II SA/Po 2341/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska (spr) Sędziowie NSA Ewa Makosz - Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant referent – stażysta Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2005r. sprawy ze skargi PKP [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie nakazów z zakresu inspekcji pracy, 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzający ją nakaz Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy Oddział w [...] z [...] nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/B.Popowska /-E.Makosz-Frymus Okręgowy Inspektor Pracy w Poznaniu Oddział w [...] dnia [...] r. nr [...] - działając na podstawie art. 9 pkt 1 i 2 w zw. z art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1362 ze zm. – dalej uopip), art. 207 § 2 i art. 225 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy ( t.j. Dz. U z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.- dalej KP) i § 62 ust.2 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników przedsiębiorstwa państwowego PKP zawartego w dniu 4 stycznia 1999 r (dalej układ pracy) oraz pkt 8 załącznika nr 16 do układu pracy - po przeprowadzeniu kontroli w dniach [...] i [...][...] r. nakazał PKP [...] skierowanie do innych prac wszystkich pracowników wykonujących w pojedynkę pracę przy konserwacji i oględzinach czynnych rozjazdów. Zaznaczono, że zarządzenie podlega natychmiastowemu wykonaniu. Uzasadniając organ wskazał, że podczas kontroli przeprowadzonej w związku z badaniem okoliczności i przyczyn wypadku jakiemu uległ w dniu [...] r. jeden z pracowników stwierdzono, że nie są przestrzegane przepisy i zasady bezpieczeństwa pracy przy wykonywaniu prac szczególnie niebezpiecznych. Na podstawie § 80 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 129, poz. 844 ze zm. – dalej rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa) w zw. z pkt. 8 zał. nr 16 do układu pracy uznano, że prace przy konserwacji i oględzinach rozjazdów należą do prac szczególnie niebezpiecznych i na podstawie § 62 ust. 2 układu pracy oraz art. 225 § 1 KP – powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby. Ustalono, że prace te są wykonywane w pojedynkę, a pracownik posterunku ruchu (dyżurny ruchu lub nastawniczy) nie jest członkiem dwuosobowego zespołu wykonującego pracę przy konserwacji i oględzinach rozjazdów w rejonie posterunku. Dyżurny ruchu lub nastawniczy prowadzi ruch pociągów lub uczestniczy w procesie prowadzenia ruchu. Pracownicy ci w tym zakresie mają określone obowiązki wynikające z przepisów, z instrukcji kolejowych i z regulaminów – w tym również obowiązki w zakresie czuwania nad bezpieczeństwem pracy osób zatrudnionych w rozjazdach. Nie stanowią jednak w tym samym czasie zespołu wykonującego konserwację i oględziny rozjazdów. W przewidzianym ustawą terminie PKP [...] wniosły odwołanie od nakazu z dnia [...] r. Wskazano na to, iż układ pracy oraz zał. nr 16 do tego układu istotnie określają prace – m.in. konserwacje i oględziny rozjazdów – które powinny być wykonywane co najmniej przez dwie osoby. Podkreślono, że oględziny i konserwacja rozjazdów są i zawsze były wykonywane przez dwóch pracowników: pracownika, który wykonywał pracę w rozjeździe oraz pracownika, który ma nad nim nadzór – nastawniczego lub dyżurnego ruchu posterunku w rejonie, którego są wykonywane te czynności. Pracownik posterunku nastawniczego zawsze będzie uczestnikiem zespołu wykonującego konserwację i oględziny rozjazdów, ponieważ tylko on zna sytuację ruchową w jego rejonie nastawniczym i to on wie kiedy powinien ostrzec pracownika wykonującego pracę w rozjazdach. Druga osoba nie zawsze musi się znajdować w bezpośrednim sąsiedztwie osoby asekurowanej. W przypadku oględzin i konserwacji rozjazdów, nadzór drugiej osoby jest realizowany w sposób wcześniej uzgodniony przez obu zainteresowanych pracowników. Okręgowy Inspektor Pracy w Poznaniu decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając organ wskazał, iż na podstawie § 62 ust. 2 układu pracy, prace przy konserwacji i oględzinach rozjazdów, zaliczone zostały do prac przy których istnieje możliwość szczególnego zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego. Postanowienia układu pracy, na mocy art. 9 § 1 i 2 KP są przepisami prawa pracy i nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż przepisy KP i innych aktów wykonawczych. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzucono niewłaściwą interpretację obowiązujących przepisów, dotyczących wykonywania czynności przez dwie osoby przy konserwacji i oględzinach czynnych rozjazdów. W załączniku do skargi znalazła się nadto informacja, iż układ pracy, zawarty 4 stycznia 1999 r. musiał być stosowany tylko w okresie jednego roku od przyjęcia pracowników przez nowego pracodawcę, a więc do 1 października 2002 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jedynie w przypadku wpisu i innych kosztów sądowych mają zastosowanie w takich sprawach przepisy poprzednio obowiązujące, a mianowicie odpowiednie postanowienia ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd porównuje treść zastosowanych przez organ przepisów prawa z ustalonym przezeń stanem faktycznym. Z obrazą prawa materialnego mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym stanie faktycznym została zastosowana nieprawidłowa subsumpcja prawna tj. organ nie zastosował przepisu, który winien był zastosować bądź też dokonał wadliwej wykładni zastosowanego prawa. Podstawą rozstrzygnięć w niniejszej sprawie były przepisy kodeksu pracy, nakazujące pracodawcy zapewnić bezpieczne warunki pracy oraz przepisy ustawy z 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 124, poz. 1362 ze zm.) określające kompetencje organów PIP w przypadkach naruszenia wyżej wymienionych przepisów. Do naruszenia prawa doszło w tym ostatnio wymienionym zakresie. W płaszczyźnie materialnoprawnej organy prawidłowo, zdaniem orzekającego składu, powołały się na art. 225 i 207 KP. Co prawda art. 225 KP jest przepisem ogólnym, ale wyraźnie określa cel, któremu ma służyć skierowanie dwóch pracowników do prac, przy których istnieje możliwość wystąpienia szczególnego zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego; chodzi o asekurację. W świetle powyższego nie stanowiło, zdaniem Sądu przeszkody w interwencyjnym działaniu organów PIP także to, że wydane na podstawie art. 225 KP rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie rodzajów prac, które powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby - nie wymienia w zawartym katalogu - prac przy konserwacji i oględzinach rozjazdów. Pozostając przy regulacji materialnoprawnej Sąd wskazuje natomiast na wymóg określony w par. 80 ust. 2 rozporządzenia z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. W myśl tego przepisu pracodawca jest obowiązany do ustalenia i aktualizowania wykazu prac szczególnie niebezpiecznych występujących w zakładzie pracy. Z akt sprawy nie wynika czy PKP taki wykaz posiada, a miałoby to szczególne znaczenie w związku z utratą mocy obowiązującej układu zbiorowego, na co powołuje się strona skarżąca. Problem w niniejszej sprawie stanowi zastosowanie art. 9 uopip, który określa instrumenty interwencji organów PIP w przypadku naruszenia przepisów prawa pracy. Zdaniem Sądu, wadliwość zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją nakazu polega na błędnym wyborze instrumentu "nakazu", nieadekwatnego do ustalonego stanu faktycznego. Jako podstawę wydanego w przedmiotowej sprawie nakazu wskazano art. 9 pkt 1 i 2 uopip. Zgodnie z ww. przepisem, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do: 1) nakazania pracodawcy usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym w nakazie terminie, w wypadku gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy , 2) nakazania pracodawcy: wstrzymania robót, gdy naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników zatrudnionych przy tych robotach; skierowania do innych robót pracowników zatrudnionych wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych, szkodliwych lub niebezpiecznych albo pracowników zatrudnionych przy robotach niebezpiecznych, jeżeli pracownicy ci nie posiadają kwalifikacji; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu. W związku z treścią art. 9 pkt 1 i 2 należy stwierdzić, że organ niekonsekwentnie powołał się na punkt 1 i 2, w sytuacji gdy zastosował tylko punkt 2. Ponadto, co istotniejsze, organ zastosował instrument, którego realizacja wprost nie służy zapewnieniu bezpieczeństwa przy wykonywaniu przedmiotowych prac tj. konserwacji i oględzin rozjazdów. Zdaniem Sądu, nie chodzi bowiem o to żeby pracownicy pracujący pojedynczo zostali skierowani do innych prac, tylko o to, żeby każdy z pracowników podczas wykonywania prac przy rozjazdach był asekurowany przez drugiego pracownika bezpośrednio w miejscu wykonywanej pracy. Realizacji takiego celu służyć może nakaz usunięcia stwierdzonych uchybień (pkt 1) ewentualnie, w zależności od okoliczności nakaz wstrzymania prac (pkt 2). Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/B.Popowska /-/ E.Makosz-Frymus KP