II SA/Po 22/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Fornalik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Rektora Politechniki P. z dnia [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów oddala skargę Decyzją z dnia [...] października 2014 r. Dziekan Wydziału [...] X (dalej: "Dziekan"), działając na podstawie art. 197 ust. 4 w zw. z art. 197 ust. 1 i 2 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (dalej: "P.s.w."), art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "K.p.a.") oraz § 21 ust. 1 w zw. z § 20 pkt 1) i 2) oraz § 9 ust. 4 i 7 Regulaminu studiów doktoranckich na X (dalej: "Regulamin"), skreślił G. M. (dalej również: "Doktorantka" lub "Skarżąca") nr albumu [...] z listy doktorantów Wydziału [...] z dniem [...] października 2014 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Dziekan podniósł, że skreślenie z listy doktorantów nastąpiło z powodu nieuzyskania zaliczenia roku studiów doktoranckich w określonym terminie, zgodnie z Regulaminem. Od powyższej decyzji odwołała się do Rektora X (dalej: "Rektor") G. M. Doktorantka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a następnie określenie precyzyjnych warunków jakie powinna spełnić w celu zaliczenia roku akademickiego, w szczególności dotyczące przedmiotu "[...]". W uzasadnieniu powyższego odwołania Doktorantka podniosła, że chociaż nie wynika to z treści decyzji, przyczyną skreślenia jest wątpliwość co do zaliczenia przedmiotu "[...]". Z przedmiotu tego uzyskała dwie oceny: dobrą i niedostateczną. W związku z tym przekonana była, że uzyskała końcową uśrednioną ocenę pozytywną, tym bardziej, że z żadnego dokumentu nie wynikała konieczność uzyskania dwóch ocen pozytywnych z tego przedmiotu. Przekonana o tym, w dniu [...] września 2014 r. złożyła do Kierownik Studiów Doktoranckich sprawozdanie roczne za 2013/2014 uzupełnione o załączniki niezbędne do uzyskania zaliczenia roku oraz pismo. Na to pismo nie dostała do dzisiaj żadnej odpowiedzi. Co więcej zaniepokojona brakiem informacji o zaliczeniu roku, napisała kolejne pismo i złożyła wniosek o warunkowe zaliczenie przedmiotu/roku. Zamiast odpowiedzi na pismo otrzymała decyzję o skreśleniu z listy doktorantów. Zdaniem Doktorantki, spełniła ona przepisy zawarte w Regulaminie do zaliczenia roku: terminowo zaliczała wszystkie przedmioty i praktyki, złożyła wniosek o dofinansowanie badań i uzyskała dobry wynik w rankingu, ponadto uczestniczyła w trzech konferencjach i seminarium naukowym wygłaszając referaty na temat pracy doktorskiej, artykuł w [...], miała praktyki dydaktyczno/pedagogiczne na [...] oraz była przewodniczącą komitetu organizacyjnego seminarium naukowego. Doktorantka podkreśliła, że dołożyła wszelkich starań by spełnić wymogi formalne wymagane dla zaliczenia roku studiów. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Rektor, działając na podstawie art. 197 ust. 5 w zw. z art. 197 ust.1 i 2 i art. 207 ust. 1 P.s.w., art. 104, art. 107 i art. 138 § 1 K.p.a. oraz § 21 ust. 3 w zw. z § 20 ust. 1 i 2 Regulaminu, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2014 r. o skreśleniu G. M. z listy doktorantów X. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Rektor podniósł, że zgodnie z § 20 ust. 2 Regulaminu, doktorant jest zobowiązany między innymi do realizacji obowiązującego programu studiów. W roku akademickim 2013/2014 program piątego semestru studiów przewidywał między innymi moduł zatytułowany "[...]". Moduł ten realizowany był przez dwóch prowadzących, odpowiedzialnych za odrębne treści programowe: prof. [...] i dr [...]. Odpowiednio, Doktorantka otrzymała dwie oceny z tego modułu – ocenę niedostateczną (2,0) i dobrą (4,0). Zgodnie z § 9 ust. 3 Regulaminu, ocenie podlegają wszystkie efekty kształcenia zdefiniowane w programie kształcenia dla danego modułu/przedmiotu w ramach studiów doktoranckich. Za moduł/przedmiot doktorantowi przyznaje się punkty ECTS wtedy, gdy opanuje co najmniej w stopnie dostatecznym, wszystkie założone efekty kształcenia. Efekty kształcenia dla wyżej wymienionego modułu określone są w "karcie przedmiotu" dostępnej dla doktorantów na stronie internetowej Wydziału [...] X. Następnie, Rektor przedstawił historię zaliczenia powyższego modułu przez Doktorantkę, z której wynika, że przedstawiła ona czterokrotnie wersję pracy zaliczeniowej, każdorazowo ocenionej na poziomie niedostatecznym. W bezpośredniej rozmowie z Doktorantką prowadzący wykład potwierdził, że G. M. nie rozumie tego o czym pisze. Dodatkowo prowadzący wskazał na poważne uchybienia w stosunku do zasad języka polskiego. Na podstawie przedstawionej przez Doktorantkę pracy zaliczeniowej stwierdzono, że nie osiągnęła ona zamierzonych efektów kształcenia. Ponadto, zgodnie z § 20 pkt 2 Regulaminu sprawozdanie roczne, które składa doktorant, musi zostać zaopiniowane przez opiekuna naukowego. Opiekun naukowy, prof. [...] w dniu [...] września 2014 r. sformułował następującą uwagę "praca w części teoretycznej jest aktualnie w sprawdzaniu". Po sprawdzeniu materiałów dostarczonych przez G. M. [...] października 2014 r. opiekun naukowy wydał opinię, w konkluzji której stwierdził, że Doktorantka "nie rokuje postępów i rozumienia poziomu przygotowania rozprawy doktorskiej". Ponieważ Doktorantka nie osiągnęła wszystkich założonych efektów kształcenia a tym samym nie spełniła warunku określonego w § 9 ust. 3 Regulaminu, a także nie realizowała badań naukowych na poziomie umożliwiającym wydanie pozytywnej opinii przez opiekuna naukowego, to zgodnie z § 21 ust. 1 i 3 Regulaminu Rektor podjął decyzję jak w sentencji. G. M. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem Rektora i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Doktorantka wniosła m. in. o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji. W uzasadnieniu powyższej skargi Doktorantka podniosła, że w zaskarżonej decyzji Rektor w wyczerpujący sposób opisał historię studiów Skarżącej, jednak nie odniósł się w żaden sposób do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Ponadto w trakcie procesowania postępowania odwoławczego, zaniechano informacji pomimo wezwania do zapoznania się z dokumentami dotyczącymi tego postępowania, dokumenty dotyczące sprawy, a w szczególności kluczowy dokument, na który w sentencji decyzji powołuje się Rektor tj. "Ramowy program studiów" nie został Skarżącej okazany. Doktorantka zwróciła również uwagę na fakt, że Regulamin został zmieniony gdy Skarżąca była już w trakcie studiów, a zmiany w znaczący sposób zmieniły warunki odbywania Studiów. W odpowiedzi na powyższą skargę, Rektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zdaniem Rektora, decyzja organów uczelni nie musi spełniać tak surowych wymogów jak decyzja organu administracyjnego, a minimum procedury administracyjnej, niezbędne do załatwienia sprawy, zostało zachowane. Podczas rozprawy sądowoadministracyjnej, przeprowadzonej w dniu 19 sierpnia 2015 r., stawiła się Skarżąca i pełnomocnik Rektora. Skarżąca wniosła i wywiodła jak w skardze. Ponadto podkreśliła, że w jej ocenie krzywdząco oceniono moduł egzaminu, którego nie zaliczyła. Nie mogła skorzystać z konsultacji oraz włożyła dużo pracy w przygotowanie stosownego opracowania, które następnie zostało negatywnie ocenione. Skarżąca podkreśliła, że przez dwa pierwsze lata studiów doktoranckich uzyskiwała bardzo dobre oceny, pogorszenie swoich wyników wiąże z wcześniejszymi sprawami w Sądzie, w których składała skargi na Rektora. Skarżąca zakwestionowała również merytoryczną prawidłowość negatywnej opinii prof. [...], podkreślając, że wcześniejsze opinie opiekuna naukowego o skarżącej były pozytywne. Z kolei pełnomocnik organu wniósł i wywiódł jak w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora X z dnia [...] grudnia 2014 r., która utrzymała w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] X z dnia [...] października 2014 r. w sprawie skreślenia Skarżącej z listy studentów studiów doktoranckich. Jako przyczynę skreślenia podano nieuzyskanie zaliczenia roku studiów doktoranckich w określonym terminie, a dokładniej, nieuzyskanie zaliczenia przedmiotu: "[...]" i uzyskanie negatywnej opinii opiekuna naukowego. Zdaniem Rektora, Doktorantka nie wywiązała się z powierzonych obowiązków doktoranta wyznaczonych przez opiekuna naukowego i kierownika jednostki, w której miała ona przygotowywać pracę doktorską. Podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia poddanego sądowej kontroli stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.). Kwestie związane ze skreśleniem z listy uczestników studiów doktoranckich uregulowane są w art. 197 ust. 4 i 5 P.s.w. Zgodnie z art. 197 ust. 4 P.s.w. doktoranci, którzy nie wywiązują się z obowiązków mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Decyzję o skreśleniu podejmuje kierownik studiów. Natomiast zgodnie z art. 197 ust. 5 P.s.w. od decyzji, o której mowa w ust. 4, służy odwołanie odpowiednio do rektora albo dyrektora jednostki naukowej prowadzącej studia. Decyzja rektora albo dyrektora jednostki jest ostateczna. Obowiązki doktoranta zostały z kolei uregulowane w art. 197 ust. 1 P.s.w. Zgodnie z treścią art. 197 ust. 1 P.s.w. doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów doktoranckich. Przepis art. 189 ust. 2 P.s.w. stosuje się odpowiednio, więc doktorant, podobnie jak student jest obowiązany w szczególności do: 1) uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów; 2) składania egzaminów, odbywania praktyk i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów; 3) przestrzegania przepisów obowiązujących w uczelni. Nadto, do podstawowych obowiązków doktorantów, poza obowiązkami określonymi w art. 197 ust. 1, należy realizowanie programu studiów doktoranckich oraz prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu, co wynika z art. 197 ust. 2 P.s.w. Doktoranci, którzy nie wywiązują się z wymienionych powyżej obowiązków mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Istotnym jest, że użyte w treści tego przepisu słowo "mogą" oznacza pozostawienie organowi administracji publicznej swobody w korzystaniu z tego rodzaju prawa. W sprawie poddanej sądowej kontroli uznaniowy charakter decyzji wynika z zasady autonomii wyższej uczelni. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 210/10 i wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 515/15 – orzeczenia publ. w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wskazać należy ponadto, że stosownie do treści art. 196 ust. 6 P.s.w. organizację i tok studiów doktoranckich w zakresie nieuregulowanym w ustawie oraz w odrębnych przepisach określa regulamin studiów doktoranckich. Na X w dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywał Regulamin studiów doktoranckich (Uchwała Senatu Akademickiego X z dnia [...] maja 2012 r. Nr [...] ze zm.). Zgodnie z § 20 Regulaminu doktorant obowiązany jest do: 1) postępowania zgodnie z treścią ślubowania, regulaminem studiów doktoranckich oraz innymi przepisami obowiązującymi w Uczelni; 2) realizacji obowiązującego programu studiów, prowadzenia badań naukowych i składania kierownikowi studiów, w terminie do 30 września każdego roku, rocznego sprawozdania z przebiegu pracy naukowej, które musi być zaopiniowane przez opiekuna naukowego lub promotora; 3) odbywania praktyk zawodowych w formie prowadzenia zajęć dydaktycznych lub uczestnictwa w ich prowadzeniu w terminie niekolidującym z udziałem w zajęciach dydaktycznych studiów. Co się tyczy realizacji obowiązującego programu studiów, należy zauważyć, że w świetle § 9 ust. 3 i 4 Regulaminu ocenie podlegają wszystkie efekty kształcenia zdefiniowane w programie kształcenia dla danego modułu/przedmiotu w ramach studiów doktoranckich, a zaliczenie roku następuje m. in. po uzyskaniu pozytywnych ocen (zaliczeń i egzaminów) z modułów/przedmiotów ujętych w programie studiów doktoranckich. Z kolei zgodnie z § 21 ust. 1 Regulaminu doktorant, który nie wywiązuje się z obowiązków zawartych w § 20 pkt 1 i 2 może zostać skreślony z listy uczestników studiów doktoranckich. Decyzję o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich podejmuje dziekan na wniosek kierownika studiów, informując o tym fakcie Dział Kształcenia i Spraw Studenckich (§ 21 ust. 2). Od decyzji, o której mowa w ust. 2, przysługuje odwołanie do rektora w terminie 14 dni od daty jej otrzymania. Decyzja rektora jest ostateczna (§ 21 ust. 3). Dokonując kontroli wydanych w sprawie rozstrzygnięć Sąd uznał, że decyzje te są zgodne z prawem, a organy przy załatwieniu sprawy działały w granicach uznania administracyjnego. Okoliczności, na które powołały się organy mają pokrycie w materiale dowodowym sprawy. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że G. M. była w roku akademickim 2013/2014 doktorantką trzeciego roku stacjonarnych studiów doktoranckich na Wydziale [...] X. Skreślenie Doktorantki z listy studentów nastąpiło, ponieważ Skarżąca nie osiągnęła wszystkich założonych efektów kształcenia (§ 9 ust. 3 i 4 oraz § 20 ust. 2 Regulaminu), a także nie realizowała badań naukowych na poziomie umożliwiającym wydanie pozytywnej opinii przez opiekuna naukowego (§ 20 ust. 2 Regulaminu). Po pierwsze zatem, Skarżąca nie osiągnęła wszystkich założonych efektów kształcenia (§ 9 ust. 3 i § 20 ust. 2 Regulaminu). Doktorantka nie zaliczyła bowiem w przewidzianym terminie przedmiotu/modułu o nazwie "[...]". Z akt administracyjnych sprawy wynika, że przedmiot ten stanowił element planu studiów doktoranckich w roku akademickim 2013/2014 i był prowadzony przez dwóch wykładowców (por. akta admin. zał. 1). Z karty przedmiotu wynika ponadto, że forma zaliczenia składa się z dwóch elementów: (1) oceny cząstkowej polegającej na dyskusji podsumowującej oraz (2) oceny podsumowującej polegającej na przygotowaniu pracy zaliczeniowej (por. akta admin. zał. 3). W bezspornie ustalonym stanie faktycznym ustalono, że Skarżąca nie sprostała wymaganiom przewidzianym w programie studiów i nie zaliczyła w terminie przedmiotu o nazwie "[...]", ponieważ otrzymała ocenę niedostateczną z pracy zaliczeniowej. Takie postępowanie skutkować mogło skreśleniem Doktorantki z listy studentów, albowiem powoduje ono niespełnienie warunków przewidzianych w § 9 ust. 3 i 4 oraz § 20 Regulaminu. Po drugie zauważyć należy, że w bezspornie ustalonym stanie faktycznym Doktorantka uzyskała negatywną opinię opiekuna naukowego. W opinii z dnia [...] października 2014 r. Prof. [...] (opiekun naukowy Skarżącej) wskazał, co następuje. "Pani G. M., po mimo wielokrotnej rozmowy o pracy doktorskiej i jej zawartości merytorycznej, nie pojmuje różnicy pomiędzy przygotowaniem rozprawy doktorskiej z nauk ekonomicznych w dyscyplinie zarządzanie a innymi naukami. Mimo wstępnie ustalonego tematu ‘[...]’ to ujęte pod tym tematem zagadnienia pomijają istotne kwestie i nie kwalifikują się do ich prezentacji w przyszłej rozprawie doktorskiej. W tej sytuacji, w mojej ocenie, stwierdzam, iż pani G. M. nie rokuje postępów i rozumienia poziomu przygotowania rozprawy doktorskiej. Zmuszony zatem jestem wnosić o jej skreślenie z listy doktorantów. Ponadto rezygnuję z funkcji opiekuna naukowego tej studentki studiów doktorskich" (por. akta admin. zał. 4). W związku z wydaną przez opiekuna naukowego opinią Sąd pragnie zauważyć, że opiekun naukowy nie jest organem kompetentnym do skreślania doktorantów z listy studentów i wątpliwe jest także, czy powinien wnosić o takie skreślenie. Tym niemniej w pozostałej części przedmiotowa opinia zawiera krótkie i rzeczowe motywy, którymi kierował się opiekun naukowy wydając negatywną opinię. Skoro Doktorantka nie uzyskała pozytywnej opinii opiekuna naukowego, to nie wypełniła obowiązku polegającego na pozytywnym zaopiniowaniu sprawozdania, który to obowiązek wynika z § 20 ust. 2 Regulaminu. Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia nie naruszają prawa materialnego (P.s.w.) ani przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). Ustalenia rektora realizują zasady i normy wynikające z art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. Ocena zebranego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, wyprowadzone przez ten organ wnioski są logiczne i uzasadnione, odpowiadając treści art. 80 K.p.a., natomiast sama decyzja odpowiada warunkom określonym w art. 107 K.p.a. Doktoranci, którzy nie wywiązują się z wymienionych wyżej obowiązków mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Wprawdzie decyzja podejmowana w tym zakresie ma charakter decyzji uznaniowej, a nie obligatoryjnej, lecz taki zapis wynika z poszanowania przez ustawodawcę zasady autonomii wyższej uczelni. Odnosząc się natomiast do podnoszonych w skardze zarzutów Sąd zauważa, że Skarżąca pomija fakt, iż na doktorancie ciąży szereg obowiązków związanych z odbywaniem studiów. Doktorant ma obowiązek przestrzegania przepisów obowiązujących na uczelni, uczestniczenia w zajęciach, dokumentowania przebiegu studiów, zaliczania wszystkich przedmiotów i zdawania egzaminów zgodnie z planem studiów i rozkładem zajęć. Nie może zatem zostać uznany za trafny zarzut skargi, że zaniechano okazania Doktorantce ramowego programu studiów, który powinien być przecież Skarżącej doskonale znany. Odnośnie zarzutu dotyczącego zmiany w znaczący sposób Regulaminu podczas odbywania studiów Sąd zauważa, że Skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła, w jaki sposób taka zmiana negatywnie wpłynęła na jej sytuację na Uczelni. Ponadto Sąd nie dopatrzył się, aby procedura uchwalania Regulaminu była obarczona jakimikolwiek wadami. Godzi się w tym miejscu zauważyć, że uwagi skarżącej dotyczące osobistych zaszłości między Skarżącą a organami Uczelni również nie zasługują na uwzględnienie. Wskazać trzeba, że sąd administracyjny nie dokonuje oceny prawidłowości postępowania osób zatrudnionych w danej uczelni, nie jest też uprawniony do rozwiązywania ewentualnych sporów powstałych między studentami i wykładowcami. Sąd administracyjny – jak wyżej wskazano – dokonuje jedynie kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. Jeżeli natomiast Skarżąca uważa, że organy uczelni (rektor, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej) nienależycie wykonują swe obowiązki i w ten sposób naruszają jego interesy, to wówczas przysługuje mu skarga, o której mowa w art. 227 K.p.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. J. Zieliński E. Podrazik W. Batorowicz