II SA/Po 252/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 października 2008 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy terenu postanawia oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. /-/ A. Łaskarzewska Skarżąca M. H. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, iż jest matką [...] syna. Oświadczyła, że utrzymuje się wraz z synem jedynie z [...] w miesięcznej wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto); nie otrzymuje alimentów, ani nie pobiera zasiłków w żadnej formie, a koszty utrzymania są znaczne. W części wniosku dotyczącej stanu majątkowego wskazała, że jest właścicielką mieszkania o powierzchni [...] położonego w [...], w którym zamieszkuje z synem, oraz działki niezabudowanej położnej w [...]; oszczędności i przedmiotów wartościowych nie posiada. Skarżąca została wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych celem uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że jedynym źródłem dochodu rodziny jest [...] w [...], na dowód czego skarżąca przedłożyła zaświadczenie [...] potwierdzające, iż jej średnie miesięczne wynagrodzenie netto w 2008 r. wynosi [...] zł. Z przedłożonej kopii zeznania podatkowego PIT skarżącej za [...] wynika, że uzyskała dochód brutto w wysokości [...] zł, natomiast z kserokopii zeznania podatkowego za 2007 r. wynika, że roczny dochód brutto skarżącej wyniósł [...] zł oraz że otrzyma ona zwrot nadpłaconego podatku w kwocie [...] zł. Ponadto skarżąca oświadczyła, iż posiada jeden rachunek bankowy prowadzony przez bank BZ WBK 3 Oddział w W., na dowód czego przedłożyła kserokopię zaświadczenia z tego banku, w którym wskazano, że bank prowadzi jedynie rachunek rozliczeniowy skarżącej, a skarżąca nie posiada lokat terminowych, nie korzysta także z produktów kredytowych. Z powyższego zaświadczenia banku wynika, że stan środków wynosił: [...] zł na dzień [...] listopada 2007 r., 0 zł na dzień: [...] grudnia 2007 r., [...] stycznia 2008 r. i [...] lutego 2008 r., [...] zł na dzień [...] marca 2008 r., [...] zł na dzień [...] kwietnia 2008 r. i [...] zł na dzień [...] maja 2008 r. Skarżąca sprecyzowała także, iż jej jedyny majątek nieruchomy stanowi mieszkanie, które zajmuje wraz z synem i wykorzystuje na potrzeby własne; nie przynosi ono żadnego dochodu. Ponadto podała, że nie posiada innej nieruchomości, która przynosiłaby jakikolwiek dochód. Majątku nieruchomego nie posiada także syn skarżącej, który uczęszcza do szkoły publicznej i jest całkowicie na jej utrzymaniu. Co do innych nieruchomości - działki nr [...] o powierzchni [...] m² położonej w J. - skarżąca oświadczyła, iż zakupiła ją z długoletnich oszczędności własnych, uzyskanych głównie z tytułu odprawy otrzymanej od pracodawcy, u którego była zatrudniona w 1998r. Do pisma skarżąca dołączyła kserokopię aktu notarialnego umowy sprzedaży powyższej działki zawartej w dniu [...] czerwca 2007 r., z której wynika, że nabyła przedmiotową działkę za kwotę [...] zł. Poza tym skarżąca wskazała, że posiada samochód osobowy marki [...] rocznik [...] r. Odnosząc się do wysokości miesięcznych wydatków skarżąca podała, że wydatki jej rodziny stanowią łącznie kwotę [...] zł i składają się na nie: czynsz za mieszkanie w kwocie [...] zł; opłaty eksploatacyjne w kwocie ok. [...] zł; koszt wyżywienia i ubrania syna w kwocie [...] zł; koszty dojazdów syna do szkoły, korepetycje kursy i pomoce naukowe w kwocie [...] zł; koszty utrzymania skarżącej w kwocie [...] zł; ubezpieczenie osobowe, mieszkania, samochodu, działki w J. w kwocie około [...] zł; opłata za media w J. w kwocie [...] zł; opłaty eksploatacyjne samochodu w kwocie około [...] zł. Na powyższe okoliczności skarżąca przedłożyła: kserokopię rozliczenia opłat czynszowych z dnia [...] września 2007 r. za mieszkanie na kwotę [...] zł miesięcznie, fakturę za energię elektryczną na kwotę [...] zł za okres od lipca 2007 r. do stycznia 2008 r. (co daje kwotę około [...] zł miesięcznie), fakturę za gaz za luty i marzec 2008 r. na kwotę [...] zł (co daje kwotę około [...] zł miesięcznie), fakturę z września 2006 r. z tytułu opłaty za telewizję na kwotę [...] zł. Poza powyższymi wydatkami skarżąca podała, iż ponosi również koszty jednorazowe związane z opłatami z tytułu nieruchomości mieszkalnej, nieruchomości gruntowej w J., użytkowanie wieczyste gruntu oraz comiesięczne wydatki nadzwyczajne np. związane z kłopotami zdrowotnymi syna (serce) oraz zdrowiem własnym (choroby przewlekłe), które to wydatki pokrywane są z oszczędności żywnościowych i odzienia. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 czerwca 2008 r. ustanowiono dla wnioskodawczyni adwokata, a w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalono. Skarżąca nie zgodziła się z tym rozstrzygnięciem co do pkt 2 i wniosła w terminie sprzeciw domagając się zwolnienia jej od wpisu sądowego, jak również ewentualnych innych kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, iż brak długów nie może być interpretowany na jej niekorzyść i uzasadniać twierdzenia o wystarczających dochodach skarżącej na poziomie pozwalającym pokryć wszystkie bieżące potrzeby związane z utrzymaniem mieszkania i syna skarżącej. Ponadto zwróciła uwagę na koszty związane z użytkowaniem samochodu i posiadaniem działki gruntu, co wiąże się z koniecznością poniesienia obowiązkowych kosztów, jak obowiązkowe ubezpieczenie pojazdu, podatek gruntowy oraz opłaty za podłączone media, jak również na koszty innych ubezpieczeń. Skarżąca oświadczyła, iż nie jest w stanie poczynić nadzwyczajnych oszczędności i takowych wydatków, gdyż jej na to (jak również na zaciągnięcie kredytu) nie stać. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 260 §1 p.p.s.a. skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła sprzeciw w zakresie pkt 2 postanowienia z dnia 12 czerwca 2008 roku. Rozpoznaniu zatem przed Sądem podlega wniosek o zwolnieniu od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całkowitym zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (§ 1 pkt 1). Z kolei dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym konieczne jest wykazanie, iż osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (§ 1 pkt 2). Powołany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, że w niniejszej sprawie na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, iż jej sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, że skarżąca nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. W tym miejscu należy podkreślić wyjątkowość instytucji prawa pomocy, która może być stosowana jedynie wobec osób rzeczywiście ubogich, a więc ze względu na okoliczności życiowe pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalne. Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem, a zatem zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu, osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżąca uzyskuje stałe miesięczne wynagrodzenie z tytułu [...] w wysokości [...] zł brutto, to jest [...] zł netto miesięcznie. Z wynagrodzenia tego samodzielnie utrzymuje siebie i [...] syna. Dochód na jedną osobę rodziny skarżącej wynosi zatem [...] zł netto. Podane rozliczenie miesięcznych wydatków na bieżące utrzymanie rodziny oraz pokrycie kosztów utrzymania składników majątkowych ([...]), nie może stanowić podstawy od uznania, iż skarżącej po uiszczeniu niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania nie pozostają już żadne wolne środki, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Zauważyć należy, iż podane przez skarżącą miesięczne koszty bieżącego utrzymania siebie ([....] zł) oraz [...] syna ([...]zł) nie zostały przez nią poparte żadnymi dowodami; skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów z których wynikałyby koszty wyżywienia, odzieży, obuwia, dojazdów do [...] i wydatki [...] na syna w podanej wysokości. Wnioskodawczyni nie przedłożyła też dokumentów, by wykazali ponoszone przez nią koszty ubezpieczenia osób i mienia w wysokości [...] zł. miesięcznie, a także opłat za media na działce w [...] w wysokości [...] zł. miesięcznie. Do przedstawienia takich dokumentów (rachunki, faktury), została zobowiązana wezwaniem z dnia 22 kwietnia 2008 roku. Pokreślić w tym miejscu należy, że przedłożone przez skarżącą faktury za gaz , energię elektryczną, za telewizję dotyczą okresów oddalonych czasowo od daty złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na braki w opisanym zakresie wskazała referendarz w uzasadnieniu postanowienia odmawiającego przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca składając sprzeciw miała możliwość dostarczenia pełnej dokumentacji celem wyeliminowania wątpliwości. Nie uczyniła tego. Zdaniem Sądu wskazane w niniejszym uzasadnieniu braki uniemożliwiają przyjęcie, by M. H. wykazała że nie jest wstanie ponieść kosztów sądowych. Stąd wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych podlega oddaleniu i dlatego orzeczono jak w sentencji. /-/A. Łaskarzewska