II SA/Po 2440/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) Protokolant referent-stażysta Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2005 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie macierzyńskiego zasiłku okresowego oraz macierzyńskiego zasiłku jednorazowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza na rzecz I. K. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] kwotę 10 ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ M.Dybowski /-/ P.Miładowski JF Wnioskiem z dnia [...] r. B[...] K[...] wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie pomocy finansowej ("zasiłku pieniężnego") z tytułu urodzenia dzieci. B[...] K[...] podała, iż ma dwójkę dzieci, córkę w wieku 3 lat oraz syna, który ukończył 20 miesięcy, a o możliwości uzyskania pomocy finansowej po ich urodzeniu nie miała wiedzy, stąd wniosku takiego wcześniej nie złożyła, choć dochody jej rodziny są niewielkie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił przyznania B[...] K[...] macierzyńskiego zasiłku okresowego oraz macierzyńskiego zasiłku jednorazowego. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ powołał przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 z 1998 r. poz. 414 zw zm.), w tym art. 31 ust. 6-10 oraz art. 43 ust. 1. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż prawo do obu świadczeń przysługuje w pierwszych czterech miesiącach życia dziecka, a łączny okres ich pobierania nie może przekroczyć czterech miesięcy. Dzieci wnioskodawczyni urodziły się w dniu 23.05.2000 r. oraz 1.12.2001 r., stąd zdaniem organu nie ma możliwości pozytywnego rozpatrzenia złożonego przez nią wniosku. Składając odwołanie od powyższej decyzji B. K. podniosła, iż wnioskowanych zasiłków z tytułu urodzenia dzieci nie otrzymała z braku wiedzy i informacji ze strony Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Wyjaśniła, iż z wnioskiem wystąpiła niezwłocznie po uzyskaniu takiej informacji, powołując się na dziesięcioletni okres przedawnienia dla tego rodzaju roszczeń. Strona wyjaśniła, iż pieniądze są jej niezbędne, z uwagi na trudną sytuację rodzinną. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy, podkreślając, że świadczenia związane z ochroną macierzyństwa są ograniczone czasowo i mają na celu zabezpieczenie socjalne matki i dziecka w okresie jego pierwszych miesięcy życia, stąd złożenie wniosku po tym okresie uniemożliwia jego pozytywne rozpatrzenie. Kolegium wyjaśniło, że osoby znajdujące się w trudnej sytuacji finansowej mogą wystąpić z wnioskiem o przyznanie pomocy na zasadach ogólnych, w formie zasiłków celowych lub okresowych. W skardze na powyższą decyzję B[...] K[...] wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy, powołując się na brak stosownej informacji o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie zasiłków z tytułu urodzenia dzieci oraz na ciężką sytuację materialną swojej rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. W przedmiotowej sprawie decyzje wydane w obu instancjach były wadliwe z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wystąpiła o przyznanie zasiłku z środków pomocy społecznej z tytułu urodzenia dwójki dzieci: córki P[...], ur. 23.05.2000 r., oraz syna M[...], ur. 1.12.2001 r.. Na podstawie art. 161 §1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) na etapie niniejszego postępowania w miejsce zmarłej w dniu [...] r. strony wstąpił jej mąż, I[...] K[...]. Przedmiotowa ustawa o pomocy społecznej przewidywała dwie formy pomocy z tytułu urodzenia dziecka: w art. 31 ust. 6 wprowadziła macierzyński zasiłek okresowy oraz w art. 31 ust. 10 macierzyński zasiłek jednorazowy. Pierwsze z tych świadczeń może zostać przyznane na okres pierwszych czterech miesięcy życia dziecka, drugi zasiłek jest świadczeniem jednorazowym. Oba zasiłki przysługują osobom, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza dochodu na osobę w rodzinie określonego w art. 4 ust. 1. Zważyć należy, iż przedmiotowe zasiłki macierzyńskie zostały wprowadzone do przepisów ustawy o pomocy społecznej od dnia 1 stycznia 2002 r., w wyniku jej nowelizacji ustawą z dnia z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej, ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 154 poz. 1792). Tym samym prawo do uzyskania przedmiotowych zasiłków przysługuje wyłącznie osobom, których dzieci urodziły się po dniu 1 stycznia 2002 r. W niniejszej sprawie strona skarżąca wystąpiła o przyznanie zasiłków macierzyńskich z tytułu urodzenia dwójki dzieci, przy czym oba porody miały miejsce przed dniem 1 stycznia 2002 r., a więc w okresie, gdy przedmiotowe regulacje nie obowiązywały, a zakres, formy oraz tryb udzielania tej pomocy określała ustawa z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78 ze zmianami) oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 października 1993 r. w sprawie określenia zakresu i form oraz trybu udzielania kobietom w ciąży oraz wychowującym dziecko pomocy w zakresie opieki socjalnej i prawnej (Dz. U. Nr 97, poz. 441 ze zmianami). Ponieważ córka skarżącej urodziła się w 2000r., sprawa podlega rozpatrzeniu w oparciu o przepisy obowiązujące do dnia 1 stycznia 2002 r., lecz w trybie uregulowań obowiązującym po tej dacie. Tym samym przedmiotowy wniosek nie mógł być rozpatrywany jako wniosek o przyznanie świadczeń z art. 31 ust. 6 i 9 ustawy o pomocy społecznej, lecz o przyznanie pomocy, o której stanowiła wskazana wyżej ustawa o planowaniu rodziny (...) oraz §2 wydanego na jej podstawie rozporządzenia wykonawczego. Natomiast w związku z urodzeniem syna prawo strony należy rozpatrywać jako wniosek o przyznanie świadczeń z art. 31 ust. 6 i 9 ustawy o pomocy społecznej, tj. jednorazowego zasiłku macierzyńskiego oraz okresowego zasiłku macierzyńskiego, przy czym ten ostatni zasiłek przysługiwałby wyłącznie za okres trzech miesięcy, począwszy od dnia 1 stycznia 2002 r. do ukończenia przez dziecko czterech miesięcy. Rozpatrując sprawę w pierwszej kolejności rozważyć należy, czy złożenie wniosku po ukończeniu przez dziecko czterech miesięcy życia, umożliwia jego pozytywne rozpatrzenie. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji przyjęto taką wykładnię przedmiotowych przepisów, w myśl której świadczenia te ograniczone są czasowo i mają na celu zabezpieczenie socjalne matki i dziecka w okresie bezpośrednio po porodzie, stąd stosowny wniosek winien zostać złożony do czasu ukończenia przez dziecko czterech miesięcy. Tymczasem regulacje prawne mające zastosowanie w odniesieniu do wniosku dotyczącego udzielenia skarżącej pomocy z tytułu urodzenia córki (obowiązujące do dnia 1.01.2002 r.) nie zakreślały terminu, w którym z wnioskiem takim strona mogła wystąpić, a jednocześnie regulacja zawarta w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 5 października 1993 r., zgodnie z jego §3 osobie uprawnionej przysługiwał zwrot 100% wydatków poniesionych w związku z ciążą, porodem i połogiem na leczenie w publicznych zakładach opieki zdrowotnej oraz na leki (...), dopuszcza złożenie wniosku o zwrot kosztów już poniesionych, a więc dopuszcza złożenie wniosku w terminie późniejszym, po ukończeniu przez dziecko 4 miesięcy życia. Natomiast świadczenia przyznawane na podstawie ustawy o pomocy społecznej, co do zasady, są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej; pomoc społeczna może być także udzielana z urzędu (art. 38 tej ustawy). Jednocześnie zgodnie z art. 43 ust. 6 tej ustawy, stanowiącym lex specialis w stosunku do Kodeksu postępowania administracyjnego, świadczenia pieniężne pomocy społecznej wypłaca się w okresach miesięcznych, od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Oznacza to, że w sprawach z pomocy społecznej dotyczących świadczeń pieniężnych decyzja wywołuje skutki od miesiąca, w którym został złożony wniosek. W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu urodzenia syna strona złożyła po upływie niemalże dwóch lat od urodzenia dziecka, a to wyklucza przyznanie macierzyńskiego zasiłku okresowego w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie wbrew stanowisku organów obu instancji wskazać należy, iż o ile macierzyński zasiłek okresowy uregulowany w art. 31 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej przysługuje w okresie pierwszych miesięcy życia dziecka i ma na celu zabezpieczenie potrzeb matki i dziecka w tym okresie, to takie ograniczenie czasowe w przypadku macierzyńskiego zasiłku jednorazowego nie wynika z treści art. 31 ust. 9 tej ustawy. Świadczenie to jest świadczeniem jednorazowym, wypłacanym osobom spełniającym wskazane w ustawie kryterium dochodowe z tytułu urodzenia dziecka, stąd wobec roszczeniowego jego charakteru (ustawodawca używa zwrotu "przyznaje się"), dopuszczalne jest złożenie wniosku o jego przyznanie w terminie późniejszym. Na gruncie prawa administracyjnego o przedawnieniu roszczenia można mówić jedynie wtedy, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Skoro przedmiotowa ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje przedawnienia roszczenia o przyznanie przedmiotowego zasiłku, to roszczenie to, wobec jego charakteru, nie ulega przedawnieniu. Wniosek o przyznanie jednorazowego zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia syna złożony został w okresie obowiązywania przedmiotowej regulacji, z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że rodzina spełniała kryterium dochodowe, stąd organ zobligowany był rozważyć możliwość przyznania stronie prawa do tego świadczenia. Art. 107 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego określa podstawowe części składowe, jakie powinna decyzja zawierać. Do tych części ustawodawca zalicza między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie zatem stanowi integralną cześć decyzji i jego zdaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji. W rozpatrywanej sprawie składając odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej skarżąca powołała się na dziesięcioletni okres przedawnienia roszczeń. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji zarzutu tego nie rozpatrzył, czym naruszył przepis art. 107 §3 k.p.a. W ocenie Sądu wskazane uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonych rozstrzygnięć. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. nr [...]. 152 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano wobec negatywnego charakteru zaskarżonego rozstrzygnięcia. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 tej ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji winny rozpatrzyć wniosek z uwzględnieniem wskazań wynikających z treści niniejszego wyroku. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski /-/ P. Miładowski jf