II SA/Po 234/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2010r. sprawy ze skarg M. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) nr (...) w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; I. uchyla zaskarżone decyzje, II. określa, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane. /-/ J.Zieliński /-/ M.Kwiecińska /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak Decyzjami z dnia (...) grudnia 2009 r. nr (...) oraz nr (...), działający z upoważnienia Wójta Gminy C. Zastępca Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., na podstawie art. 27 ust. 1 – 3 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 07 września 2007 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), zobowiązał dłużnika alimentacyjnego M. K. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym – B. K. oraz A. K., w kwocie po (...) zł na każdą z tych osób, wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Na dzień wydania obu decyzji odsetki ustalono na kwoty po (...) zł. W każdej z decyzji określono sposób wpłaty należności głównej wraz z odsetkami oraz poinformowano, iż po dokonaniu zwrotu należności zostaną naliczone odsetki ustawowe od dnia wydania decyzji do dnia zapłaty. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcia wskazano, że decyzjami z dnia (...) października 2008 r., nr (...) oraz nr (...), ustalono na rzecz I. M. – K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych – B. K. oraz na rzecz A. K., na okres świadczeniowy od (...) października 2008 r. do (...) września 2009 r. Świadczenia ustalono w wysokości bieżąco ustalonych alimentów. Wobec zakończenia w dniu (...) września 2009 r. okresu świadczeniowego, organ był zobligowany, na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do wydania przedmiotowej decyzji. Wskazano, iż wysokość kwoty zadłużenia wynika z wielkości świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na rzecz osób uprawnionych. Odwołania od powyższych decyzji wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. K., zwracając się z prośbą o anulowanie decyzji. Do odwołań załączył trzy przekazy pocztowe wysłane byłej żonie w dniach (...) stycznia 2009 r., (...) marca 2009 r. oraz (...) kwietnia 2009 r. na kwotę 3x po (...) zł = (...) zł. Wyjaśnił nadto, że przekazy wysłane w miesiącach lutym, maju i czerwcu 2009 r. nie zostały przez I. M. – K. odebrane i wróciły do niego. M. K. poinformował Kolegium, iż tytułem spłaty zadłużenia wysyła kwoty 2 x (...) zł. Wniósł o rozłożenie pozostałej kwoty zadłużenia na raty z uwagi na trudną sytuację materialną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia (...) lutego 2010 r., nr (...) oraz nr (...), utrzymało w mocy zaskarżone decyzje Wójta Gminy C. z dnia (...) grudnia 2009 r. W uzasadnieniu podjętych decyzji przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazano, że zaskarżone decyzje organu I instancji zostały wydane prawidłowo, na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i w sposób prawidłowy zostały przez organ określone kwoty należności głównej wraz z odsetkami. Wyjaśniono, iż wpłacona za pośrednictwem poczty kwota (...) zł nie umniejsza całości należności podlegającej zwrotowi, bowiem zgodnie z przepisami przedmiotowej ustawy dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do przekazywania zasądzonych kwot alimentów za pośrednictwem komornika sądowego, a zwrotu tej kwoty skarżący może dochodzić od osoby uprawnionej w drodze powództwa cywilnego. Równocześnie w treści decyzji wskazano, że zgodnie z powyższą ustawą skarżący M. K. może zwrócić się do organu I instancji o umorzenie należności, a taki wniosek może zostać rozpatrzony po uprawomocnieniu się decyzji z dnia (...) grudnia 2009 r. Pismem z dnia (...) marca 2010 r. M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargi na powyższe decyzje, żądając ich uchylenia. Podniósł, iż w wyrokach zasadzających alimenty na rzecz synów nie wskazano, że musi płacić alimenty za pośrednictwem komornika, stąd w tej sytuacji jego skarga jest zasadna. Podniósł, iż w momencie składania wniosku o przyznanie świadczeń była żona zataiła, że alimenty przesłał drogą pocztową. Wniósł o przesłuchanie I. M. –K. oraz podejmujących decyzje pracowników GOPS w C. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o ich oddalenie. Skargi zarejestrowane zostały pod sygnaturami II SA/Po 234/10 i II SA/Po 235/10. Wydanym na rozprawie przeprowadzonej w dniu 14 lipca 2010 r. postanowieniem Sąd połączył obie sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą II SA/Po 234/10. Sąd oddalił także wniosek dowodowy zgłoszony w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Badając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga jest zasadna bowiem zaskarżone decyzje organu II instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Zaskarżonymi decyzjami utrzymano w mocy decyzje Wójta Gminy C. wydane w przedmiocie zobowiązania skarżącego M. K. do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych za okres świadczeniowy od dnia (...) października 2008 r. do dnia (...) września 2009 r. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Orzekające w sprawie organy uznały, że w sprawie znajduje zastosowanie cytowany przepis art. 27 ust. 1 powołanej ustawy. Bezspornym jest, że skarżący był zobowiązany do alimentów w kwocie po (...) zł miesięcznie na rzecz A. K. oraz B. K. W związku z tym, że wbrew nałożonemu obowiązkowi skarżący nie uiszczał powyższych alimentów, a egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna, Wójt Gminy C. wydał w dniu (...) października 2008 r. decyzje o przyznaniu na rzecz osób uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od (...) października 2008 r. do (...) września 2009 r. Uprawnieni przez cały powyższy okres pobierali przyznane im świadczenie z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości po (...) zł na każdego. Mając powyższe na względzie, w świetle powołanego przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ I instancji zobowiązany był do wydania decyzji nakładającej na dłużnika alimentacyjnego tj. skarżącego M. K., obowiązek zwrotu – organowi właściwemu wierzyciela – należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym, tj. w kwocie 2 x po (...) zł, łącznie z ustawowymi odsetkami. Podkreślić należy, że powołany w podstawie prawnej decyzji przepis ma charakter bezwzględny i nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W decyzjach organu I instancji podano kwoty należności głównej w wysokości po (...) zł, do zwrotu których skarżący został zobowiązany, oraz kwoty odsetek naliczanych od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia wydania decyzji, w wysokości po (...) zł. Wnosząc odwołanie od tych decyzji skarżący udokumentował, iż trzema przelewami bankowymi dokonanymi w okresie świadczeniowym, przekazał byłej żonie łączną kwotę (...) zł (3x po (...) zł). Rozpatrując przedmiotowe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż wpłaty te nie mogą zostać zaliczone na poczet kwot, do których zwrotu skarżący został zobowiązany decyzjami z dnia (...) grudnia 2009 r., bowiem zgodnie z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów skarżący był zobowiązany dokonywać wpłat alimentów za pośrednictwem komornika sądowego. W ocenie Sądu zasada ta nie znajduje zastosowania w rozpatrywanym przypadku, bowiem skarżący wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 9 kpa w zw. z art. 27 ust. 7 i art. 46 przedmiotowej ustawy, nie został pouczony przez organ I instancji o takim obowiązku, na co wskazuje on w swojej skardze i co oświadczył na rozprawie przeprowadzonej w dniu 14 lipca 2010 r. Brak pouczenia skarżącego o tym obowiązku wynika z akt administracyjnych sprawy organu I instancji – jedynej korespondencji otrzymanej przez skarżącego po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie alimentacyjne, znajdującego się na karcie nr 3 akt tego organu pismo z dnia (...) listopada 2009 r. znak (...). Zgodnie z art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 77 § 1 kpa obliguje organ administracji publicznej do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Art. 9 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W nauce przyjmuje się, że organ administracji zobowiązany jest do udzielenia stronie informacji faktycznej, to jest takiej, która ma znaczenie dla końcowego wyniku sprawy, tzn. dla praw i obowiązków wynikających z decyzji. Obowiązek dotyczy przesłanek faktycznych, branych pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy (por. J. Borkowski (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" red. J. Borkowski, s. 72-73). W rozpatrywanym przypadku doszło do naruszenia wskazanych zasad procedowania. Organ odwoławczy przyjął bowiem, że okoliczność wpłaty alimentów bezpośrednio do rąk osób uprawnionych nie miała wpływu na wysokość kwot do zwrotu których skarżący został zobowiązany, a zwrotu kwot wpłaconych skarżący może dochodzić bezpośrednio od byłej żony, na drodze cywilnej. Tymczasem wobec braku wiedzy skarżącego o obowiązku dokonywania wpłat alimentów komornikowi sądowemu, obowiązkiem organu odwoławczego było przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego na okoliczność, czy pouczenie takie skarżący uzyskał od prowadzącego egzekucję komornika sądowego. Dopiero wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby ocenić, czy okoliczność wpłaty alimentów bezpośrednio do rąk osób uprawnionych może mieć wpływ na wysokość kwot do zwrotu których skarżący został zobowiązany w decyzji organu I instancji. Zdaniem Sądu organ II instancji powinien także ustalić, czy I. M. – K. poinformowała komornika sądowego oraz organ I instancji, iż otrzymała od skarżącego alimenty w okresie, gdy otrzymywała świadczenie alimentacyjne, jak również wyjaśnić, w jaki sposób wpłacona przez skarżącego kwota (...) zł została zaliczona. Nie można bowiem zaakceptować sytuacji, gdy za ten sam okres osoby uprawnione otrzymały alimenty z dwóch źródeł. Na uwadze należy mieć również regulacje prawne stanowiące o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, bowiem zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymane kwoty alimentów zaliczane są do dochodu rodziny (art. 3). Zważywszy na powyższe nie można zaakceptować argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż wpłacone przez skarżącego do rąk byłej żony kwoty alimentów nie umniejszają jego zobowiązań powstałych z tytułu przyznania na rzecz jego dzieci świadczeń alimentacyjnych, a zwrotu tych kwot może dochodzić na drodze cywilnej. Z punktu widzenia skarżącego nie jest bowiem obojętnym, jakiej wysokości kwoty będzie musiał zwrócić z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Organ administracji publicznej kwestię, czy dana okoliczność została udowodniona, ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zgodnie z art. 80 kpa. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 420/98, LEX 41390). Z zasady prawdy obiektywnej, określonej w art. 7 i art. 77 § 1 kpa wynika ponadto, że ciężar dowodu spoczywa na organie administracji. Wyżej wskazane okoliczności nakazują uznać, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem powyższych zasad, co stanowi o konieczności ich uchylenia. Rozpoznając ponownie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze zastosuje się do powyższych wskazań, przeprowadzając uzupełniające postępowanie dowodowe. Dopiero wynik tego postępowania przesądzi, czy zachodzi konieczność uwzględnienia wniosku skarżącego o zaliczenie wpłaconych przez niego kwot na poczet należności określonych decyzjami Wójta Gminy C. z dnia (...) grudnia 2009 r. Zgodnie z art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny może, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty. Z wnioskiem o umorzenie należności skarżący może zwrócić się do organu I instancji, o czym został prawidłowo poinformowany w uzasadnieniach decyzji organu II instancji. Wyjaśnić także należy, iż w świetle wskazanej regulacji oraz specyfiki postępowania przed sądem administracyjnym, które ma na celu kontrolę legalności wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania osób wskazanych w skardze W zaistniałych okolicznościach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. /-/ J.Zieliński /-/ M.Kwiecińska /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak br