II SA/Po 222/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2014 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę. Dnia [...] października 2013 r. Pan H. C. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, oczekując pomocy finansowej na żywność, zakup leków, na opłaty rachunków, na odzież, opał. Działająca z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik GOPS - decyzją z dnia [...] października 2013r. nr [...]odmówiła Panu H. C przyznania pomocy finansowej. W uzasadnieniu podano, iż wnioskodawca nie spełnia kryterium dochodowego do przyznania zasiłku celowego, natomiast nie zachodzą szczególne okoliczności do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Nadto organ I instancji rozważył także możliwość przyznania pomocy z formie zasiłku stałego na podstawie art. 37 ustawy o pomocy społecznej, jednakże z powodu przekroczenia kryterium dochodowego postanowił o odmowie przyznania pomocy finansowej. Decyzję powyższą w ustawowym terminie zaskarżył Pan H. C. W treści uzasadnienia Odwołujący podał, iż toczy się sprawa o przyznanie mu renty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. na podstawie art. 138 §1 pkt.1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji .W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Pan H. C prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zarejestrowany jest w PUP jako osoba poszukująca pracy. Odwołujący jak wynika z zaświadczenie z Urzędu Gminy z dnia [...].10.2013 r. oraz z Urzędu Miejskiego z dnia [...]08.2013 r. posiada gospodarstwo rolne o pow. [...]ha przeliczeniowych, co daje miesięczny dochód [...] zł, przy czym kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej uprawniające do przyznania świadczeń z pomocy społecznej wynosi [...]zł. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, której celem jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których sami nie są w stanie pokonać przy wykorzystaniu swoich własnych możliwości, zasobów i uprawnień. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, iż osoby i rodziny w pierwszej kolejności powinny przezwyciężać trudne życiowe sytuacje poprzez własne zaangażowanie, a dopiero niemożność ich pokonania w powyższy sposób stanowi podstawę włączenia się do pomocy instytucji państwa. Według natomiast przepisu art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...] zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy. Powołany przepis zawiera niejako katalog "trudnych sytuacji życiowych", których wystąpienie pociąga za sobą domniemanie, że pomoc jest potrzebna i należy wszcząć postępowanie administracyjne w celu ustalenia, czy tak jest w rzeczywistości. Dalej organ argumentował, że dochód z gospodarstwa rolnego podlega doliczeniu do dochodu niezależnie od tego czy i jakie dochody przynosi. Zgodnie bowiem z przepisem art. 8 ust. 9 ustawy - przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości [...] zł (od dnia 1 października 2012 r.- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2012 r., poz. 823) W związku z powyższym uznano, iż Pan H. C nie spełnia kryterium dochodowego do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Zatem organ nie mógł wobec przekroczenia kryterium dochodowego przyznać zasiłku celowego. Niemniej jednak jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ rozważył możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, iż zasiłek celowy specjalny może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ I instancji uznał, iż nie istniały w sprawie przesłanki do przyznania Panu H. C świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego. Wskazano iż decyzja wydawana na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej jest decyzja uznaniową. Organ rozpatrujący sprawę każdorazowo musi kierować się zasadą, że zasiłek może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Rozumienie tego pojęcia pozostawione jest rozważeniu i zdefiniowaniu na potrzeby każdego toczącego się postępowania w sprawie o przyznanie zasiłku celowego. W każdym przypadku w celu określenia tego pojęcia, konieczna jest odpowiedź czy wnioskowany zasiłek jest nieodzowny do pokrycia podstawowych potrzeb rodziny. Mając na uwadze powyższe, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organ pomimo przekroczenia kryterium dochodowego mógł na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przyznać specjalny zasiłek celowy, jednak tego nie uczynił. Zdaniem Kolegium organ nie podjął decyzji w sposób dowolny, to organ bezpośrednio zajmujący się przyznawaniem pomocy jest najlepiej zorientowany w potrzebach swych podopiecznych - Pan H. C jak wynika z akt sprawy korzystał z pomocy społecznej w 2012r. kilkakrotnie. Organ przyznający pomoc najlepiej zorientowany jest także w możliwościach finansowych własnego ośrodka, mających bezpośredni wpływ na przyznawanie i wysokość przyznawanych świadczeń. W sytuacji, gdy środki przekazywane z budżetu nie są wystarczające dla wszystkich potrzebujących, zadaniem właściwych organów jest rozważenie relacji pomiędzy subiektywną sytuacją uprawnionych, a obiektywną przesłanką w postaci możliwości finansowych danego organu. Nadto zaznaczyć należy, iż organ I instancji rozważył także możliwość przyznania Panu H. C. zasiłku stałego, jednakże z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego GOPS nie mógł tego uczynić . Powyższą decyzję zaskarżył osobiście do wojewódzkiego sądu administracyjnego H. C, a z treści skargi wynika ,że domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Skarżący pisze, że trwa postępowanie o przyznanie renty, grunty rolne są dzierżawione i nie ma żadnych dodatkowych dochodów z tych gruntów, i kategorycznie kwestionuje twierdzenia organu o osiągniętych dochodach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje, jak to wynika z art. 145 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. - dalej: "p.p.s.a."), tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego jest kwestia odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup żywności, leków i na opłacenie rachunków "na życie". Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia Kierownika GOPS stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w tym art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy. W myśl tego przepisu zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 3 tej ustawy o pomocy społecznej dochód stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach, jak również kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Sposób ustalenia wysokości dochodu określają dalsze przepisy art. 8 ( ust. 4-13) powołanej ustawy. Skarżący jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni [...] ha przeliczeniowego i figuruje w ewidencji podatników podatku rolnego. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2013 r. poz. 1381, z późn. zm.) opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. Natomiast za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej (art. 2) W okolicznościach niniejszej sprawy istotne znaczenie ma interpretacja przepisów regulujących dochód uzyskiwany z posiadanego gospodarstwa rolnego. I tak, na podstawie art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 2 lit. e powołanego przez Kolegium rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823), ustawa przyjmuje założenie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł (stawka ta obowiązuje od dnia 1 października 2012 r.). Dochód ten ma zatem charakter ryczałtowy i wyliczany jest jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa, niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów nie przesądza zatem rzeczywista wartość osiąganych z niego pożytków, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o stosownym przeznaczeniu (por. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2000 r. sygn. akt I SA 1406/00, Lex nr 793441, a także wyroki NSA: z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 777/05, z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 724/09 oraz z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 1292/09 - orzeczenia dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczności podnoszone przez skarżącego o wydzierżawieniu gruntów i nie osiąganiu dochodu wyliczonego przez organ nie mogą zatem być podstawa dla odmiennych ustaleń. Wyjaśnić należy, że dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje się na podstawie cytowanego przepisu, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł i zarazem przepisy nie przewidują jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w art. 8 ust. 9 powołanej ustawy zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody. W świetle powołanych wyżej przepisów dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego w wysokości wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1327/10 - dostępny jw.). Stąd też, mimo że skarżący w istocie podnosi, iż nie prowadzi osobiście działalności rolniczej, to fakt posiadania tytułu własności do gruntów rolnych (gospodarstwa rolnego) uprawniał organy do ryczałtowego wyliczenia jego dochodu. Biorąc pod rozwagę wskazane przepisy sąd orzekający uznał, że w rozpatrywanej sprawie organy prawidłowo ustaliły dochód skarżącego. Skoro bowiem wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowego, to jego miesięczny ryczałtowy dochód z tego gospodarstwa wynosić będzie [...]zł ([...]zł) i tym samym przekracza ustawowe kryterium dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynoszące [...] zł. W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że skarżącemu zasiłek celowy nie przysługiwał, bowiem nie spełnił on ustawowej przesłanki kryterium dochodowego. Wobec przekroczenia kryterium dochodowego, organy słusznie odmówiły przyznania skarżącemu zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Organy w sposób prawidłowy i wyczerpujący uzasadniły niemożność udzielenia specjalnego zasiłku celowego na mocy art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Wyjaśnić należy, iż udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego uzależnione jest również od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Szczególnie uzasadnione przypadki to takie, które wyraźnie odbiegają od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego brak jest takich szczególnych okoliczności. Sytuacja skarżącego jakkolwiek trudna nie wynika z nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym, odbiegających od typowych sytuacji w jakich znajdują się inne rodziny, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie. Organy wskazały także, iż skarżący w 2012 r. kilkukrotnie korzystał z pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego. Zasiłki te nie maja charakteru stałego i są co do zasady świadczeniami jednorazowymi uwarunkowanymi wystąpieniem szczególnej okoliczności, która jak wynika z ustaleń organu tym razem nie miała miejsca. Każdorazowo bowiem organ pomocy społecznej ocenia taki wniosek, mając na uwadze nie tylko okoliczności leżące po stronie wnioskodawcy, lecz również środki finansowe, jakimi ośrodek dysponuje. Nie ulega wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Reasumując, trafnie organy pomocy społecznej wskazały, że skarżący przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, a zatem nie spełnił przesłanki uzyskania zasiłku celowego. Również zgodnie z prawem organy pomocy społecznej uznały, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący nie jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym o jakim mowa w treści przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. Mając na uwadze powyższe, a zatem w szczególności przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.