II SA/Po 229/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2010 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lutego 2010r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego; oddala skargę. /-/J. Zieliński /-/J. Szaniecka /-/W. Batorowicz W styczniu 2009 r. A. C. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Do wniosku skarżąca załączyła m.in. zaświadczenie z urzędu skarbowego o dochodach członków rodziny uzyskanych za rok 2008 oraz kopie umów dzierżawy: z dnia [...] 2004 r., [...] 2006 r., [...] 2010 r. potwierdzających wydzierżawienie należącego do wnioskodawczyni gospodarstwa rolnego (gruntów rolnych) o pow. [...] ha E. W. kolejno na okres: 5 lat - od [...] 2004 r. do [...]2008 r., 5 lat - od [...]2006 r. do [...] 2011 r., 10 lat - od [...] 2010 r. do [...] 2020 r.; z zastrzeżeniem, iż podatek gruntowy będzie opłacał dzierżawca. Decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] Kierownik GOPS działający z upoważnienia Wójta Gminy S. odmówił skarżącej przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego "z powodu przekroczonego kryterium dochodowego". W podstawie prawnej decyzji organ przywołał między innymi art. 2, art. 3, art. 4, art. 23, art. 24, art. 26 i art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). W uzasadnieniu organ powołał się na dokumenty dołączone do wniosku przez skarżącą: zaświadczenia z urzędu skarbowego o dochodach członków rodziny uzyskanych za rok 2008, które wyniosły [...] zł; decyzje Urzędu Gminy w S. o wysokości posiadanych użytków rolnych: [...] ha przelicz., z których dochód w 2008 r. wyniósł [...] zł ([...] ha x 2056 zł - przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych wg GUS - Dz.U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.). Ponadto organ, wskazując na treść art. 2 pkt 23 i 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyjaśnił, iż dochód uzyskany przez wnioskodawczynię za rok 2008 zostanie uznany z utracony od dnia przyznania prawa do urlopu wychowawczego - udzielonego wnioskodawczyni na okres od [...] 2010 r. do [...] 2013 r. z tytułu opieki nad [...] M. (zaświadczenie pracodawcy). Organ stwierdził, iż dochód rodziny za rok 2008, z uwzględnieniem dochodu utraconego w roku 2010, wyniósł [...] zł, to jest [miesięcznie] [...] zł na osobę ([...] zł/12 m-cy = [...]zł/3 os. = [...] zł). Zdaniem organu miesięczny dochód na członka rodziny skarżącej [[...] zł] przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia rodzinnego (504,00 zł) o [...] zł. Na uzasadnienie wysokości kwoty progowej organ powołał art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazując na art. 5 ust. 3 powołanej ustawy organ wyjaśnił, ze ponieważ wnioskodawczyni ubiega się o prawo do świadczeń rodzinnych po raz pierwszy, to nie może skorzystać z warunkowego przekroczenia kryterium dochodowego o kwotę niższą od najniższego zasiłku rodzinnego w okresie zasiłkowym 2009/2010. Ustosunkowując się do przedstawionych przez wnioskodawczynię umów dzierżawy i stwierdzenia, że nie uzyskuje z tego gospodarstwa faktycznych dochodów, organ wyjaśnił, iż zgodnie z powołaną ustawą z gospodarstwa rolnego "utrzymuje się", czyli osiąga dochody, także osoba, która jest właścicielem tegoż gospodarstwa i posiadając tytuł prawny oddała je w dzierżawę lub użytkowanie. Na potwierdzenie zajętego stanowiska przywołał treść art. 5 ust. 8 i 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem organu przedłożone umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego nie zostały zawarte stosownie do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż nie zostały zawarte w celu uzyskania prawa do emerytury bądź renty. Stąd też dochód uzyskany z tego gospodarstwa wyliczony według treści art. 5 ust. 8 powołanej ustawy, podlega wliczeniu do dochodów rodziny na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a wyjątki zawarte w przepisie art. 5 ust. 8a nie mają w sprawie zastosowania. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca wskazując, iż decyzja ta jest niesprawiedliwa i krzywdząca dla jej dziecka. Nie zgodziła się z doliczeniem do dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego. Wszystkie posiadane przez nią grunty rolne już od 2004 r. pozostają w dzierżawie, a umowę ma zawartą aż do 2020 r. Dzierżawca opłaca podatki i pobiera dotacje. Skarżąca nigdy nie podlegała ubezpieczeniu w KRUS-ie. Skarżąca opisała także sposób działania organu w sprawie, z którego nie była zadowolona i wskazała na swoje zdezorientowanie, gdyż po zasięgnięciu porady doszła do wniosku, że posiadane przez nią dokumenty powinny być wystarczającą podstawą do uzyskania pozytywnej decyzji. Podała także, iż obecnie jej rodzina utrzymuje się tylko z dochodu męża, a utrzymanie dziecka wiąże się z dużymi kosztami. Do pisma dołączyła oświadczenie dzierżawcy oraz aneks do umowy dzierżawy, do wykorzystania w sprawie. Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium poczyniło ustalenia zbieżne z tymi, których dokonał organ I instancji. W uzasadnieniu prawnym Kolegium wskazało na treść art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1 i 3 oraz art. 3 pkt 2 i pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołując się na art. 5 ust. 8 tej ustawy organ odwoławczy wskazał, iz w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969), a zgodnie z obwieszczeniem Prezesa tego Urzędu z dnia 23 września 2009 r. przeciętny dochód z prac w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2008 r. kwotę 2 056 zł, zatem miesięczny dochód z 1 ha przeliczeniowego za ten rok wynosi 171,33 zł. Ponadto organ zauważył, iż zgodnie z art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalając dochód z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Kolegium przedstawiło również tożsame ze stanowiskiem organu I wyliczenie miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie wnioskodawczyni, z kwotą przekroczenia kryterium dochodowego, a także wyjaśniło dlaczego wnioskodawczyni nie może skorzystać z warunkowego przekroczenia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 3 powołanej ustawy. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła A. C. wskazując, iż niesłusznie doliczono jej do dochodu rodziny dochody z gospodarstwa rolnego, gdyż nie prowadzi gospodarstwa rolnego, nie figuruje w ARiMR, co potwierdza zaświadczeniem, a ponadto nie pobiera również dotacji, gdyż pobiera je dzierżawca, który figuruje w AMiRM. Dalej skarżąca wskazała, iż nie figuruje również w bazie KRUS i nie jest ubezpieczona w tej instytucji, na potwierdzenie czego przedstawiła zaświadczenie. W jej ocenie, gdyby umowa dzierżawy nie została zawarta stosownie do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to "nie miałaby zawieszonej składki". Skarżąca podała, jaka w jej ocenie jest definicja rolnika w prawie polskim - osoby, która uprawia rolę bądź prowadzi hodowlę, zaś jej działalność rolnicza została zawieszona na czas trwania dzierżawy i nie ma z gospodarstwa zysku. W ocenie skarżącej naliczanie drugi raz innej rodzinie dochodu z tych samych hektarów przeliczeniowych, które uwzględniono w stosunku do dzierżawcy, jest nieprawidłowe, jest przestępstwem (na poparcie tego twierdzenia załączyła do kopię decyzji GOPS w S. z dnia [...] 2010 r. o odmowie przyznania zasiłku celowego W. W.). Dalej przedstawiła definicję działalności rolniczej (art. 2 punkt 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r.), której nie prowadzi, jak również art. 3 punkt 4a tej ustawy wskazujący na to, że jest dzierżawca jest podatnikiem podatku rolnego, gdyż to on uzyskuje dochody z gospodarstwa. Ponadto wskazała, iż najistotniejszy jest art. 18 tej ustawy, gdyż stanowi, ze dochód z hektara przeliczeniowego jest naliczany z pracy w gospodarstwie rolnym, a skarżąca w tym gospodarstwie nie pracuje, gdyż wydzierżawiła je na dłużej niż 10 lata. W ocenie skarżącej nie jest ona rolnikiem w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa. Nadto skarżąca przybliżyła treść porady, jakiej udzielono jej w KRUS-ie, jak również stanowisko "Kierownika Samorządowego Kolegium Odwoławczego" co do kwestii wliczania zysku z gospodarstwa rolnego właścicielowi lub dzierżawcy. Skarżąca powołała się również na okoliczności uzyskania darowizny przedmiotowej nieruchomości przed zawarciem małżeństwa i zasad utracenia dochodu przez matkę w związku z korzystaniem z urlopu wychowawczego, zatem dochód ten należało odliczyć od dochodu rodziny. Wskazała także, iż małżeństwo zostało przez nią zawarte w dniu [...] czerwca 2008 r., wobec czego dochód rodziny może być liczony tylko od dnia zawarcia małżeństwa. Na potwierdzenie powyższego dołączyła kopię aktu notarialnego i kopię aktu małżeństwa. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym skarżąca przedstawiła pogląd, ze nie może być uznana za rolnika, gdyż KRUS jej tak nie traktuje, bowiem wydzierżawiła swoje gospodarstwo rolne i nie może podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ponadto powołała się na stanowisko Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i kartograficznej w K. co do możliwości ujawnienia w ewidencji gruntu będącego przedmiotem dzierżawy i dzierżawcy. Podała, iż przypisywane jej dochody z gospodarstwa są w praktyce niemożliwe do osiągnięcia. W piśmie zawarła wykres i wyliczenie obrazujące jej stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest doliczenie do dochodu rodziny skarżącej za rok 2008 dochodu z gospodarstwa rolnego, które wydzierżawiła ona osobie trzeciej. Ponadto skarżąca zakwestionowała sposób liczenia dochodu rodziny wskazując na to, że zawarła związek małżeński w połowie roku 2008, co powinno wpłynąć na sposób ustalenia dochodu na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969). W przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca się uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze, dochody te sumuje się (art. 5 ust. 9 ustawy). Stosownie do treści art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz.U z 2006 r. Nr 136, poz. 969) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1 [co do zasady grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych], o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Z zaświadczenia z Urzędu Gminy w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. wynika, iż W. W. i A. C. są na ternie tej gminy podatnikiem podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o powierzchni fizycznej [...] ha (powierzchnia użytków rolnych: [...] ha, powierzchnia przeliczeniowa użytków rolnych: [...] ha), zaś z zawartych umów dzierżawy wynika, że skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Organy orzekające w sprawie ustaliły, iż gospodarstwo rolne o powierzchni[...] ha stanowi [...] ha przeliczeniowego. Nie chodzi przy tym o status skarżącej jako rolnika, lecz o to czy jest właścicielem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. W konsekwencji, również bez znaczenia pozostaje w niniejszej sprawie okoliczność z jakiego tytułu skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu (podlega ubezpieczeniu z tytułu stosunku pracy – zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. Inspektorat w K. z dnia [...] grudnia 2009 r.). Faktu bycia właścicielem gospodarstwa rolnego o podanej powierzchni skarżąca nie kwestionuje. W związku z powyższym należy przyjąć, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z gospodarstwem rolnym w rozumieniu wyżej przywołanego przepisu. Wobec powyższego uznać należy, iż ustalenia faktyczne organów w tym zakresie są niewątpliwe, bezsporne. Skarżąca podnosi jednakże, iż nie jest rolnikiem i że faktycznie nie uzyskuje dochodu z gospodarstwa rolnego, które zostało przez nią wydzierżawione długookresowo W. W., a osoba ta opłaca podatek rolny i pobiera dopłaty do upraw. Kwestią sporną, a zarazem zasadniczą dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jest zatem to, czy zawarcie przez skarżącą umów dzierżawy jej gruntów rolnych (gospodarstwa rolnego) sprawia, że do dochodów rodziny nie powinno się wliczać dochodów z gospodarstwa rolnego. Dla oceny, czy trafnie organy w niniejszej sprawie zsumowały dochody pozarolnicze uzyskane przez rodzinę wnioskodawczyni z dochodem ustalonym na podstawie art. 5 ust. 8 usatwy o świadczeniach rodzinnych, istotne znaczenie ma treść art. 3 pkt 23 lit. g tej ustawy wprowadzającego pojęcie "utraty dochodu z gospodarstwa rolnego" poprzez jego wydzierżawienie na zasadach określonych w art. 5 ust. 8a tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Analiza powyższej regulacji prawnej wskazuje, iż ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 321/07, LEX nr 401679). Umowy dzierżawy, jakie zawarła skarżąca, nie dają podstawy do odliczenia szacunkowego dochodu z gospodarstwa rolnego od odchowu rodziny ustalanego zgodnie z art. 5 ust. 8, 8a i 9 przywołanej ustawy. Skarżąca nie jest bowiem emerytką lub rencistką, zaś przedmiotowe umowy dzierżawy nie zostały przez nią zawarte w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników, jak również zarejestrowane w ewidencji gruntów i budynków, co jest warunkiem uznania, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), do której to ustawy odsyła ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 5 ust. 8a. Wobec powyższego organy administracji prawidłowo uznały, iż zawarcie przez skarżącą umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego nie spowodowało, że skarżąca utraciła dochód z gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym zarzut skargi, sprowadzający się w istocie do podniesienia naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 5 ust. 8 powołanej ustawy oświadczeniach poprzez jego błędną wykładnię, nie zasługiwał na uwzględnienie. Innymi słowy, organy administracji prawidłowo uznały, iż do dochodu rodziny wnioskodawczyni należało doliczyć również dochód "osiągnięty" z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego, wyliczony według zasad określonych w art. 5 ust. 8, 8a i 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie zaś, jak wnosiła skarżąca, jedynie dochodów uzyskiwanych z działalności pozarolniczej. Co się tyczy przedstawionego przez organy sposobu liczenia dochodu rodziny stwierdzić należy, iż zdaniem Sądu okoliczność, że skarżąca zawarła związek małżeński w połowie roku 2008 nie wpłynęła istotnie w niniejszej sprawie na ustalenie wysokości dochodu w rodzinie. Dochód rodziny, o którym mowa w art. 3 pkt 2 powołanej ustawy, oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy [w tym wypadku 2008 r.), a rodzina to odpowiednio między innymi tacy następujący członkowie rodziny jak małżonkowie, rodzice dzieci, opiekun faktyczny dziecka (art. 3 pkt 16). Zatem sam fakt zawarcia małżeństwa nie jest tego rodzaju okolicznością, która samodzielnie determinowałaby ustalenie dochodu rodziny. Dochód ten wprawdzie opiera się na dochodzie uzyskanym przez członków rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, lecz zarazem podlega zaktualizowaniu poprzez stosowanie instytucji utraty i uzyskania dochodu w okresie po roku kalendarzowy poprzedzającym okres zasiłkowy (w tym wypadku w 2010 r.). Warto zauważyć, że tak liczony dochód dzielony jest przez liczbę osób w rodzinie według stanu przypadającego na dany okres zasiłkowy, mimo że np. dziecko mogło urodzić się już po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w którym to roku członkowie rodziny - rodzice dziecka - uzyskali dochód, który stanowił podstawę ustalenia dochodu rodziny (miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie). Jednocześnie Sąd zauważa, iż organy trafnie zastosowały instytucję utracenia dochodu po stronie skarżącej z uwagi na skorzystanie przez nią z urlopu wychowawczego. Na koniec wreszcie należy wspomnieć, że załączone do skargi dokumenty nie stanowiły dowodu, który Sąd mógłby przeprowadzić w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak już wyżej wspomniano, skarżąca podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia. Nie ma zatem znaczenia, iż nie figuruje w bazie danych Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jako osoba podlegająca ubezpieczeniu społecznemu rolników. Przedstawione przez skarżąca dowody nie dotyczyły istotnych wątpliwości, których wyjaśnienie byłoby niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy w niniejszym postępowaniu sądowym. Co się zaś tyczy statusu E. W. - dzierżawcy gospodarstwa rolnego skarżącej, stwierdzić należy, iż przedmiotem postępowania nie jest wniosek tej osoby o zasiłek rodzinny, stąd też brak podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego co do sposobu ustalenia dochodu w rodzinie tej osoby. Marginalnie tylko Sąd zauważa, iż sposób obliczenia dochodu dzierżawcy gospodarstwa rolnego przewiduje art. 5 ust. 8b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże dotyczy tylko dzierżawcy gospodarstwa rolnego, które zostało oddane w dzierżawę na zasadach, o których mowa w ust. 8a tej ustawy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. /-/ J.Zieliński /-/ J.Szaniecka /-/ W.Batorowicz MK