II SA/Po 249/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) Asesor WSA Robert Talaga Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Polody po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Wojewody z dnia 15 lutego 2024 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości oddala skargę. Wojewoda (dalej również jako: "Wojewoda" albo "organ II instancji") decyzją z dnia 15 lutego 2024 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego G. w P., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta P., z dnia 29 września 2023 r. nr [...], ustalającą odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P., oznaczonej jako obręb G., ark. mapy [...], działka nr [...], w związku z udostępnieniem spółce E. Sp. zo.o. z siedzibą w P. części tej nieruchomości o powierzchni 692,1 m2, w celu wykonania budowy nowego trzonu konstrukcji wsporczej słupa dla napowietrznej linii 110 kV relacji K.-J. oraz odmawiającą ustalenia odszkodowania za brak możliwości dochodzenia jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na wyżej wspomnianej części nieruchomości. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, wskazując, że wnioskiem z dnia 17 lipca 2017 r. (uzupełnionym pismem z dnia 29 września 2017 r.) R. M., M. M., H. M., D. M. (dalej również jako: "wnioskodawcy") reprezentowani przez r.pr. I. L. wystąpili do G. o ustalenie odszkodowania za szkody powstałe wskutek udostępnienia spółce E. sp. z o.o. części nieruchomości położonej w P. stanowiącej działkę nr [...], obręb G., arkusz mapy [...], w celu wykonania budowy nowego trzonu konstrukcji wsporczej słupa dla napowietrznej linii 110 kV relacji K.-J.. Podstawą przeprowadzenia prac inwestycyjnych na nieruchomości była decyzja Prezydenta Miasta P. z 2 lipca 2015 r. nr [...] znak [...] w sprawie ustalenia lokalizacji celu publicznego. Do wniosku został dołączony operat szacunkowy z dnia 05 czerwca 2017 r., który został sporządzony na potrzeby ustalenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na części działki nr [...]. Decyzją z dnia 24 maja 2019 r., znak [...], Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego G. w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P., ustalił na rzecz wnioskodawców odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości działki nr [...] wskutek ingerencji spółki E. sp. z o.o. na części terenu powyższej działki. Wojewoda decyzją z 31 grudnia 2020 r. nr [...] uchylił decyzję z dnia 24 maja 2019 r., i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r., znak [...], Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego G. w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P., ponownie ustalił na rzecz wnioskodawców odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości działki nr [...], jednak również powyższa decyzja została uchylona decyzją Wojewody z dnia 16 września 2022 r., znak [...], ponownie uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Powodem uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji był nieprawidłowo sporządzony w sprawie operat szacunkowy z dnia 13 lipca 2021 r. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2023 r. znak [...] Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego G. w P. powołał biegłego rzeczoznawcę majątkowego D. P. w celu przeprowadzenia wyceny szkód na działce nr [...]. Operat szacunkowy biegły sporządził w dniu 07 marca 2023 r. Pismami z dnia 14 kwietnia 2023 r. i z dnia 11 maja 2023 r. wnioskodawcy i skarżąca wnieśli do organu I instancji zastrzeżenia do wyceny z 7 marca 2023 r. Pismami z 12 maja 2023 r. i z 26 maja 2023 r. biegły ustosunkował się do zastrzeżeń dot. sporządzonej wyceny. W piśmie z dnia 26 maja 2023 r. wnioskodawcy podnieśli kolejne zarzuty do wyceny z dnia 07 marca 2023 r. W dniu 29 września 2023, Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego G. w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P., decyzją nr [...] ustalił na rzecz R. M., M. M., H. M. i D. M. odszkodowanie w wysokości [...] zł za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb G., arkusz mapy [...], działka nr [...] wskutek udostępnienia spółce E. Sp. zo.o. z siedzibą w P. części tej nieruchomości o powierzchni 692,1 m2, w celu wykonania budowy nowego trzonu konstrukcji wsporczej słupa dla napowietrznej linii 110 kV realacji K.-J.. Do zapłaty odszkodowania zobowiązana została spółka E. Sp. z o.o. z siedzibą w P. . Organ wskazał, iż odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, w sposób uzgodniony z uprawnionymi do odszkodowania, proporcjonalnie do posiadanych udziałów na rzecz: R. M. - kwota [...]zł; H. M. - kwota [...]; M. M. - kwota [...]zł; D. M. - kwotę [...]zł. Jednocześnie organ I instancji odmówił ustalenia odszkodowania za brak możliwości dochodzenia jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na wyżej wspomnianą części nieruchomości. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła spółka E. sp. z o.o. reprezentowana przez radcę prawnego F. Ż.. Rozpoznając wniesione odwołanie Wojewoda przytoczył w pierwszej kolejności przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm., dalej również jako "u.g.n." albo "ustawa"). Następnie organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji prawidłowo ustalił na rzecz wnioskodawców odszkodowanie we wskazanej kwocie z tytułu zmniejszenia wartości działki nr [...]. Wojewoda, podobnie jak organ I instancji, podzielił rozwiązania, jakie w operacie szacunkowym z 7 marca 2023 r. przyjął biegły rzeczoznawca majątkowy. Organ odwoławczy ocenił, że operat ten wykonany został zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 175 ust. 1 u.g.n. W konsekwencji poddany kontroli operat szacunkowy został uznany za pełnowartościowy materiał dowodowy mogący stanowić podstawę do określenia wysokości odszkodowania. Zdaniem organu odwoławczego, operat ten nie budzi również zastrzeżeń pod kątem spójności oraz zasad logicznego rozumowania. Organ odwoławczy podkreślił, iż zakresie merytorycznej, analizy operatu szacunkowego organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi (wiedzą fachową) które posiada biegły, lecz powinien poprzestać na ocenie operatu szacunkowego pod względem formalnym, tj. zbadać, czy został on sporządzony przez uprawnioną osobę, czy zawiera wymagane przepisami prawa elementy, nie zawiera niejasności, pomyłek czy braków, które powinny zostać sprostowane lub uzupełnione, aby dokument ten miał wartość dowodową. W kontekście zarzutów do wyceny działki nr [...], które skarżąca skierowała do biegłego w piśmie z 11 maja 2023 r., organ odwoławczy uznał, że wyjaśnienia udzielone przez biegłego w piśmie z 26 maja 2023 r. są spójne, logiczne, wiarygodne, szczegółowo uzasadnione, zgodne z doświadczeniem życiowym w istocie powstałego zagadnienia. Wojewoda podzielił także stanowisko organu I instancji, iż wnioskodawcom nie przysługuje odszkodowanie za szkody na nieruchomości, w tym za utratę na gruncie pożytków oraz braku możliwości dochodzenia jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu i w tym zakresie w zaskarżonej decyzji odmówił ustalenia odszkodowania. Skargę na decyzję Wojewody z dnia 15 lutego 2024 r., nr [...] wniosła spółka E. sp. z o.o. reprezentowana przez radcę prawnego F. Ż., zarzucając jej naruszenie: 1. art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124, 129 ust. 5 pkt 1 i 3, art. 130 ustawy poprzez błędną interpretację i zastosowanie w niniejszej sprawie, 2. art. 7, 8 i 77 k.p.a., a także art. 128 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości i odmówienie przyznania odszkodowania na rzecz wnioskodawców, względnie uchylenie decyzji i przekazanie organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej brak było podstaw do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia w sposób trwały korzystania z nieruchomości. Jak podkreślił pełnomocnik w przedmiotowej sprawie doszło do przebudowy istniejącego od 1973 r. słupa, a nie jego budowy od podstaw zgodnie z decyzją Wojewody z dnia 09 maja 2016 r. W przedmiotowej sprawie możliwe było jedynie ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości wskutek udostępnienia skarżącej nieruchomości, a decyzja będąca podstawą wyliczenia odszkodowania dotyczyła jedynie budowy nowego trzonu konstrukcji wsporczej słupa dla napowietrznej linii 110 kV. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 965 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Jak wskazuje analiza akt sprawy skarżąca nie kwestionuje zasadności wypłaty odszkodowania, a jedynie kwestionuje jej wysokość argumentując, że w przedmiotowej sprawie doszło do przebudowy istniejącego od 1973 r. słupa, a nie jego budowy od podstaw zgodnie z decyzją Wojewody z dnia 09 maja 2016 r. Konsekwentnie możliwe było jedynie ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości wskutek udostępnienia skarżącej nieruchomości. Ze stanowiskiem powyższym nie sposób się zgodzić. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że ostateczną i prawomocną decyzją z dnia 09 maja 2016 r., nr [...], Wojewoda ograniczył sposób korzystania z części nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności R. M., H. M., M. M. oraz D. M. stanowiącej działkę nr [...], obręb G., arkusz mapy [...], w celu wykonania budowy nowego trzonu konstrukcji wsporczej słupa dla napowietrznej linii 110 kV relacji K.-J.. Skutkiem powyższej decyzji było więc ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, a nie jak wywodzi skarżąca – jedynie udostępnienie nieruchomości na cel związany z przebudową istniejącego słupa. Decyzja powyższa wiązała organy administracji publicznej w będącym przedmiotem sądowej kontroli postępowaniu dotyczącym wypłaty odszkodowania. Po drugie, wbrew zarzutom skargi Wojewoda odniósł się do treści odwołania, wyjaśniając, że w wycenie z dnia 7 marca 2023 r. biegły rzeczoznawca majątkowy oszacował spadek wartości działki nr [...] zgodnie z § 43 ust. 3 obowiązującego wówczas rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (tekst jedn. Dz. U. 2021 r., poz. 555). I tak, biegły zaznaczył, że spadek wartości nieruchomości odnosi się do ograniczenia dysponowania gruntem na powierzchni 692.1 m2 działki jakie miało miejsce w 2016 r. w wyniku przeprowadzonych prac inwestycyjnych (wymiana trzonu konstrukcji wsporczej słupa dla napowietrznej linii 110 kV relacji K.-J. przy dodatkowym uwzględnieniu faktu podwyższenia wymienionego słupa o 9 metrów w stosunku do konstrukcji posadowionej w 1973 r.) oraz spadku wartości - nieruchomości związanej z samą lokalizacją urządzenia przesyłowego. Biegły oszacował zmniejszenie wartości nieruchomości za pomocą m.in.: współczynnika wchodzącego w skład zmniejszenia wartości nieruchomości S w strefie (pasa gruntu) oddziaływania urządzenia odzwierciedlający oddziaływanie infrastruktury technicznej na obszar właściciela (obszar strefy ochronnej) zawierający element zmiany warunków korzystania z nieruchomości oraz zmiany przydatności użytkowej nieruchomości (zgodnie z § 43 ust. 3 pkt 1-2 rozporządzenia), współczynnika wchodzącego w skład zmniejszenia wartości nieruchomości k w pasie eksploatacyjnym urządzenia (pasie technologicznym) odzwierciedlający obowiązek udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n., w tym skutki związane z trwałym ograniczeniem korzystania z nieruchomości. Sąd podkreśla, że przepis § 43 rozporządzenia wyraźnie określa czynniki, jakie należy wziąć pod uwagę przy określaniu wysokości tego rodzaju odszkodowania. Są to: zmiana warunków korzystania z nieruchomości; zmiana przydatności użytkowej nieruchomości; trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości oraz skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n. Oznacza to, że rzeczoznawca majątkowy w operacie szacunkowym powinien wskazać, czy względem wycenianej działki zachodzą ograniczenia wskazane w przytoczonej regulacji i ile powinno wynosić odszkodowanie z przyczyn w niej wskazanych. W przedmiotowej sprawie sytuacja powyższa miała miejsce, na co zasadnie zwróciły uwagę zarówno organy administracji publicznej, jak i biegły rzeczoznawca. Tym samym brak było podstaw do uznania zasadności zarzutów skargi. Zdaniem Sądu, organy odpowiednio przedstawiły ocenę sporządzonego w tej sprawie operatu szacunkowego, uznały go za wiarygodny dowód i przyjęły za podstawę określenia wysokości odszkodowania (art. 130 ust. 1 i 2, art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n.). W kontekście ustalenia kwoty należnego odszkodowania Wojewoda wyjaśnił, że operat sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego jest kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania. Spełnia bowiem wszystkie wymagania wskazane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. z 2004 r. nr 207, poz. 2109, z późn. zm.). Przedmiotowy operat szacunkowy prawidłowo opisuje przedmiot wyceny wyszczególniając wszystkie elementy znajdujące się na działce oraz powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty techniczne; biegły prawidłowo określił powierzchnię wycenianej działki, a także jej funkcję w planie zagospodarowania przestrzennego w dacie zajęcia nieruchomości; nieruchomości podobne, wskazane przez rzeczoznawcę majątkowego, spełniają kryterium podobieństwa pod względem przeznaczenia planistycznego; operat nie zawiera omyłek, niejasności lub błędów mogących rzutować na nieprawidłowość sporządzonej wyceny. Zdaniem organu odwoławczego operat szacunkowy jest zgodny z przepisami prawa, gdyż sporządzając operat, rzeczoznawca majątkowy prawidłowo zastosował m.in. art. 130, art. 134 oraz art. 154 u.g.n. oraz art. 4 pkt 16 u.g.n., przyjmując do zastosowanej metody porównań wyłącznie nieruchomości podobne. Biegły prawidłowo określił przedmiot wyceny, zastosował podejście porównawcze metodą korygowania ceny średniej (a także wycenił, jak powyżej wskazano, zmniejszenie wartości nieruchomości z zastosowaniem § 43 przywołanego rozporządzenia). Wojewoda nie znalazł podstaw do zakwestionowania sfery faktycznej ustaleń operatu oraz poszczególnych komponentów-wartości cząstkowych i szkód stanowiących skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości. W tym miejscu trzeba również podkreślić, że poza zakresem analizy organów i sądów administracyjnych jest kwestia merytorycznej zasadności wyboru metody i techniki szacowania nieruchomości. Stosownie do art. 154 ust. 1 u.g.n., rzeczoznawca majątkowy ma swobodę w wyborze właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania. Organ prowadzący postępowanie, a tym bardziej sąd administracyjny, nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły (por. np. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2665/15, dostępny jw.). Konsekwentnie zatem, to rzeczoznawca majątkowy określa wartość rynkową nieruchomości i zgodnie z art. 154 ust. 1 u.g.n. ma zagwarantowaną swobodę wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości. W sytuacji, gdy z treści operatu nie wynika, że zawiera on założenia sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa, organ nie jest władny z urzędu kwestionować poczynionych w nim ustaleń. Zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n., ocena prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, zwłaszcza gdy chodzi o treści wywodzone z wiadomości specjalnych, należy do zadań organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. To ten niezależny podmiot, a nie organ administracji czy sąd, jest uprawniony do tak szczegółowego badania danych zawartych w opinii, jak chociażby przyjęcie określonych cech oraz wartości współczynników, mających wpływ na korektę przyjętej ceny średniej za metr kwadratowy. Jeżeli zatem strona w toku prowadzonego postępowania zapoznała się z operatem i uważała, że jest on wadliwy, to powinna wystąpić do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o ocenę jego prawidłowości, a po jej uzyskaniu przedłożyć ten dowód organowi, co umożliwiłoby podważenie wiarygodności operatu sporządzonego na zlecenie organu i ewentualne podjęcie z urzędu działań mających na celu wyjaśnienie zaistniałych rozbieżności. W sytuacji gdy organ nie powziął wątpliwości co do operatu, inicjatywa wystąpienia do organizacji rzeczoznawców należy do strony. Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie obowiązujących przepisów prawa, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.