II SA/Po 220/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 maja 2013 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Pismem z dnia 5 września 2012 r. Z. B. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z prośbą o dofinansowanie, m.in. do zwrotu pożyczki zaciągniętej na zapłacenie rachunków za wodę i gaz. Decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] Prezydenta Miasta G. odmówił Z. B. przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku na zwrot pożyczki zaciągniętej na zapłacenie rachunków za wodę i gaz. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż z przeprowadzonego w dniu 20 sierpnia 2012 r. wywiadu środowiskowego wynika, że Z. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dorosłą córką. Wnioskodawca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i pobiera zasiłek stały. Ponadto jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Żona wnioskodawcy ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności i jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Córka ukończyła liceum ogólnokształcące w tym roku szkolnym i ubiega się o przyjęcie do szkoły policealnej na rok szkolny 2012/2013. Dochód rodziny w kwocie [...] zł nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, które dla 3-osobowej rodziny wynosi 1053,00 zł. Dalej organ zauważył, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, a nie zaspokojenie wszystkich choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb życiowych. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Wskazano, iż odrębną decyzją przyznano rodzinie pomoc finansową na pozostałe wnioskowane cele, tj. na zakup artykułów spożywczych, artykułów chemicznych i przemysłowych, środków czystości i higienicznych, zakupu leków oraz dofinansowanie na przejazd do kliniki w P., w formie zasiłku celowego w wysokości łącznej [...] zł. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Z. B. podnosząc, iż decyzje urzędników ośrodka pomocy społecznej mają charakter represyjny. Wskazał, iż jest osobą niepełnosprawną z uszkodzonymi nerwami prawej ręki, a jego małżonka jest prawie niewidomą, z powodu zaćmy obu oczu. Podniósł, iż z powodu wzrostu kosztów utrzymania mieszkania bez pomocy organów pomocy społecznej nie jest w stanie zapewnić środków finansowych na przeżycie trzyosobowej rodziny oraz kontynuację leczenia. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel bytowy. Decyzja o przyznaniu tego świadczenia podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Podkreślono, że uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzyganiu sprawy, ale też nie nakazuje spełnienia każdego żądania obywatela. Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Kolegium podniosło, iż środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić. Nie ma natomiast w ustawie o pomocy społecznej zapisu, z którego wynikałby obowiązek organu do zwrotu zaciągniętych pożyczek przez podopiecznych (bez podania ich źródła), czy też zwrotu kosztów poniesionych przez stronę w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Wskazano, iż z przesłanych akt wynika, że oprócz zasiłków celowych przyznanych Z. B. w miesiącu wrześniu 2012r. przyznano też zasiłek celowy na dofinansowanie do rachunku za gaz w miesiącu sierpniu 2012r. w kwocie [...] zł (rachunek wynosił [...] zł), jak również przyznano zasiłek celowy na dofinansowanie do rachunku za wodę w wysokości [...] zł w miesiącu lipcu 2012r. Skargę na powyższą decyzję wywiódł Z. B. powtarzając swoją argumentacje wyrażoną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżący podniósł, m.in. iż koszty utrzymania mieszkania w sierpniu 2012 r. wyniosły [...] zł. Ponadto skarżący do dnia dzisiejszego nie spłacił pożyczek zaciągniętych na konieczny remont mieszkania przeprowadzony w 2008 r. Obawia się reakcji swoich wierzycieli i o bezpieczeństwo swoje oraz swojej rodziny. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej: p.p.s.a), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Reguły przyznawania pomocy finansowej w postaci zasiłków celowych zostały określone w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 tej ustawy przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Stosownie do treści z art. 39 ust. 1 powoływanej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, natomiast zgodnie z jej ust. 2 art. 39 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Należy zaznaczyć, iż ust. 2 nie zawiera zamkniętego katalogu celów, na które może być przyznany zasiłek celowy. Potrzebą bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego mogą być także potrzeby mieszkaniowe. Z konstrukcji wskazanego przepisu art. 39 wynika uznaniowy charakter zasiłków celowych, co oznacza, iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie powoduje automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, jak również przyznania go w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ powinien kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Trzeba podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 powoływanej ustawy pomoc społeczna stanowi instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest ustalenie, że wnioskowana pomoc ma charakter niezbędnej, jej udzielenie ma nastąpić w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Oznacza to, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają bowiem charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wskazać jednocześnie należy, iż uznanie administracyjne nie oznacza dowolności i arbitralności, a jego zakres jest określony przez prawo. Ma ono w każdym przypadku uchwytne granice prawne, które tworzą przepisy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym, przepisy prawa materialnego. W świetle powyższego wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są więc: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania. Jakkolwiek spłata pożyczki zaciągniętej w celu uregulowania zaległych opłat związanych z korzystaniem z mieszkania może być uznana za niezbędną potrzebę bytową w rozumieniu art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej . (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2008 r. o sygn. akt II OSK 1174/07 – dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) to w ocenie Sądu, mając na względzie powyższe uwagi, stwierdzić należy, iż organy obu instancji odmawiając przyznania zasiłku celowego na spłatę pożyczek zaciągniętych przez skarżącego na opłacenie rachunku za gaz i wodę nie naruszyły prawa i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organ drugiej instancji wskazał, iż skarżący w lipcu oraz sierpniu 2012 r. otrzymał już od organów pomocy społecznej zasiłki celowe w kwocie po [...] zł na opłatę rachunków za gaz i wodę. Zatem pomoc w tym zakresie była już udzielona skarżącemu. Zauważyć należy, iż Z. B. składając wniosek w dniu 5 września 2012 r. wyjaśnił kiedy i gdzie zaciągnął pożyczkę na opłacenie rachunków za wodę i gaz oraz nie przedstawił organowi tych rachunków. Nie negując trudnej sytuacji finansowej skarżącego oraz jego rodziny zauważyć należy, iż z akt sprawy wynika, że otrzymuje on regularnie pomoc finansową ze strony organów pomocy społecznej. Treść odwołania oraz skargi wskazuje, iż Z. B. z góry założył, iż przyznanie jego rodzinie środków na zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb jest obowiązkiem organów pomocy społecznej. Powtórzyć należy, iż skarżący zobligowany jest do podejmowania działań w celu przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie będzie w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Dlatego też błędne jest oczekiwanie przez skarżącego, iż wszystkie jego problemy finansowe zawsze będą rozwiązywane przez opiekę społeczną w żądanym zakresie. Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji naruszały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów postępowania w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w sposób wystarczający wykazało, jakie okoliczności podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku pozwala uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Stwierdzić także należy, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia są obowiązane, zgodnie z zasadą art. 7 kpa, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu środków. W rozpatrywanym przypadku prawidłowo orzeczono o odmowie przyznania zasiłku celowego, uwzględniając wskazane zasady. W tej sytuacji Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.