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdem, cofniętego ze względu na stan zdrowia (art. 122 ust. 1 pkt 2, 3 lit.a prd). W zakresie poddania się badaniu przez uprawnionego lekarza, w przypadku osób niepełnosprawnych, ich sytuacja jest zrównana z najpowszechniejszą kategorią osób- ubiegających się o wydanie prawa jazdy lub świadectwa kwalifikacji (art. 122 ust. 1 pkt 1 i 5 prd). Takie uprzywilejowanie niepełnosprawnych w stosunku do innych osób, objętych art. 122 ust. 1 pkt 2-4 prd, jest usprawiedliwione, odpowiada celowi i zasadniczej treści przepisów prd, ma charakter proporcjonalny i jest racjonalne (odpowiednio- orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 12.12.1994- K 3/94; 23.X.1995- K 4/95; K 17/95, akceptowane przez J. Oniszczuka "Konstytucja RP w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego" Zakamycze 2000 s. 283- 284, 297). Organy I i II instancji nie przeinaczyły zawiadomienia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w W. z dnia [...].4.2002 r. nr [...] (k. 1 akt administracyjnych), a jedynie błędnie dokonały subsumcji- miast sięgnąć do precyzyjnie regulującego taką sytuację art. 122 ust. 1 pkt 5 i ust. 4 prd, błędnie zakwalifikowały ów stan także w oparciu o art. 122 ust. 1 pkt 4 prd. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a, art. 135 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm., należało orzec jak w sentencji. /-/ B.Popowska /-/ J.Stankowski /-/ M.Dybowski JFS