II SA/Po 252/08

Katarzyna Witkowicz-Dwornicka – Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca 2008r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy terenu postanawia 1. ustanowić dla M.H. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka, 2. oddalić wniosek o prawo pomocy w pozostałym zakresie. /-/ K. Witkowicz - Dwornicka Skarżąca M.H. wniosła o przyznanie prawa pomocy w całości argumentując, że jest matką samotnie wychowującą i utrzymującą dorastającego syna. Oświadczyła, że nie otrzymuje alimentów, ani nie pobiera zasiłków w żadnej formie. Utrzymuje się wraz z uczącym się synem jedynie z wynagrodzenia za pracę skarżącej w wysokości [...] brutto ([...] zł netto) miesięcznie. W części wniosku dotyczącej posiadanego stanu majątkowego wskazała, że jest właścicielką mieszkania o powierzchni [...] m² położonego w [...], w którym zamieszkuje z synem oraz działki niezabudowanej położnej w [...] k. [...]. Skarżąca została wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów źródłowych celem uzupełnienia wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi oświadczyła, że jedynym źródłem dochodu rodziny jest jej wynagrodzenie za pracę w spółce A. Na powyższą okoliczność skarżąca przedłożyła zaświadczenie od pracodawcy, z którego wynika, że średnie miesięczne wynagrodzenie netto w 2008r. wynosi [...] zł. Z przedłożonej kopii zeznania podatkowego PIT skarżącej za 2006 wynika, natomiast, że uzyskała dochód brutto w wysokości [...] zł. Natomiast z kserokopii zeznania podatkowego za 2007r. wynika, że roczny dochód brutto skarżącej w ubiegłym roku wyniósł [...] zł oraz że otrzyma ona zwrot nadpłaconego podatku w kwocie [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że posiada jeden rachunek bankowy prowadzony przez bank BZ WBK 3 Oddział w [...]. Przedłożyła kserokopię zaświadczenia z tego banku, w którym wskazano, że bank prowadzi jedynie rachunek rozliczeniowy skarżącej, nie posiada ona lokat terminowych, nie korzysta także z produktów kredytowych. Z powyższego zaświadczenia banku wynika, że stan środków na dzień 30 listopada 2007r. wynosił [...] zł, na dzień 31 grudnia - 0 zł, na dzień 28 lutego 2008r. - 0 zł, na dzień 31 marca 22008r. – [...] zł, na dzień 30 kwietnia 2008r. – [...] zł, a na dzień 20 maja 2008r. – [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że jej jedyny majątek nieruchomy stanowi mieszkanie, w którym zamieszkuje wraz z synem i które wykorzystuje na potrzeby własne, nie przynosi ono żadnego dochodu. Podała także, że nie posiada innej nieruchomości, która przynosiłaby jakikolwiek dochód. Majątku nieruchomego nie posiada także syn skarżącej. Znajduje się on na całkowitym jej utrzymaniu. Uczęszcza do szkoły publicznej. Następnie skarżąca oświadczyła, że działkę nr 445 położoną w [...] o powierzchni [...] m² zakupiła z długoletnich oszczędności własnych, uzyskanych głównie z tytułu odprawy w poprzednim miejscu pracy. Skarżąca przedłożyła kserokopię aktu notarialnego umowy sprzedaży powyższej działki zawartej w dniu 12 czerwca 2007r., z której wynika, że skarżąca nabyła działkę za kwotę 28.000 zł. Nadto skarżąca wskazała, że posiada samochód osobowy marki [...] z 1994r. Skarżąca podała, że miesięczne wydatki rodziny stanowią łącznie kwotę 3.300 zł i składają się na nie: czynsz za mieszkanie - 425 zł, opłaty eksploatacyjne - 250 zł, koszt wyżywienia i ubrania syna – 700 zł, koszty dojazdów syna do szkoły, korepetycje kursy i pomoce naukowe - 300 zł, koszty utrzymania skarżącej – 700 zł, ubezpieczenie osobowe, mieszkania, samochodu, działki w [...] – 400 zł, opłata za media w [...] – 125 zł, opłaty eksploatacyjne samochodu – 400 zł. Na powyższą okoliczność skarżąca przedłożyła kserokopię rozliczenia opłat czynszowych za mieszkanie na kwotę 425,98 zł miesięcznie, fakturę za energię elektryczną na kwotę 382,20 zł za okres od lipca 2007 do stycznia 2008r., co daje około 64 zł miesięcznie, fakturę za gaz za luty i marzec 2008r. na kwotę 80,44 zł, co daje około 40 zł miesięcznie, fakturę z września 2006r. z tytułu opłaty za telewizję na kwotę 74,15 zł. Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całości następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że na wnioskodawczyni spoczywa ciężar wykazania, że sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma możliwości poniesienia najmniejszych nawet kosztów tego postępowania. Do uwzględnienia przedmiotowego wniosku nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Przyznanie prawa pomocy powoduje bowiem obciążenie tymi należnościami Skarbu Państwa, więc innych podatników. Nie można, więc stosując dobrodziejstwa tej instytucji, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowanych dostęp ten nie tyle utrudnia, co wręcz uniemożliwia (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Prawo pomocy powinno być zatem udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Skarżąca tymczasem uzyskuje stałe miesięczne wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 3.300 zł netto miesięcznie. Z wynagrodzenia tego samodzielnie utrzymuje siebie i pełnoletniego, uczącego się syna. Skarżąca nie podała by miała jakiekolwiek zaległości płatnicze, zwłaszcza w koniecznych kosztach utrzymania. Osiągane dochody znajdują się na poziomie pozwalającym pokryć wszystkie bieżące potrzeby związane z utrzymaniem mieszkania, syna i skarżącej, a także inne wydatki, których nie można uznać na niezbędne bieżące koszty utrzymania rodziny. Podkreślić bowiem należy, że prawo pomocy przysługuje stronie jedynie w sytuacji, gdy po uiszczeniu niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania nie pozostają już żadne wolne środki, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Z zestawienia wydatków skarżącej nie wynika jednak by wszystkie kwoty w całości przeznaczane były na zaspokojenie tych koniecznych kosztów utrzymania (wydatki na syna, które skarżąca oszacowała na kwotę 1.000 zł miesięcznie nie przedkładając jakichkolwiek dokumentów na potwierdzenie tej okoliczności; z przedłożonych faktur wynika, że opłaty za media wynoszą około 178 zł. podczas gdy skarżąca podała, że z tego tytułu uiszcza 250 zł miesięcznie, rachunek za kablówkę jest nieaktualny, bo z września 2006r.). Nadto wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła dokumentami, że z tytułu ubezpieczenia ponosi miesięcznie 400 zł. oraz że za media działki w [...] płaci 125 zł miesięcznie, skoro z akt administracyjnych wynika, że nieruchomość ta jest niezabudowana, a skarżąca nie podała by prowadziła tam jakieś prace (np. decyzja w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości). Skarżąca sama podała w uzupełnieniu wniosku o prawo pomocy, że ma realne możliwości, by poczynić oszczędności w swoich wydatkach celem pokrycia nadzwyczajnych potrzeb. Koszty sądowe, które mają charakter należności publiczno-prawnych z pewnością do takich szczególnych wydatków należą i powinny być uiszczane w pierwszej kolejności, przed innymi wydatkami, a nie gdy ewentualnie w budżecie domowym pozostaną jakieś wolne środki. Podkreślić również należy, że skarżąca planując wniesienie skargi do sądu administracyjnego mogła przewidywać, że wiązać się to będzie z koniecznością poniesienia kosztów takiego postępowania. Działając zapobiegliwie powinna poczynić oszczędności w wydatkach i zabezpieczyć odpowiednie środki na uiszczenie tych należności chociażby w części. Z rocznego zeznania podatkowego PIT za 2007r. wynika również, że z tytułu nadpłaty podatku dochodowego należy się jej zwrot w wysokości przekraczającej przewidywane koszty niniejszego postępowania. Powinna więc zabezpieczyć odpowiednie środki celem uiszczenia chociażby kosztów sądowych, bo jak powyżej wspomniano należności publiczno-prawne powinna pokrywać w pierwszej kolejności. Z przedłożonego zaświadczenia o stanie rachunku bankowego skarżącej wynika, że wszystkie swoje zobowiązania reguluje terminowo i zgodnie z regulaminem oraz nie korzysta z produktów kredytowych. W związku z tym może się wesprzeć krótkoterminowym kredytem lub pożyczką. Skarżąca dysponuje dwiema nieruchomościami – mieszkaniem, w którym mieszka w [...] oraz działką budowlaną w [...] o powierzchni [...] m². Z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że fakt posiadania majątku nieruchomego wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, bowiem stanowi on źródło dodatkowego dochodu, poprzez jego wydzierżawienie, obciążenie celem zabezpieczenia zaciągniętego kredytu lub przez jego sprzedaż. Możliwości te muszą być jednak realne, a w niniejszej sprawie niewielkie mieszkanie skarżąca wykorzystuje na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych rodziny, natomiast zgodnie z oświadczeniem skarżącej działka budowlana obecnie nie przynosi żadnych dochodów i skarżąca planuje ją w zabudować (decyzja o warunkach zabudowy z dnia [...] i decyzja z dnia [...]). Wobec powyższego przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w części. Skarżąca ma bowiem możliwości by zaoszczędzić odpowiednie środki celem pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku w koniecznych wydatkach rodziny. Mając na uwadze wysokość rynkowego wynagrodzenia fachowego pełnomocnika z wyboru kondycja finansowa skarżącej nie pozwala na zgromadzenie środków jednocześnie i na ten cel. W tym stanie rzeczy należało przyznać skarżącej prawo pomocy w części poprzez ustanowienie adwokata (art. 246 §1 pkt 2 i art. 245 §3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak we wstępie. /-/ K. Witkowicz - Dwornicka