II SA/Po 242/14

Poznań, dnia 24 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. D. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ E. Podrazik Pismem z dnia [...] lutego 2014 r. J. D. zwrócił się na urzędowym formularzu z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r., referendarz sądowy odmówił J. D. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący oświadczył we wniosku o przyznanie prawo pomocy, że prowadzi wspólne z żoną gospodarstwo domowe. Utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w wysokości 1.580,63 zł miesięcznie (skarżącego) i 1.479 zł miesięcznie (jego żony). Posiada on nadto dom o powierzchni 46 m² oraz udział 5/8 w gospodarstwie rolnym o powierzchni 3,27 ha. Nie dysponuje on żadnymi oszczędności i wartościowych ruchomości. Nadto J. D. podał, że choruje przewlekle, jest osobą uznaną za niezdolną do samodzielnej egzystencji; jego żona również choruje. Koszty leczenia to około 600 zł miesięcznie. Skarżący wezwany do uzupełnienia swojego wniosku o prawo pomocy wskazał, że pobiera wraz z żoną emeryturę z ZUS w wysokości 1.322,37 zł netto miesięcznie (skarżący) i 1.240,99 zł netto miesięcznie (jego żona). Nadto otrzymuje on zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie i prowadzi gospodarstwo rolne nastawione na produkcję roślinną, a uzyskiwany dochód, według danych statystycznych, wynosi 1.112,18 zł rocznie. Koszty prowadzenia tego gospodarstwa wynoszą łącznie 3.900 zł rocznie (wynajem sprzętu rolnego – 900 zł, nawozy środki ochrony roślin – 1.200 zł, prace polowe, wynajem sprzętu i ludzi – 1.800 zł). Dopłaty w 2013 r. wyniosły łącznie 2.770,69 zł. Ponadto skarżący wskazał, że posiada samochód osobowy marki Audi 80 z 1991 r. Rachunek bankowy posiada tylko żona skarżącego. Z wyciągów z tego rachunku za okres od września 2013 r. do marca 2014 r. wynika, że salda miesięczne są dodatnie i na koniec września wynosiły 209,94 zł, października – 216,03 zł, listopada – 148,12 zł, grudnia – 147,81 zł, stycznia – 78,40 zł, lutego – 112,58 zł. Dodatkowo skarżący przedstawił szczegółowy spis kosztów koniecznego utrzymania rodziny: koszty utrzymania mieszkania – 560,92 zł miesięcznie, podatek rolny i od nieruchomości, opał i obsługa samochodu – łącznie 4.612 zł rocznie, co daje 384,33 miesięcznie, koszty leczenia i leków – 5.070 zł rocznie (422,50 zł miesięcznie) oraz koszt żywności, środków czystości i odzieży – 1.345 zł miesięcznie. Tym samym z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach oraz z jego uzupełnienia wynika, że sytuacja skarżącego pozwala na uiszczenie kosztów sądowych w całości. Skarżący z żoną utrzymują się ze stałego miesięcznego dochodu z emerytur ZUS wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym oraz z działalności rolniczej. Z przedstawionych oświadczeń J. D., wynika, że dochody z emerytur pokrywają wszystkie koszty koniecznego utrzymania rodziny, wraz z kosztami leczenia. Ustalenie to potwierdza bowiem oświadczenie skarżącego, że nie ma żadnych zaległości w płatnościach, nie prowadzi się w stosunku do niego żadnych postępowań egzekucyjnych, nie korzysta także z żadnych kredytów i pożyczek. Nadto, z wyciągów z jedynego rachunku bankowego, jaki posiadają wynika, że miesięczne salda są dodatnie i na rachunku pozostają wolne środki w wysokości wystarczającej na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Na dzień wniesienia wniosku o prawo pomocy na rachunku bankowym dysponowali kwotą 2.721,48 zł. Koszty sądowe mają bowiem charakter należności publicznoprawnych, zatem powinny być ponoszone przez skarżącego w pierwszej kolejności, zaraz po uiszczeniu koniecznych i niezbędnych kosztów utrzymania skarżącego i rodziny, a nie wszystkich możliwych kosztów, kute skarżący uważa za uzasadnione. Uwzględniono przy tym stan zdrowia skarżącego i żony oraz jego finansowe możliwości opłacenia kosztów leków, leczenia, a także pomocy osób trzecich (skarżący oświadczył, że opłaca pracę ludzi w gospodarstwie). Z zebranego materiału dowodowego wynika również, że prowadzona działalność rolnicza nie przynosi strat. Osiągane przychody pokrywają koszty jej prowadzenia. Skarżący uzyskuje także dopłaty unijne w wysokości, która w istotny sposób może pokrywać koszty prowadzenia gospodarstwa. Sam skarżący wskazał, że działalność rolnicza jest dochodowa – dochód z użytkowanego gospodarstwa rolnego według danych statystycznych wynosi 1.112,18 zł rocznie. Zaznaczyć przy tym należy, że podany przez skarżącego dochód statystyczny nie odzwierciedla rzeczywistych dochodów, jakie może osiągać z tej działalności. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że skarżący ma możliwości by wygospodarować środki na poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania, tym bardziej że będą one rozłożone w czasie. Pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. J. D. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia [...] marca 2014 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jest osobą niepełnosprawną i wraz z żoną cierpi na liczne schorzenia. Pieniądze, które co miesiące pozostają na rachunku bankowym, nie mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów sądowych, gdyż są to ostatnie środki finansowe, jakimi dysponuje skarżący. Jednocześnie dochód osiągany statystycznie z gospodarstwa rolnego odzwierciedla zyski osiągane przez młodych i sprawnych fizycznie ludzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się niezasadny. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sprawa przyznania prawa pomocy zostaje ponownie rozpatrzona. W myśl ogólnej zasady z art. 199 powołanej ustawy strony ponoszą samodzielnie koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od powyższego uregulowania jest w szczególności prawo pomocy, które na mocy art. 143 § 1 cytowanej ustawy może być przyznane na wniosek strony. Zgodnie z art. 245 § 2-4 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko do wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie jednego z wymienionych profesjonalnych pełnomocników. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może również polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Jak wynika przy tym z art. 246 § 1 cytowanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wymieniony przepis wskazuje zarazem wyraźnie, że to osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać okoliczności przemawiające za przyznaniem jej omawianej formy wsparcia, co pozostaje w zgodzie z wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy najpierw zauważyć, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do możliwie pełnej oceny sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego. Łączny dochód osiągany miesięcznie przez skarżącego wynosi 3.039,93 zł, na składają się następujące kwoty: 92,68 zł (1.112,18 zł rocznie) z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego – zaświadczenie Burmistrza D. z dnia [...] marca 2014 r., znak [...]; 183,59 (2.203,69 zł rocznie) z tytułu płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego – decyzja nr [...] Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] grudnia 2013 r., znak [...]; 47,30 (567,60 zł rocznie) z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania – decyzja nr [...] Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] listopada 2013 r., znak [...]; 1.240,99 zł z tytułu emerytury otrzymywanej przez żonę skarżącego – decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia [...] marca 2013 r., znak [...]; 1.322,37 zł z tytułu emerytury otrzymywanej przez skarżącego – decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak [...]; 153 zł z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego – decyzja Burmistrza D. z dnia 2 stycznia 2014 r., znak [...] (k. 21 akt sądowych). Ponadto z przedłożonego przez skarżącego wydruku operacji dokonywanych na rachunku bankowym jego żony za okres od dnia [...] września 2013 r. do dnia [...] marca 2014 r. wynika, że we września saldo końcowe wynosiło 184,94 zł, w październiku – 216,03 zł, w listopadzie – 148,12 zł, w grudniu – 147,81 zł, w styczniu – 78,40 zł, w lutym – 112,59 zł, a na dzień [...] marca 2014 r. – 12,11 zł (k. 21 akt sądowych). Z pisma skarżącego z dnia [...] marca 2014 r. wynika zarazem, że ponosi on miesięcznie koszty w wysokości 3.037,75 zł, na co składają się następujące kwoty: 75,00 zł (900 zł rocznie) z tytułu wynajmu sprzętu rolniczego; 100,00 zł (1.200 zł rocznie) z tytułu zakupów nawozów i środków ochrony roślin; 150,00 zł (1.800 zł rocznie) z tytułu wynajmu sprzętu i ludzi do prac polowych); 18,03 zł z tytułu dostawy wody; 10,00 zł z tytułu wywozu śmieci; 59,19 zł z tytułu opłat za usługi telefoniczne; 50,00 zł z tytułu opłat za usługi telefonii komórkowej; 95,20 zł z tytułu opłat za zakup energii elektrycznej; 46,50 zł z tytułu ubezpieczenia na życie skarżącego; 28,00 zł z tytułu ubezpieczenia na życie żony; 200 zł z tytułu zakupu paliwa; 50 zł z tytułu zakupu gazu; 5,17 zł (62 zł rocznie) z tytułu podatku rolnego i od nieruchomości; 250 zł (3.000,00 zł rocznie) z tytułu zakupu opału; 129,17 zł (1550,00 zł rocznie ) z tytułu kosztów naprawy, przeglądu i ubezpieczenia samochodu osobowego; 422,50 zł (5.070,00 zł) z tytułu kosztów leczenia (2.059,59 za leki, 1.710,00 za wizyty u lekarza i 1.300,42 za dojazd); 1.345,00 zł z tytułu miesięcznego kosztu zakupu środków czystości, odzieży i wyżywienia (k. 18-20 akt sądowych). Jednocześnie należy zauważyć, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221 poz. 2193), wpis stały w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym wynosi 100 zł. Jak wynika natomiast z § 3 powołanego rozporządzenia, wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej wynosi również 100 zł. Tym samym należy uznać, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie udokumentowane dochody miesięczne skarżącego równoważną w zasadzie deklarowane przez niego miesięczne wydatki, lecz niemniej istotną część tych wydatków stanowi kwota 1.345,00 zł ponoszona na zakup środków czystości, odzieży i wyżywienia. Nieznaczna część tej kwoty może być zatem przeznaczona na opłacenie kosztów postępowania sądowego, bez powodowania uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Tym bardziej, że z wydruku operacji dokonywanych na rachunku bankowym żony skarżącego wynika, iż przeciętnie w miesiącu możliwe jest wygospodarowanie środków finansowych na pokrycie omawianych kosztów, już po odliczeniu wszystkich wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. Sąd pragnie zarazem wskazać, że podnoszony przez skarżącego zły stan zdrowia jego oraz jego żony nie stanowi samodzielnej podstawy przyznania prawa pomocy. Udzielenie tej formy wsparcia zależy bowiem przede wszystkim od sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Niemniej Sąd uwzględnił deklarowane przez skarżącego wysokie koszty leczenia. W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstawy do przychylenia się do wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego orzeczono na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 art. 259 § 1, art. 260 powołanej ustawy. /-/ E. Podrazik