II SA/Po 249/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2011 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia (...) nr (...), II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę (...) (...) złotych tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w tym kwotę (...) (...) złotych tytułem podatku od towarów i usług, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ J.Zieliński /-/ E.Podrazik /-/ M.Kwiecińska Decyzją z dnia (...) grudnia 2008 r., nr (...) Prezydent Miasta K. na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 ppkt 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 70 poz. 473 ze zm.) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 30 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) cofnął zezwolenia: nr (...) na sprzedaż napojów o zawartości do 4,5 % alkoholu oraz na piwo; nr (...) na sprzedaż napojów powyżej 4,5 % do 18 % zawartości alkoholu (z wyjątkiem piwa) i nr (...) na sprzedaż napojów powyżej 18 % zawartości alkoholu, wydanych w dniu (...) czerwca 2007 r. na rzecz S. J. na prowadzenie sprzedaży w sklepie spożywczym w K. przy ul. (...). W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w dniu (...) maja 2008 r. cofnięto S. J. powyższej wymienione zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w sklepie znajdującym się przy ul. (...). Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) sierpnia 2008 r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia zwracając uwagę na brak dokumentów urzędowych potwierdzających fakt sprzedaży piwa nieletnim. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji przesłuchał funkcjonariusza Policji uczestniczącego w zdarzeniu – A. O., który w swoich zeznaniach podał, iż w dniu (...) marca 2008 r. pełniąc czynności służbowe z innym funkcjonariuszem M. K. wylegitymował trzech nieletnich, którzy wyszli ze sklepu przy ul. (...) z puszkami piwa. Organ przytoczył także zeznania świadka potwierdzające, iż nieletni dokonali zakupu piwa w tym sklepie, zaś zatrzymana w tym samym dniu sprzedawczyni przyznała się do tego czynu. Wskazano, iż świadek A. O. poinformował, że M. K. przebywa na misji w Kosowie i dlatego nie może złożyć zeznań. Ponadto organ zaznaczył, iż pomimo dwukrotnego wezwania sprzedawczyni G. U. do złożenia zeznań, nie stawiła się ona w siedzibie organu wyznaczonych terminach, jak też nie złożyła żadnych wyjaśnień na piśmie. Następnie organ wskazał, iż z informacji Prokuratury Rejonowej wynika, iż w dniu (...) kwietnia 2008 r. został skierowany do Sądu Rejonowego akt oskarżenia przeciwko G. U., w którym oskarżono ją o to, że "będąc ekspedientką sklepu spożywczo-monopolowego w K. na ul. (...) w dniu (...) marca 2008 r. dwukrotnie sprzedała alkohol w postaci piwa w ilości 6 szt. trzem nieletnim: A. L. lat 15, M. J. lat 15 i A. J. lat 16, wbrew warunkom ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi", czyli o przestępstwo określone w art. 43 ust. 1 i 2 w zw. z art. 15 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Sąd Rejonowy wyrokiem umorzył wobec niej warunkowo na jeden rok próby postępowanie karne, jednakże nie uwolnił jej od postawionych zarzutów i obciążył ją świadczeniem pieniężnym oraz kosztami sądowymi. W ocenie organu uzyskane z Sądu Rejonowego orzeczenie potwierdza fakt sprzedaży alkoholu osobom nieletnim i tym samym naruszenie przez ekspedientkę zasad ustawy o wychowaniu w trzeźwości, skutkujące, na podstawie art. 18 ust. 10 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi koniecznością cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła S. J. kwestionując fakt, iż w jej sklepie w dniu (...) marca 2008 r. doszło do sprzedaży piwa osobom nieletnim. Powołując się na załączone oświadczenie pisemne G. U. z dnia(...) stycznia 2009 r. skarżąca stwierdziła, iż osoba ta przyznała się do sprzedaży piwa nieletnim, bowiem została poinformowana, że w świetle takich dowodów korzystniej będzie dla niej przyznać się do czynu. Zdaniem odwołującej oparto się wyłącznie na tym, co powiedzieli nieletni, bez oceny ich wiarygodności, ignorując fakt, iż nie posiadali oni paragonów z kasy fiskalnej natomiast w pobliżu sklepu odwołującej są inne sklepy z alkoholami, gdzie nieletni mogli nabyć piwo. W ocenie odwołującej nieletni nie podali faktycznego miejsca zakupu piwa, by nie stracić dostępu do miejsca, w którym mogą zaopatrywać się w alkohol. Odwołująca podkreśliła, iż od kilku lat prowadzi sklep w pobliżu szkoły i dlatego ściśle przestrzega zasad dotyczących sprzedaży alkoholu, zwłaszcza że dochód z tego sklepu jest źródłem jej utrzymania. Zdaniem odwołującej organ nie rozważył powyższych okoliczności sprawy. Ponadto domagała się przeprowadzenia dowodu z akt sprawy Sądu Rejonowego, gdyż zebrany w tej sprawie materiał wyraźnie wskazuje, iż zeznania nieletnich są sprzeczne i niewiarygodne. Decyzją z dnia (...) lutego 2009 r., nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając uzasadnienie faktyczne i prawne organu I instancji. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S. J. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji merytorycznej uwzględniającej jej odwołanie. Skarżąca wskazała na to, że w pobliżu jej sklepu są szkoły i nigdy nie doszło do przypadku sprzedaży alkoholu nieletnim zaś w sklepie są stosowne napisy i monitoring. W ocenie skarżącej niedostatecznie wyjaśniono stan faktyczny sprawy, zaniechano obowiązku obiektywnego rozpatrzenia sprawy. Zdaniem skarżącej organy pominęły okoliczność, że sklep jest monitorowany, a to wykazałoby, czy naprawdę nieletni kupili piwo w jej sklepie; w jej ocenie nieletni i funkcjonariusze Policji różnie przedstawiali fakt nabycia piwa. Pominięto także jej wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy karnej jej pracownicy, która nigdy nie sprzedała alkoholu nieletnim wiedząc, że taka okoliczność pozbawiłaby ją pracy. W ocenie skarżącej uniemożliwiono jej również uczestniczenie w postępowaniu administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 04 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Po 271/09, skargę oddalił, wskazując, że fakt sprzedaży alkoholu osobom nieletnim został potwierdzony wyrokiem Sądu Rejonowego, którym umorzono warunkowo na jeden rok próby postępowanie karne wobec G. U. Jak podkreślił Sąd czyn wypełniający znamiona przestępstwa określonego w art. 43 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości w zupełności odpowiada czynowi określonemu w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a w związku z art. 15 ust. 1 tej ustawy, a sprzedaż lub podawanie napojów alkoholowych nieletniemu wbrew obowiązującym zakazom stanowi przesłankę cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu. W świetle powyższego niedopuszczalne byłoby nakazanie organom administracji przeprowadzenia postępowania dowodowego, co do faktu sprzedaży alkoholu osobom nieletnim w sklepie skarżącej, bowiem w istocie zmierzałoby ono do zakwestionowania w postępowaniu administracyjnym prawomocnego wyroku sądu karnego, orzekającego o popełnieniu w sklepie S. J. czynu polegającego na sprzedaży napojów alkoholowych osobom nieletnim. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że fakt sprzedaży w sklepie skarżącej alkoholu w postaci piwa trzem osobom nieletnim jest w tej sprawie bezsporny i stanowi dostateczną przesłankę cofnięcia udzielonych S. J. zezwoleń na sprzedaż alkoholu. Podkreślono, że strona skarżąca jako przedsiębiorca i pracodawca na zasadzie ryzyka odpowiada za działania osób, za pomocą których prowadzi sprzedaż napojów alkoholowych. Zaznaczono również, że w orzecznictwie przyjmuje się, że jednorazowe naruszenie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w tym sprzedaż alkoholu osobie nieletniej, obliguje właściwy organ do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła S. J. zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, a więc naruszenie art. 7, art. 75, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez wydanie decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza poprzez niewyczerpujące i nierzetelne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego mające znaczenie dla sprawy jak i niewłaściwą ocenę zebranego materiału dowodowego oraz naruszenie art. 8 kpa poprzez wydanie decyzji sprzecznej z zasadą, by prowadzić postępowanie w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwowych oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Skarżąca podniosła również zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności niewłaściwe zastosowanie art. 18 ust. 10 pkt 1 ppkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez przypisanie skarżącej odpowiedzialności za sprzedaż alkoholu, gdy jedyną ewentualnie odpowiedzialną za ten czyn może być Pani G. U., która poddała się odpowiedzialności wyłącznie na podstawie informacji funkcjonariuszy Policji, że w świetle materiału dowodowego korzystniej będzie przyznać się do czynu. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 03 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 54/10, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że skarżąca trafnie podniosła zarzut, iż organy administracji zaniechały uwzględnienia stanowiska strony dotyczącego przeprowadzenia dowodu z nagrań kamer przemysłowych zainstalowanych w sklepie S. J. w celu jego monitorowania, co uznać należało za nieprawidłowe. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny potrzebę przeprowadzenia tego dowodu strona konsekwentnie zgłaszała w toku postępowania administracyjnego od chwili złożenia odwołania po wydaniu pierwszej decyzji o cofnięciu jej zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych i powoływała się na uchybienie organów administracji publicznej spowodowane nieprzeprowadzeniem tego dowodu w skardze do Sądu I instancji. Okoliczność powyższą Sąd I instancji pominął. Zgodzić się tym samym należało ze skargą kasacyjną, iż pominięcie tego zgłaszanego przez stronę dowodu oznacza naruszenie art. 7, 75 i 77 § 1 kpa., bowiem dowód powyższy mieści się w granicach pojęcia środka dowodowego w procedurze administracyjnej. Jak podkreślono zaniechanie przeprowadzenie dowodu z monitoringu nie tylko naruszyło określoną w art. 7 kpa zasadę prawdy obiektywnej ale i stanowiło postępowanie niezgodne z art. 8 kpa oraz art. 80 kpa. Dodatkowo podkreślono, że w zaskarżonym wyroku nie odniesiono się do podnoszonego przez stronę zagadnienia braku odnalezienia u nieletnich paragonów związanych z zakupem w sklepie S.J. jak i z niezrozumiałych względów, przyjęto bezsporność w sprawie okoliczności sprzedaży nieletnim alkoholu w sklepie skarżącej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zaskarżonym wyroku nie wyciągnięto prawidłowych wniosków dotyczących relacji zachodzącej między postępowaniem administracyjnym dotyczącym cofnięcia zezwoleń na sprzedaż alkoholu udzielonych S. J. a postępowaniem karnym, w którym wydano wyrok umarzający warunkowo postępowanie wobec G. U. Zdaniem Sądu, rozstrzygając przedmiotową sprawę nie można pominąć, że postępowania te różniły się pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Odrębność tych postępowań przy uwzględnieniu braku podstawy normatywnej do przyjęcia związania w sprawie administracyjnej wyrokiem umarzającym warunkowo postępowanie karne oznacza, iż organy administracji publicznej nie były zwolnione, mimo wyroku w sprawie karnej, od przeprowadzania wszelkich dowodów mogących mieć znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności administracyjnej podmiotu innego niż obarczonego odpowiedzialnością karną. Stąd też wyczerpujące postępowanie dowodowe, w granicach wynikających z kpa było mimo wyroku zapadłego w sprawie karnej nie tylko dopuszczalne, ale i konieczne. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na wstępie dalszych rozważań należy podkreślić, iż Sąd rozstrzygnął sprawę mając na uwadze, iż zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) przy ponownym rozpoznaniu sprawy jest związany wykładnią prawa dokonaną w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1131/10. Przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia organów administracji publicznej w przedmiocie cofnięcia skarżącej zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit.a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi obliguje organ do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w razie stwierdzenia nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w szczególności poprzez między innymi sprzedaż i podawania takich napojów osobom nieletnim. Rozstrzygając przedmiotową sprawę organy uznały, iż wyrok Sądu Rejonowego, którym umorzono warunkowo na jeden rok próby postępowanie karne wobec G. U., oskarżonej o to, iż będąc ekspedientką sklepu spożywczo-monopolowego w K. na ul. (...) w dniu (...) marca 2008 r. dwukrotnie sprzedała alkohol w postaci piwa w ilości 6 szt. trzem osobom nieletnim, wypełnił przesłanki określone w powołanym powyżej art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, uzasadniający odebranie skarżącej zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Stanowisko powyższe uznać należy za błędne. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, organy administracji publicznej nieprawidłowo odczytały relację zachodzącą między postępowaniem administracyjnym, dotyczącym cofnięcia zezwoleń na sprzedaż alkoholu udzielonych S. J., a postępowaniem karnym, w którym wydano wyrok umarzający warunkowo postępowanie wobec G. U. Jakkolwiek w obu postępowaniach za kluczowe uznać należało ustalenie faktu sprzedaży nieletnim alkoholu, to postępowania te różniły się pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Ich odrębność, przy uwzględnieniu braku podstawy normatywnej do przyjęcia związania w sprawie administracyjnej wyrokiem umarzającym warunkowo postępowanie karne oznacza, iż organy administracji publicznej nie były zwolnione, od przeprowadzania wszelkich dowodów mogących mieć znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności administracyjnej podmiotu innego niż obarczonego odpowiedzialnością karną. Wyczerpujące postępowanie dowodowe, w granicach wynikających z kpa było mimo wyroku zapadłego w sprawie karnej nie tylko dopuszczalne, ale i konieczne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przeprowadzenie powyższego postępowania, nie może być traktowane jako zmierzające do podważenia wyroku w sprawie karnej lecz służyć powinno zapewnieniu elementarnych zasad i gwarancji procesowych strony postępowania administracyjnego. Mając na względzie powyższe ustalenia wskazać należy również za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że organy administracji publicznej rozstrzygając przedmiotową sprawę dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, poprzez naruszenie zasad prowadzenia postępowania dowodowego, określonych w art. 7, art. 75 oraz art. 77 § 1 kpa. W szczególności organy, pomimo zgłaszanych wniosków skarżącej, zaniechały przeprowadzenia dowodu z nagrań kamer przemysłowych zainstalowanych w sklepie S. J. w celu jego monitorowania. Mieć bowiem należy na względzie, że nagrania z kamer przemysłowych mieszczą się w granicach pojęcia środka dowodowego w procedurze administracyjnej, wynikającego z art. 75 § 1 kpa. Stąd też przeprowadzenie powyższego dowodu stanowiło obowiązek organów administracji, wynikający z art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa, zaś odstąpienie od jego przeprowadzenia, bez podania jego przyczyn uznać należało za naruszenie zasad postępowania administracyjnego. Również nie odniesienie się do podnoszonego przez skarżącą zarzutu braku odnalezienia u nieletnich paragonów związanych z zakupem alkoholu, uznać należy za działanie naruszające zasady postępowania dowodowego. Reasumując dotychczasowe rozważania Sąd wskazuje, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydent Miasta K. nie spełniają naczelnych zasad postępowania określonych w kodeksie, naruszając w szczególności art. 7, art. 75 oraz art. 77 § 1 kpa poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydent Miasta K. z dnia (...) grudnia 2008 r. Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz oceny, czy w świetle wszystkich okoliczności faktycznych sprawy istotnie zachodzą przesłanki do odebrania skarżącej zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. O wykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 powyższej ustawy.