II SA/Po 2322/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Makosz–Frymus Sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Protokolant: referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 lutego 2005 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie równoważnika za brak kwatery stałej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w R. z [...]. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w . na rzecz skarżącego J. R. kwotę 10 /dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ B. Popowska /-/ J. Stankowski /-/ E. Makosz-Frymus Dyrektor Zakładu Karnego w R., decyzją nr [...] z dnia [...]r. odmówił J. R. przyznania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania, powołując się ogólnie na rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13.06.2001r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (Dz. U. Nr 67 poz. 712). W uzasadnieniu organ wskazał, iż J. R., ustanawiając rozdzielność majątkową małżeńską, zbył prawo własności budynku mieszkalnego na rzecz swojej ówczesnej małżonki, co uniemożliwia przyznanie mu równoważnika pieniężnego za brak lokalu. W odwołaniu J. R. wskazał na brak korelacji między treścią wyżej wymienionego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości i uzasadnieniem decyzji o stwierdził, iż spełnia pozytywne warunki otrzymania przedmiotowego równoważnika, określone w tym rozporządzeniu. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej, decyzją nr [...]z dnia [...]. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, wskazując jako podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia art. 89 ustawy o Służbie Więziennej z dnia 26.04.1996r. (Dz. U. Nr 61, poz. 283 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13.06.2001r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na fakt zbycia przez Skarżącego budynku mieszkalnego w wyniku ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wyjaśniając zaś podstawę prawną decyzji, organ przeprowadził interpretację powołanego art. 89 ustawy o Służbie Więziennej i §1 w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, kierując się "zasadą celowości" i uwzględniając całość przepisów rozdz. 6 cyt. ustawy zatytułowanego "Mieszkania funkcjonariuszy". W efekcie organ wyinterpretował normę prawną zakazującą przyznania równoważnika pieniężnego w sytuacji, w jakiej znalazł się J. R.. Organ powołał się także na wyjaśnienia zawarte w piśmie [...]z dnia [...]r. przesłanym przez Zastępcę Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, opierające się na takiej, jak przyjął organ, wykładni mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie przepisów. W skardze z [...]. J. R. podtrzymał swoje zarzuty sformułowane w odwołaniu, a także przytoczył tezę wyroku NSA z 18.04.2002r. (I SA 2322/00) w sprawie przyznania równoważnika pieniężnego za brak mieszkania w resorcie Służby Więziennej. Skarżący potwierdza też, że od [...].07.2002r. spełnia warunki, określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości, uprawniające do przedmiotowego świadczenia finansowego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wnosi o oddalenia skargi Sąd zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zagadnienia związane z prawem funkcjonariuszy Służby Więziennej do lokalu mieszkalnego normują przepisy ustawy z 26.04.1996r. o Służbie Więziennej (Dz. U. nr 61, poz. 283 ze zm. dalej Ustawa) w rozdz. 6 zatytułowanym Mieszkania funkcjonariuszy. Wyżej wymienione prawo funkcjonariusza zrealizowane być może bądź poprzez wydanie decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego, bądź przez przyznanie określonych w ustawie świadczeń pieniężnych, w tym równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. To ostatnio wymienione prawo normuje art. 89 Ustawy. O przyznanie tego prawa wystąpił Skarżący. Art. 89 Ustawy wymienia okoliczności, warunkujące przyznanie owego prawa: funkcjonariusz musi pozostawać w służbie czynnej, funkcjonariusz nie ma mieszkania ani domu ani nie przydzielono mu kwatery tymczasowej oraz członkowie jego rodziny określeni w art. 86 Ustawy nie mają mieszkania ani domu. Zdaniem Sądu treść przepisu jest jasna i odkodowanie z niego normy postępowania dla organu kompetentnego w tych sprawach nie wymaga stosowania innych aniżeli językowe reguł wykładni (clara non sunt interpretanda). Na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 89 ust. 3, Minister Sprawiedliwości wydał 13.06.2001r. rozporządzenie w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (Dz. U. Nr 67 poz. 712). Akt ten w §1 powtórzył za Ustawą, pozytywne przesłanki przyznania prawa do równoważnika pieniężnego, w §2 zaś wprowadził negatywną przesłankę decyzji w tej kwestii, która nie odnosi się do sytuacji Skarżącego. Na marginesie Sąd wyraża pogląd, że §2, jako niezgodny z Ustawą (z uwagi na sprzeczność z jej treścią i przekroczenie delegacji ustawowej) nie może być podstawą decyzji rozstrzygających o prawach obywateli. W przedstawionym wyżej stanie prawnym zostały podjęte, przez organ I instancji i organ II instancji decyzje, które zdaniem Sądu nie znajdują oparcia w prawie materialnym, nadto decyzja Dyrektora Zakładu Karnego w R. narusza przepisy prawa procesowego określające wymogi decyzji administracyjnej (art. 107 §3 ustawy z 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego: (t.j. Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa). Wady decyzji wydanej w I instancji, to brak wskazania podstawy ustawowej, brak wskazania przepisu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, który organ zastosował oraz przytoczenie w uzasadnieniu decyzji normy postępowania, której, zdaniem Sądu, nie zawiera powołane w rubrum rozporządzenie. Organ II instancji częściowo tylko naprawił błędy organu I instancji. Również Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej nie wskazał przepisu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, który zastosował. Najpoważniejsza wada wiąże się jednak z zastosowaniem dość swobodnej interpretacji art. 89 Ustawy. Sąd wypowiedział już swój pogląd na temat tego przepisu. Sąd uważa za nieuprawnione stosowanie przez oba organy przy interpretacji tego przepisu, wykładni systemowej i celowościowej nie tylko ze względu na jednoznaczność jego treści ale też i z tego względu, że zastosowane zabiegi interpretacyjne zawężają prawo do równoważnika pieniężnego. Wszelkie zaś działania interpretacyjne, prowadzące do takiego efektu muszą być stosowane ze szczególną wrażliwością, choćby ze względu na dyrektywy płynące z zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela (art. 7 kpa), odnoszące się także do prawa materialnego (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 4, C. H. Beck, 2002r. str. 69). Ewentualne przekonanie co do nieracjonalności czy niesprawiedliwości obowiązującej regulacji w tym zakresie nie uprawnia do "uzupełnienia" systemu prawnego w procesie stosowania prawa, nie respektującego zasad wykładni. W tym miejscu warto powołać się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany 14.07.2004r. po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 03.02.2004r. sygn. 4/II SA/Po 3119/01 (OSK 585/04). W wyroku tym NSA, podobnie jak wcześniej WSA w Poznaniu, wypowiedział się za taką interpretacją art. 89 Ustawy i przepisów rozporządzenia wydanego przez Ministra Sprawiedliwości z 13.06.2001r. jaką przyjął Sąd orzekający w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. a) i c) upsa w związku z art. 97 §1 ustawy z 30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 upsa. Podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 152 upsa uznano za bezprzedmiotowe. Rozpatrując ponownie sprawę, właściwy organ związany będzie, stosownie do art. 153 upsa oceną prawną Sądu, wyrażona powyżej. Organ winien wobec tego zastosować wobec Skarżącego przepis Ustawy normujący wprost przesłanki rozstrzygnięcia w sprawie uprawnienia do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego bez stosowanych wcześniej ograniczeń, nie mających podstaw ustawowych. /-/ B. Popowska /-/ J. Stankowski /-/ E. Makosz-Frymus MK