II SA/Po 2347/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak(spr.) Protokolant referent - stażysta Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2005 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby o d d a l a s k a r g ę KB/ Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) zwolnił M. C., ze skutkiem natychmiastowym, ze służby w Izbie Celnej. W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił, iż w sprawie wystąpiła wskazana w tym przepisie przesłanka zwolnienia ze służby, bowiem w dniu 9 marca 2001 r. Prokuratura Okręgowa V Wydział Śledczy w G. W. skierowała do Sądu Rejonowego w S. akt oskarżenia przeciwko temu funkcjonariuszowi o umyślne popełnienie przestępstwa z art. 271 §3 ustawy Kodeks karny, ściganego z oskarżenia publicznego. Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy M. C. zarzucił organowi pominięcie w treści uzasadnienia do zastosowanego w sprawie rygoru natychmiastowej wykonalności. Wyjaśnił także, że jego sprawa została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną, która poddana została weryfikacji Naczelnego Sądu Administracyjnego, stąd stan prawny wprowadzony w późniejszym terminie nie stanowi podstawy do wzruszenia tego wyroku. Decyzją z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję, w całości podtrzymując argumentację przyjętą w tym rozstrzygnięciu. Organ wyjaśnił, iż decyzja podjęta została w oparciu o znowelizowany art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, dyspozycja zawarta w tym przepisie została wyczerpana, a wniesienie aktu oskarżenia o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego nakazywało zastosowanie wobec funkcjonariusza sankcji zwolnienia ze służby. Organ wyjaśnił, iż sprawa zakończona prawomocnym wyrokiem NSA dotyczyła innej decyzji, wydanej w przedmiocie zwolnienia ze służby w trybie art. 26 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej, stąd nie została naruszona zasada res iudicata. Organ wyjaśnił, iż w toku postępowania przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego były przestrzegane, w tym przepis art. 10. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu. M. C. zarzucił Dyrektorowi Izby Celnej naruszenie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej przez przyjęcie, że wniesiono przeciwko niemu aktu oskarżenia o ścigane z urzędu umyślne przestępstwo, naruszenie zasady lex retro non agit poprzez zastosowanie przepisów, które weszły w życie w dniu 10 sierpnia 2003 r., naruszenie art. 42 ust. 3 Konstytucji RP poprzez przesądzenie, iż wniesienie aktu oskarżenia jest jednoznaczne z uznaniem umyślnego popełnienia przestępstwa. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji M. C. wystąpił alternatywnie o uznanie, iż nie było podstaw do zwolnienia go ze służby lub o przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. Skarżący podniósł, iż organ nie wszczął przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego, a zaskarżona decyzja podjęta została w oparciu o dowolną interpretację ustawy o Służbie Celnej, z pominięciem rzetelnego i dokładnego przeanalizowania sprawy. W uzasadnieniu skargi skarżący postawił zarzut zastosowania w jego sprawie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy, który w jego ocenie nie ma zastosowania do stanów zaistniałych od dnia 10 sierpnia 2003 r., w konsekwencji naruszenie przez organ art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej, zgodnie z którym do postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed tym dniem podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych. Wskazując na naruszenie przez organ przepisów k.p.a. w zakresie możliwości wzruszenia decyzji w trybie nadzwyczajnym skarżący zarzucił organowi pominięcie skutków prawnych wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.01.2003 r., który rozpatrzył jego skargę na wcześniejszą decyzję o zwolnieniu ze służby, uchylając to rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, że znowelizowana ustawa nakładała na organ obowiązek zwolnienia ze służby funkcjonariuszy, przeciwko którym wniesiony został do Sądu akt oskarżenia. Organ wyjaśnił, iż przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej ma zastosowanie do stanów faktycznych istniejących w dacie wejścia w życie przedmiotowej nowelizacji, a sprawa zwolnienia strony ze służby winna być rozstrzygana na podstawie prawa obowiązującego w chwili wydawania decyzji. Taka interpretacja sprzyja, zdaniem organu, zachowaniu jedności prawa, w konsekwencji w tym samym czasie do takich samych stanów faktycznych będzie miała zastosowanie jedna regulacja, niezależnie od daty wniesienia aktu oskarżenia. Organ wyjaśnił, że przepis przejściowy - art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej odnosi się do postępowań wszczętych i niezakończonych i dotyczy tylko ustawy o Służbie Celnej. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 42 ust. 3 Konstytucji RP organ wyjaśnił, iż na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej zwolnienie ze służby nie następuje w przypadku skazania prawomocnym wyrokiem, ale w sytuacji, gdy wpłynął do sądu akt oskarżenia o przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego, zaś organ stosujący ten przepis nie przesądza o winie funkcjonariusza. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż czyn z art. 271 §3 k.k. zaliczany jest do przestępstw umyślnych, ściganych z oskarżenia publicznego. Odnośnie zarzutu nie skorzystania z możliwości wszczęcia wobec skarżącego postępowania dyscyplinarnego organ wyjaśnił, iż wobec wniesienia przeciwko funkcjonariuszowi aktu oskarżenia obowiązkiem organu było zastosowanie sankcji w postaci zwolnienia ze służby, stąd zbędnym było wcześniejsze przeprowadzenie postępowania dyscyplinarnego. Odnośnie zarzutów dotyczących naruszenia zasady prawdy materialnej i obiektywnej organ wyjaśnił, iż nie jest powołany do badania zasadności wniesienia przez oskarżyciela publicznego aktu oskarżenia do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty skargi dotyczą regulacji art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 1 ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 120 poz. 1122). Zgodnie z tym przepisem funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Użycie w przepisie zwrotu "zwalnia się" oznacza, że zwolnienie funkcjonariusza w oparciu o tę podstawę prawną ma charakter obligatoryjny i nie zależy od uznania organu administracji; w przypadku wniesienia takiego aktu oskarżenia organ ma obowiązek zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Akt oskarżenia przeciwko skarżącemu wniesiony został do Sądu Rejonowego w S. w dniu 9.03.2001 r., zarzuty w nim zawarte obejmowały popełnienie przestępstwa z art. 271 §1 Kodeksu karnego, a więc przestępstwa umyślnego, ściganego z oskarżenia publicznego, zaś w dniu wydania zaskarżonej decyzji sprawa karna nie została prawomocnie zakończona. W tej sytuacji organ zobligowany był do zastosowania wobec skarżącego sankcji w postaci zwolnienia go ze służby, czego rezultatem jest zaskarżona decyzja. Zarówno w odwołaniu od decyzji wydanej w pierwszej instancji, jak i w treści skargi skarżący podniósł, iż przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej ma zastosowanie wyłącznie do tych funkcjonariuszy Służby Celnej, wobec których akt oskarżenia wniesiony został po dniu 10 sierpnia 2003 r., tj. po wejściu w życie wskazanej nowelizacji ustawy o Służbie Celnej. Skarżący wywodzi, iż przepis ten nie ma zastosowania w jego przypadku, gdy akt oskarżenia do sądu w jego sprawie został wniesiony wcześniej, w 2001 roku, a okoliczność ta była organowi znaną. Tak sformułowany zarzut wymaga rozważenia, czy przepis ten oraz jego zastosowanie w sprawie skarżącego naruszyły zasadę lex retro non agit, a więc zakaz działania prawa wstecz. Należy wyjaśnić, iż wskutek wprowadzenia do ustawy o Służbie Celnej przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a stary fakt prawny, jakim było wniesienie przeciwko funkcjonariuszowi Służby Celnej publicznego aktu oskarżenia o ścigane z oskarżenia publicznego przestępstwo umyślne (który przed 10 sierpnia 2003r. nie wywoływał skutków prawnych), jest oceniany po tej dacie już według przepisów wprowadzonych nowelą. Dokonując oceny sytuacji prawnej funkcjonariusza celnego organ celny nie cofa się w czasie do chwili, gdy wystąpiły zdarzenia, o których mówi art. 25 ust. 1 pkt 8a, ale ocenia je na dzień wydawania decyzji i obowiązywania nowych przepisów, a tę kształtuje także fakt prawny, który zaistniał przed dniem 10 sierpnia 2003r. Z retroakcją mielibyśmy do czynienia wówczas, gdyby ustawodawca nakazał wydawać decyzję o zwolnieniu na dzień złożenia aktu oskarżenia. W sytuacji, gdy stary fakt prawny (wniesiony w 2001r. akt oskarżenia) jest oceniany wedle nowego aktu prawnego (obowiązującego po dniu 10.08.2003r.), wówczas jest to retrospektywność, stąd zarówno przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a przedmiotowej ustawy jak i zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie nie naruszyło zasady lex retro non agit (por. P. Szustakiewicz "Retroakcja w prawie administracyjnym" Radca Prawny 2005/3/54). W świetle powyższego za chybione uznać należy te zarzuty skargi , które odnoszą się do ograniczonego zakresu stosowania nowych regulacji oraz naruszenia art. 3 wyżej wskazanej ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej. Przepis ten odnosi się bowiem do postępowań wszczętych i niezakończonych i dotyczy tylko ustawy o Służbie Celnej. Wyjaśnić także należy, iż regulacja zawarta w art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej stanowi samodzielną przesłankę zwolnienia funkcjonariusza ze służby, niezależną od zastosowanej wcześniej wobec skarżącego przesłanki zwolnienia z art. 26 pkt 10 tej ustawy. Tym samym sprawa zakończona wyrokiem NSA z dnia 14.01.2003 r. jest inną sprawą od tej, która jest przedmiotem niniejszego postępowania, stąd wbrew zarzutowi skargi organ nie naruszył zasady res iudicata poprzez ponowne rozpatrzenie sprawy prawomocnie rozstrzygniętej. W konsekwencji, w sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów k.p.a., regulujących zasady i tryb wzruszania decyzji ostatecznych, bowiem zaskarżona decyzja, choć również podjęta w przedmiocie zwolnienia ze służby, oparta została na innej podstawie prawnej. Wskazana przez skarżącego interpretacja stosowania nowych regulacji jest także sprzeczna z art. 2 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej, ustanawiającym wymóg posiadania nieposzlakowanej opinii przez funkcjonariusza tej służby. Podkreślenia wymaga szczególny charakter służby celnej oraz stojące przed nią zadania sprowadzające się do zapewnienia zgodności z prawem przywozu towarów na polski obszar celny oraz wywozu towarów z tego obszaru, co wymaga od osób pełniących służbę posiadania cech dających gwarancję należytego wykonywania zadań w zakresie polityki celnej państwa. Obiektywnie należy wskazać, iż wraz z wniesieniem przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego utracił on powyższy atrybut. Jednocześnie wykładnia zastosowana przez skarżącego prowadziłaby do pozbawionego podstawy prawnej różnicowania sytuacji prawnej funkcjonariuszy, wobec których takie akty oskarżenia zostały wniesione po dniu 10.08.2003 r., a to naruszałoby zawartą w art. 32 Konstytucji RP zasadę równości wobec prawa. Zważyć nadto należy, iż nowe regulacje były przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który uznał je za nie naruszające Konstytucji RP, w tym jej art. 42. W uzasadnieniu wyroku z dnia 19.04.2004r. sygn. K 1/04 Trybunał powołał się na swoje dotychczasowe orzecznictwo i stwierdził, iż: "karnoprawna zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana tak szeroko, aby stanowiła usprawiedliwienie czy formę zabezpieczenia obiektywnych naruszeń prawa, zwłaszcza wtedy, gdy od adresata normy prawnej wymaga się zawodowych zachowań, zarówno w sferze ekonomicznej, jak i prawnej. Zdaniem Trybunału konstytucyjna zasada domniemania niewinności musi być rozumiana jako wykluczająca uznanie winy i odpowiedzialności karnej bez postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem karnym, nie może być jednak rozumiana w taki sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziaływujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego, a troska o dobro służby publicznej, w tym Służby Celnej, usprawiedliwia zastosowanie indywidualnych rygorów prawnych zdeterminowanych jej specyfiką, nawet jeżeli cechować je będzie duży stopień represywności". Także zauważone uchybienia natury formalnej, dotyczące braku uzasadnienia zastosowanego rygoru natychmiastowej wykonalności, nie mają w ocenie Sądu wpływu na wynik sprawy, stąd nie mogą stanowić samodzielnej przesłanki negatywnej weryfikacji zaskarżonej decyzji. W opisanej sytuacji, Sąd nie mógł uwzględnić skargi i dlatego orzekł o jej oddaleniu, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.). /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski /-/ P. Miładowski jf