II SA/Po 252/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz-Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2019 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w P. na uchwałę Sejmiku Województwa z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia Programu ochrony środowiska przed hałasem oddala skargę A. S.A. z s. w P. (spółka, skarżąca) pismem z 22 lutego 2019 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na uchwałę Sejmiku Województwa nr [...] z [...] września 2018 r. w sprawie określenia Programu ochrony środowiska przed hałasem dla terenów poza aglomeracją miasta P., na których poziom hałasu przekracza poziom dopuszczalny, położonych wzdłuż autostrady A2 od km 107+900 do km 257+219, obejmującego aktualizację Programu ochrony środowiska przed hałasem dla dwóch odcinków autostrady A2 (Program). Skarżąca wniosła o: 1. stwierdzenie nieważności uchwały w pkt: 11.2, 11.4, 12, 13.3 załącznika do uchwały, 2. stwierdzenia, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu w zakresie wskazanym w pkt 1., 3. zasądzenie od organu na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej uchwale zarzucono naruszenie: a) Art. 119 ust. 1, art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 799 ze zm., p.o.ś.) w zw. z art. 94 Konstytucji RP polegające na niespełnieniu przez Program warunków przewidzianych dla aktów prawa powszechnie obowiązującego przez zindywidualizowane określenie podmiotów, do których skierowano zawarte w nim obowiązki, b) Art. 84 ust. 2 pkt 6 p.o.ś. i art. 94 Konstytucji RP poprzez objęcie regulacją aktu prawa powszechnie obowiązującego materii, która winna być przedmiotem regulacji indywidualnych aktów administracyjnych, c) Art. 84 ust. 2 pkt 5 p.o.ś. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że wymóg, aby Program określał podmioty, do których skierowano indywidualnych odpowiedzialnych za jego realizację i przyjęcie, że zakres tych obowiązków może być szerszy od katalogu z art. 84 ust. 2 pkt 6 p.o.ś., podczas gdy prawidłowa interpretacja przepisu prowadzi do wniosku, że organ winien określić podmioty wchodzące w skład podległego mu aparatu administracji odpowiedzialne za realizację Programu, natomiast katalog obowiązków, jakie mogą być nakładane na podmioty korzystające ze środowiska ogranicza się do obowiązków wskazanych w art. 84 ust. 2 pkt 6 p.o.ś., d) Art. 84 ust. 2 pkt 6 p.o.ś. poprzez nałożenie na spółkę obowiązków wykraczających poza katalog określony w tym przepisie skutkujące przekroczeniem delegacji ustawowej do stanowienia prawa miejscowego, e) Art. 112a w zw. z art. 118 i art. 119 ust. 2 p.o.ś. w zw. z art. 5, art. 6 i art. 7 dyrektywy 2002/49/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 czerwca 2002 r. odnoszącej się do oceny i zarządzania poziomem hałasu w środowisku poprzez wykorzystanie do sporządzenia Programu nieprecyzyjnych map akustycznych opartych na błędnych, przeszacowanych lub niedoszacowanych zasięgach oddziaływania źródeł hałasu. W motywach skargi podniesiono, że zgodnie z Programem na spółkę nałożono obowiązki budowy nowych lub modyfikacji istniejących ekranów akustycznych w otoczeniu autostrady A2. Skarżąca wskazała, że uchwała jako nakładająca na nią szereg obowiązków narusza jej interes prawny, zatem stosownie do art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 512 ze zm., u.s.w.) spółka ma legitymację do wniesienia skargi. Dodano, że wykonanie obowiązków nałożonych zaskarżoną uchwałą wiąże się z koniecznością poniesienia znacznych wydatków, szacunkowo ok. [...] zł. Spółka powołała przepis art. 84 ust. 1 i 2 p.o.ś. i wskazała, że analiza przyjętego Programu wskazuje, że narusza on warunki przewidziane dla aktów prawa powszechnie obowiązującego przez zindywidualizowane określenie podmiotów, do których skierowano zawarte w nim obowiązki, a także, że został on sporządzony w oparciu o nieprecyzyjne mapy akustyczne wykonane niezgodnie z przepisami dyrektywy (wskutek błędnej implementacji do polskiego prawa uregulowania dyrektywy 2002/49/WE). Z art. 84 ust. 1 p.o.ś. wynika, że programy mają charakter aktu prawa miejscowego. Zgodnie zaś z art. 87 ust. 2 Konstytucji RP akty prawa miejscowego są źródłami powszechnie obowiązującego prawa RP na terenie działania organów. To zaś skutkuje koniecznością uwzględnienia, że akty prawa miejscowego cechuje: - oznaczenie adresata norm prawnych w nich zawartych poza strukturą administracji, - terytorialność zasięgu (tylko na obszarze działania organu stanowiącego akt), - normatywny charakter (nakazy, zakazy, uprawnienia), - generalny i abstrakcyjny charakter prawny norm prawnych w nich zawartych. Tym samym wprowadzenie do uchwały normy o charakterze indywidualnym i konkretnym, odnoszącej się bezpośrednio do określonego podmiotu i zobowiązującej go do ściśle określonego działania, nie spełnia powyższych wymogów aktu prawa miejscowego. Tychże cech aktu prawa miejscowego nie wyłączają przepisy szczególne, w tym p.o.ś. Zdaniem skarżącej wprowadzenie do Programu zapisów odnoszących się bezpośrednio do spółki i zobowiązującej ją do określonych, konkretnych działań (budowa nowych lub modyfikacja istniejących ekranów akustycznych) nie spełnia wymogu abstrakcyjności i generalnego charakteru normy aktu prawa miejscowego. Cechy te wynikają z Konstytucji i charakteryzują wszystkie akty prawa miejscowego, nie dopuszczając żadnych odstępstw. Nadto podniesiono, że zapisy Programu naruszają art. 84 ust. 2 pkt 6 p.o.ś. albowiem nakładają na spółkę obowiązki budowy lub modernizacji istniejących ekranów akustycznych, które to obowiązki wykraczają poza zakresy wynikający z treści tego przepisu. Obowiązki te nie mają też umocowania w art. 84 ust. 2 pkt 5 p.o.ś. , gdyż wedle tego przepisu program powinien określić podmioty odpowiedzialne za realizację programu rozumiane jako podmioty wchodzące w skład podległego organowi aparatu administracji. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 p.o.ś. programy ochrony środowiska mają realizować politykę ekologiczną państwa. Skarżąca wskazała, że treść programów ma znaczenie kierunkowe i nie konkretyzuje uprawnień lub obowiązków podmiotów zewnętrznych. Niektóre z tych obowiązków wynikają z art. 175 ust. 1 i n. p.o.ś. Wyegzekwowaniu od podmiotów korzystających ze środowiska spełniania wymagań ochrony środowiska w przypadku negatywnego oddziaływania na nie służy określone w art. 362 p.o.ś. Zdaniem spółki już tylko te argumenty powinny skutkować stwierdzeniem nieważności punktów 11.2, 11.4, 12 i 13.3 uchwały. Skarżąca podniosła też, że zaskarżony Program został sporządzony w oparciu o nieprecyzyjne mapy akustyczne, oparte na błędnych, przeszacowanych lub niedoszacowanych zasięgach oddziaływania źródeł hałasu. Program sporządzono w oparciu o nieprawidłowo transponowane do polskiego prawa (p.o.ś.) przepisy dyrektywy 2002/49/WE. Nieprawidłowości te dotyczą kwestii braku definicji wskaźników hałasu (brak odwołania do normy ISO 1996-2:1987), braku definicji roku i błędnego, przeszacowanego lub niedoszacowanego zasięgu oddziaływania źródeł hałasu na środowisko. Na uchybienia te zwróciła Komisja Europejska, jak i polski ustawodawca planując nowelizację p.o.ś. Na stronie 13. Programu powołano się na definicję "długookresowego średniego poziomu dźwięku" (wskaźnik Ldwn) odmienną od definicji tego pojęcia przyjętą w dyrektywie 2002/49/WE. W konsekwencji stwierdzonych przez organ przekroczeń hałasu ustalonych w oparciu o wskaźnik Ldwn dla obszarów G., C. i S. spółka została zobowiązana do modernizacji istniejących lub wykonania nowych ekranów akustycznych. W związku z doprecyzowaniem definicji poziomów istnieje – zdaniem skarżącej – obawa, że sporządzone mapy akustyczne stanowiące podstawę dla uchwalenia Programu są błędne, a co za tym idzie obowiązku nałożone na spółkę będą niosły za sobą nieuzasadnione konsekwencje finansowe (oszacowane przez organ na kwotę [...]zł). Dodano, że planowana nowelizacja p.o.ś. wprowadza również ujednolicone metody oceny hałasu (zgodnie z dyrektywą Komisji (UE) 2015/996 z dnia 19 maja 2015 r. ustanawiającą wspólne metody oceny hałasu) dla celów sporządzania strategicznych map hałasu. Zgodnie z planowaną nowelizacją (projektowany art. 118a ust. 1 p.o.ś.) strategiczna mapa hałasu sporządzona w oparciu o ujednolicone metody oceny hałasu będzie stanowiła podstawę dla tworzenia aktualizacji programów ochrony środowiska przed hałasem. Z uzasadnienia do projektu nowelizacji p.o.ś. wynika, że dopiero wdrożenie powyższych ujednoliconych metod oceny hałasu zakończy etap pewnej dowolności w zakresie dotychczas stosowanych metod. Tym samym, zdaniem skarżącej, Program sporządzony na podstawie map akustycznych wykonanych niezgodnie z wytycznymi zawartymi w dyrektywie nie powinien być powoływany dla uzasadnienia nałożenia na spółkę jakichkolwiek obowiązków. W odpowiedzi Marszałek Województwa W. wniósł o oddalenie skargi. Organ przywołał przepisy stanowiące podstawę przyjęcia Programu: art. 84 ust. 1 i 2, art. 119 ust. 1, 2 i 4 p.o.ś. oraz rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 października 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać program ochrony środowiska przed hałasem (Dz. U. Nr 179, poz. 1498, dalej: rozporządzenie). Następnie stwierdził, że zaskarżony Program przyjęty został w zgodzie z powołanymi przepisami. Uchwała nie wskazuje indywidualnie skarżącej jako adresata obowiązków wynikających z Programu, albowiem w pkt 11.2, 11.4, 12 oraz 13.3 mowa jest o zarządzającym autostradą, a nie o A. S.A. Obowiązek zaś wskazania w programie ochrony środowiska przed hałasem podmiotów korzystających ze środowiska wynika wprost z § 4 ust. 2 rozporządzenia. Z tego względu w Programie wyszczególniono podmioty wraz z określeniem zakresu ich obowiązków przy realizacji Programu. Wśród tych podmiotów, jako zarządzającego źródłem hałasu objętym zakresem Programu i odpowiedzialnego za przestrzeganie wymagań ochrony środowiska związanych z eksploatacją tego obiektu (art. 139 p.o.ś.) wskazano zarządzającego autostradą. Dalej organ wyjaśnił, że podstawę merytoryczną Programu stanowił dokument pt. "Mapa akustyczna autostrady A2 na terenie woj. wlkp. na odcinku węzeł N. T. – węzeł K." (mapa akustyczna A2) wykazująca przekroczenia dopuszczalnych wartości wskaźników oceny hałasu w środowisku, Ldwn i Ln, określonych w rozporządzeniu. Zgodnie z art. 139 p.o.ś. odpowiedzialność za zachowanie wymagań w zakresie ochrony środowiska ponoszą zarządzający poszczególnych obiektów powodujących emisję zanieczyszczeń. Ponadto zgodnie z art. 174 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 p.o.ś. eksploatacja dróg nie może powodować przekroczenia standardów jakości środowiska (w tym hałasu) poza terenem, do którego zarządzający obiektem ma tytuł prawny. W Programie wskazano zatem na zarządzającego autostradą jako podmiot odpowiedzialny za realizację działań niezbędnych do przywrócenia dopuszczalnych poziomów. Działania zaproponowane w ramach Programu, w tym dotyczące budowy lub modernizacji ekranów akustycznych w otoczeniu przedmiotowego odcinka autostrady A2 są zgodne z art. 173 pkt 1 lit. a p.o.ś., w którym jako rozwiązanie ograniczające rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń wskazuje się stosowanie zabezpieczeń akustycznych. Dlatego organ nie zgodził się z twierdzeniem spółki jakoby obowiązku określone w Programie wykraczały poza katalog wynikający z p.o.ś. i rozporządzenia, jak i że adresatami obowiązków mogą być tylko podmioty wchodzące w skład podległego organowi aparatu administracji. Przepis art. 17 ust. 1 p.o.ś. nie znajduje zastosowania do programu ochrony środowiska przed hałasem, lecz do wojewódzkiego programu ochrony środowiska. Organ stwierdził też, że Program sporządzono w oparciu o mapę akustyczną A2, która została wykonana zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności z art. 118a ust. 1 p.o.ś. oraz rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1 października 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych ujętych na mapach akustycznych oraz ich układu i sposobu prezentacji (Dz. U. Nr 187, poz. 1340), a także rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2010 r. w sprawie sposobu ustalania wartości wskaźnika hałasu Ldwn (Dz. U. Nr 215, poz. 1414). Organ zaznaczył, że uwag do mapy akustycznej A2 zarządzający autostradą A2 i odpowiedzialny za sporządzenie mapy nie zgłaszał na etapie odbioru i później. Ponadto mapa akustyczna została przyjęta bez zastrzeżeń przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad, Wojewódzki Inspektora Ochrony Środowiska w P. i Urząd Miasta P., a sprawozdanie z wykonania mapy przyjął Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Argumenty skargi co do sporządzenia mapy akustycznej na błędnych, przeszacowanych lub niedoszacowanych zasięgach oddziaływania źródeł hałasu na środowisko bazuje wyłącznie na opinii przedstawiającej ogólny stan akustyczny w Polsce, bez wskazywania konkretnych przypadków. Organ wyjaśnił dalej, że w celu zapewnienia najwyższej precyzji i zgodności obliczonego zasięgu ze stanem faktycznym mapa akustyczna autostrady A2 została zrealizowana, oprócz wymagań wynikających z ww. przepisów, dodatkowo w oparciu o rozszerzone wymagania, określone w standardach GDDiK. Mapa ta została skalibrowana i zwalidowana wynikami pomiarów hałasu w środowisku w kilkudziesięciu przekrojach, co znacznie wpływa na korzyść w porównaniu ze standardem sporządzania map akustycznym w naszym kraju. W celu doboru prawidłowych parametrów emisji hałasu, w każdym przekroju pomiarowym lokalizowano punkt pomiarowy "blisko" drogi, a w celu zapewnienia zgodności z faktycznym zasięgiem hałasu, dodatkowo w każdym przekroju umieszczono (jednocześnie) punkt pomiarowy "daleko" od drogi. Punkty pomiarowe lokalizowano w miejscach potencjalnie narażonych na ponadnormatywne oddziaływanie hałasu, zarówno w miejscach bez ekranów akustycznych, jak i za ekranami. Zdaniem organy spółka błędnie wskazała, jakoby działania związane z budową lub modernizacją ekranów akustycznych zostały ustalone w oparciu o wskaźnik Ldwn. W rzeczywistości, co wskazano w Programie (11.2), bazowym wskaźnikiem hałasu był w tym przypadku wskaźnik hałasu dla pory nocnej Ln, co do którego brak odniesień i zastrzeżeń w skardze. Niemniej w odniesieniu do wskaźnika Ldwn mapa akustyczna A2 została wykonana zgodnie ze wskazaną w skardze definicją wynikającą z dyrektywy 2002/49/WE, co jest konsekwencją zastosowania dodatkowych (uszczegóławiających wymagania przepisów prawa) wytycznych i wymagań GDDKiA w tym zakresie. W części opisowej mapy akustycznej A2 w rozdziale 10. wskazano, że parametry emisji hałasu, zdeterminowane przez natężenie ruchu i prędkość pojazdów, przyjęto jako wartości średnie dla całego roku (w tym przypadku 2015). Dane te pochodzą z Generalnego Pomiaru Ruchu 2015 sporządzanego przez GDDKiA. Powyższe spełnia wymóg definicji wg dyrektywy 2002/49/WE: "... dany rok w odniesieniu do emisji dźwięku...". Nadto w części opisowej mapy akustycznej A2 w rozdziale 18.1 szczegółowo omówiono metodykę i dane przyjęte do obliczeń. Warunki meteorologiczne przyjęte do sporządzenia mapy akustycznej A2 stanowią kilkuletnią średnią roczną, co również spełnia wymóg definicji dyrektywy "... średni rok kalendarzowy w odniesieniu do warunków meteorologicznych....". Wynika z tego, że definicja Ldwn przyjęta do sporządzenia mapy akustycznej A2 oraz Programu jest zgodna z dyrektywą 2002/49/WE. Bezzasadne są więc zarzuty wskazujące na nieprecyzyjne wykonanie mapy akustycznej A2, jak i zastosowanie w Programie (i mapie) nieprawidłowej definicji wskaźnika Ldwn. Na marginesie organ wskazał, że powoływany przez skarżącą projekt nowelizacji p.o.ś. zakłada określenie terminu dla sejmików województw na uchwalenie pierwszych programów ochrony środowiska przed hałasem wg nowych zasad na dzień 18 lipca 2024 r. Wskazuje się w projekcie, że do programów ochrony środowiska przed hałasem, których termin sporządzenia przypadał na dzień 18 lipca 2018 r. stosuje się przepisy dotychczasowe, a uchwalone programy zachowują moc do dnia 18 lipca 2024 r. W piśmie procesowym z 25 czerwca 2019 r. skarżąca odnosząc się stanowiska organu wskazała, że podtrzymuje zarzut co do sporządzenia Programu w oparciu o nieprecyzyjne mapy akustyczne, wykonane niezgodnie z dyrektywą 2002/49/WE, w szczególności jej art. 3, 5 i 6. Zastosowany bazowy wskaźnik hałasu dla pory nocnej Ln, zgodnie z definicją zawartą w ww. dyrektywie "Lnight" oznacza wskaźnik hałasu służący do określenia zakłócenia snu, zgodnie z definicją podaną w załączniku I do dyrektywy. Wskaźnik Lnight jest długookresową, ważoną dźwiękiem A średnią poziomu dźwięku zgodną z definicją zawartą w ISO 1996-2:1987, ustaloną dla wszystkich pór nocnych w roku. Dyrektywa nakazuje również, aby przy sporządzaniu i analizowaniu strategicznych map hałasu, zgodnie z art. 7, Państwa Członkowskie stosowały wskaźniki hałasu Lden i Lnight określone w zał. I. Do ustalania Lden i Lnight stosuje się metody oceny określone w zał. II. Zatem bazowy wskaźnik hałasu zastosowany przy opracowaniu mapy akustycznej (Ln), a następnie Programu, został nieprawidłowo – niezgodnie z postanowieniami ww. dyrektywy – zdefiniowany w p.o.ś. Definicja wskaźnika Ln przyjętego dla opracowania mapy akustycznej w niniejszej sprawie nie zawiera jakiegokolwiek odniesienia do definicji wyznaczonych zgodnie z normą ISO 1996-2:1987. Sporządzenie mapy akustycznej w oparciu wyłącznie o wskaźnik Ln zdefiniowany w p.o.ś., bez uwzględnienia całości definicji zawartej w dyrektywie skutkuje tym, że sporządzona mapa nie odzwierciedla właściwych poziomów dźwięku. Również GDDKiA jest świadoma błędów wynikających z nieprawidłowej implementacji do prawa polskiego ww. dyrektywy (co podano na stronie internetowej). W związku z tym należało bezpośrednio stosować przepisy dyrektywy. Skarżąca dodała, że z wyjaśnień organu wynika, że podstawą sporządzenia mapy akustycznej A2 były również inne regulacje (wymagania GDDKiA), które nie mają cech przepisów powszechnie obowiązujących. Stoi to w sprzeczności z art. 8 k.p.a. nakazującym organom administracji publicznej działanie wyłącznie na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skargę jako bezzasadną należało oddalić. Zważywszy, że przedmiotem skargi jest akt prawa miejscowego – uchwała w sprawie określenia Programu ochrony środowiska przed hałasem, a Sąd - na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) - rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, obowiązkiem Sądu jest nie tylko ustosunkowanie się do zarzutów skargi i ocena legalności zapisów Programu, lecz również zbadanie prawidłowości przyjęcia (procedowania) zaskarżonej uchwały. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zaskarżoną uchwałę podjął organ właściwy – Sejmik Województwa. Zgodnie z art. 119 ust. 1 p.o.ś. dla terenów, na których poziom hałasu przekracza poziom dopuszczalny, tworzy się programy ochrony środowiska przed hałasem, których celem jest dostosowanie poziomu hałasu do dopuszczalnego. Przepisy art. 119 ust. 2 w zw. z art. 117 ust. 2 pkt 2 i art. 179 ust. 1 p.o.ś. zakładają, że dla terenów poza aglomeracjami (dróg, linii kolejowych lub lotnisk), których eksploatacja może powodować negatywne oddziaływanie akustyczne na znacznych obszarach, programy ochrony środowiska przed hałasem określa, w drodze uchwały, sejmik województwa. Zważywszy, że sporządzone mapy akustyczne A2 wykazały przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu powodowanego eksploatacją dróg poza aglomeracją miasta P., uprawnione było, aby Sejmik Województwa przystąpił do opracowania programu ochrony środowiska przed hałasem dla tego terenu i w konsekwencji ów program przyjął. Przepis art. 119 ust. 2a p.o.ś. zobowiązywał organ do zapewnienia możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu, którego przedmiotem jest sporządzenie programu ochrony środowiska przed hałasem. W związku z powyższym po opracowaniu projektu Programu, Zarząd Województwa W., stosownie do art. 119 ust. 2a p.o.ś. w. w zw. z art. 30, art. 39 ust. 1 pkt 1-5 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1405, ze zm., dalej: u.u.i.ś.) poinformował poprzez Biuletyn Informacji Publicznej (strona internetowa: [...]) o sporządzeniu projektu Programu, a także o możliwości składania uwag i wniosków, a także o przeprowadzanych w dniach 5-26 lipca 2018 r. konsultacjach społecznych i spotkaniach zorganizowanych w dniach 12 lipca 2018 r. w P. i 13 lipca 2018 r. w K.. Mając na względzie brzmienie art. 46 pkt 2 i art. 47 u.u.i.ś. Zarząd Województwa W. zwrócił się Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (dalej: RDOŚ) (pismo z 2.07.2018 r.) o uzgodnienie, czy projekt programu nie wyznacza ram dla późniejszych realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, stwierdzenie, że realizacja postanowień Programu nie spowoduje znaczącego oddziaływania na środowisko, a także stwierdzenie, czy wymagane jest przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. W odpowiedzi RDOŚ (pismo z 31.07.2018 r.) wskazał, że projekt aktualizacji Programu ochrony środowiska przed hałasem dla dwóch odcinków autostrady A2 nie wymaga przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, o której mowa w art. 47 u.u.i.ś. Następnie Zarząd Województwa W. uwzględniwszy, że przedmiotowy Program stanowi akt prawa miejscowego, w dniu 17 sierpnia 2018 r. na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 450 ze zm.) podjął uchwałę w sprawie sposobu skonsultowania z radami działalności pożytku publicznego lub organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ww. ustawy projektu tegoż Programu. W zakreślonym uchwałą 7-dniowym terminie na konsultacje nie wpłynęły uwagi i wniosku do projektu uchwały. W rezultacie w dniu 24 września 2018 r. Sejmik Województwa na podstawie art. 84 ust. 1, art. 119 ust. 2 i 6 p.o.ś. podjął zaskarżoną uchwałę. W ocenie Sądu, mając na względzie powyższe, stwierdzić należy, że przed przyjęcie Programu poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, w którym w szczególności zapewniono udział społeczeństwa. Przechodząc do oceny legalności samej uchwały Sąd stwierdził, że została ona wydana zgodnie z obowiązującym w dacie jej wydania porządkiem prawnym. Przypomnienia wymaga, że przedmiotem zaskarżonej uchwały jest Program ochrony środowiska przed hałasem dla terenów poza aglomeracją miasta P., na których poziom hałasu przekracza poziom dopuszczalny, położonych wzdłuż autostrady A2 od km 107+900 do km 257+219, obejmującego aktualizację Programu ochrony środowiska przed hałasem dla dwóch odcinków autostrady A2. Został on podjęty na podstawie art. 84 ust. 1 i art. 119 ust. 2 i 6 p.o.ś. W myśl art. 84 ust. 1 p.o.ś. w celu doprowadzenia do przestrzegania standardów jakości środowiska w przypadkach wskazanych ustawą lub przepisami szczególnymi, w drodze aktu prawa miejscowego, tworzone są programy. Zgodnie z art. 119 ust. 1 p.o.ś. dla terenów, na których poziom hałasu przekracza poziom dopuszczalny, tworzy się programy ochrony środowiska przed hałasem, których celem jest dostosowanie poziomu hałasu do dopuszczalnego. Zgodnie z art. 119 ust. 6 p.o.ś. programy aktualizuje się co najmniej raz na pięć lat, a także w przypadku wystąpienia okoliczności uzasadniających zmianę planu lub harmonogramu realizacji. Asumpt dla podjęcia niniejszego Programu dały wyniki sporządzonej na zlecenie skarżącej będącej zarządcą drogi autostrady A2 mapy akustycznej autostrady A2. Pokazały one, że na odcinku autostrady A2 od N. T. do K., dla terenów poza aglomeracją miasta P., występują miejsca ponadnormatywnego oddziaływania hałasu drogowego. Zgodnie z art. 175 ust. 1 p.o.ś. m.in. zarządzający drogą, z zastrzeżeniem ust. 2, jest obowiązany do okresowych pomiarów poziomów w środowisku substancji lub energii wprowadzanych w związku z eksploatacją tych obiektów. Przepis art. 175 ust. 6 p.o.ś. określa, że na podstawie wyników wykonywanych okresowych pomiarów poziomów hałasu, o których mowa w ust. 1, i innych niezbędnych danych, zarządzający drogą (...) sporządza mapę akustyczną terenów położonych wokół tych obiektów. W myśl art. 179 ust. 1 p.o.ś. zarządzający drogą, linią kolejową lub lotniskiem zaliczonymi do obiektów, których eksploatacja może powodować negatywne oddziaływanie akustyczne na znacznych obszarach, sporządza co 5 lat mapę akustyczną terenu, na którym eksploatacja obiektu może powodować przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku. Mapę akustyczną sporządza się, wykorzystując najnowsze wyniki pomiarów hałasu przeprowadzanych na podstawie art. 175 oraz inne dane (art. 179 ust. 2b p.o.ś.). Skarżąca zarzuciła organowi, że Program został sporządzony w oparciu o nieprawidłowo transponowane do polskiego prawa (p.o.ś.) przepisy dyrektywy 2002/49/WE odnoszącej się do oceny i zarządzania poziomem hałasu w środowisku. Wskazano, że nieprawidłowości w zakresie implementacji ww. dyrektywy dotyczą kwestii: braku definicji wskaźników hałasu (brak odwołania do normy ISO 1996-2:1987), braku definicji roku oraz błędnego, przeszacowanego lub niedoszacowanego zasięgu oddziaływania źródeł hałasu na środowisko. Sąd nie podziela stanowiska spółki. Skarżąca ma rację, że istnieją rozbieżności w definicjach wskaźników hałasu określonych w p.o.ś. i dyrektywie 2002/49/WE. Przepis art. 112a p.o.ś. wskazuje, że ilekroć w przepisach niniejszego działu jest mowa o wskaźnikach hałasu, rozumie się przez to parametry hałasu określone poziomem dźwięku A wyrażonym w decybelach (dB), w tym: 1) wskaźniki hałasu mające zastosowanie do prowadzenia długookresowej polityki w zakresie ochrony środowiska przed hałasem, w szczególności do sporządzania map akustycznych, o których mowa w art. 118 ust. 1, oraz programów ochrony środowiska przed hałasem, o których mowa w art. 119 ust. 1: a) LDWN - długookresowy średni poziom dźwięku A wyrażony w decybelach (dB), wyznaczony w ciągu wszystkich dób w roku, z uwzględnieniem pory dnia (rozumianej jako przedział czasu od godz. 600 do godz. 1800), pory wieczoru (rozumianej jako przedział czasu od godz. 1800 do godz. 2200) oraz pory nocy (rozumianej jako przedział czasu od godz. 2200 do godz. 600), b) LN - długookresowy średni poziom dźwięku A wyrażony w decybelach (dB), wyznaczony w ciągu wszystkich pór nocy w roku (rozumianych jako przedział czasu od godz. 2200 do godz. 600). Wskaźniki te jednakowo zdefiniowano w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2010 r. w sprawie sposobu ustalania wartości wskaźnika hałasu Ldwn (Dz. U. z 2010 r. Nr 215, poz. 1414). Art. 5 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2002/49/WE stanowi, że przy sporządzaniu i analizowaniu strategicznych map hałasu zgodnie z art. 7 Państwa Członkowskie stosują wskaźniki hałasu Lden i Lnight określone w załączniku I. Przy czym, jak wydaje się nie dostrzegać skarżąca, art. 5 ust. 1 zdanie drugie dyrektywy mówi wyraźnie, że do czasu wprowadzenia obowiązku stosowania wspólnych metod oceny w procesie ustalania Lden i Lnight dopuszcza się stosowanie w tym celu przez Państwa Członkowskie istniejących krajowych wskaźników hałasu i związanych danych, które należy przeliczyć na wskaźniki, o których mowa powyżej. Nie dopuszcza się korzystania z danych starszych niż trzyletnie. Już z powyższego wynika, że dyrektywa zakłada stan przejściowy, w którym pomimo istnienia jednolitych dla Państw Członkowskich definicji wskaźników hałasu, które powinny być stosowane przy sporządzaniu map hałasu, to zezwolono na posługiwanie się wskaźnikami hałasu przyjętymi jak dotąd w porządkach krajowych. Dla ustalenia, czy w dacie sporządzenia na potrzeby zaskarżonego Programu mapy akustycznej autostrady A2 miały zastosowanie krajowe wskaźniki hałasu, czy już wskaźniki hałasu zdefiniowane w ww. dyrektywie kluczowe znaczenie ma treść dyrektywy Komisji (UE) 2015/996 z dnia 19 maja 2015 r. ustanawiającej wspólne metody oceny hałasu zgodnie z dyrektywą 2002/49/WE. W preambule dyrektywy wskazano m.in., że (2) zgodnie z art. 5 dyrektywy 2002/49/WE przy sporządzaniu i analizowaniu strategicznych map hałasu zgodnie z art. 7 państwa członkowskie stosują wskaźniki hałasu (Lden i Lnight), o których mowa w załączniku I do tej dyrektywy. Co istotne, przepis art. 2 dyrektywy 2015/996 ustalił, że Państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy najpóźniej do dnia 31 grudnia 2018 r. Z powyższego wynika, że jednolite dla Państw Członkowskich wskaźniki hałasu (Lden i Lnight) obligatoryjnie miały być implementowane do krajowych porządków prawnych do końca 2018 r. Zatem do tego czasu dopuszczalne było – w okresie przejściowym – posługiwanie się przy sporządzaniu map akustycznych krajowymi wskaźnikami hałasu. Sąd podziela wyrażany w doktrynie pogląd, że upływ terminu przewidzianego w dyrektywie jest prawnie relewantny w odniesieniu do zagadnienia bezpośredniego skutku dyrektywy i odpowiedzialności państwa za niewykonanie lub nienależyte wykonanie dyrektywy. Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 10 kwietnia 1984 r. Sabine von Colson and Elisabeth Kamann v. Land Nordrhein-Westfalen (Case 14/83) uznał, że sądy państw członkowskich są obowiązane dokonywać wykładni prawa wewnętrznego tych państw w świetle brzmienia i celu dyrektywy, która nie wywołuje skutku bezpośredniego. Niewykonanie lub nienależyte wykonanie dyrektywy w terminie w niej przewidzianym nie może być usprawiedliwione przez dane państwo członkowskie okolicznościami "wewnątrzpaństwowymi". W wyroku ETS z dnia 5 czerwca 1997 r. (Commission of the European Communities v. Kongdom of Spain C-107/96, ECR 1997. S. I-3193) stwierdzono np. że państwo członkowskie nie może powoływać się na przepisy, praktyki i okoliczności istniejące w jego wewnętrznym systemie prawnym celem usprawiedliwienia niewykonania zobowiązań i naruszenia terminów przewidzianych w dyrektywie (vide: Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy pod red. A. Wróbla, Kraków 2005, s. 60-62). Z powyższego wynika, że bezpośrednie stosowanie przepisów dyrektywy przez sądy (czy organy) może mieć miejsce dopiero wówczas, gdy w terminie zakreślonym w dyrektywie w krajowym porządku prawnego nie zostanie osiągnięty zamierzony dyrektywą stan rzeczy. Skoro zaś, zgodnie z art. 2 dyrektywy 2015/996 termin implementacji dyrektywy 2002/49/WE określono do 31 grudnia 2018 r., to strona nie może wywodzić skutków prawnych z niej wynikających (stosowania norm w zakresie definicji wskaźników hałasu) dla mapy akustycznej z 2017 r. i przyjętego na jej podstawie Programy ochrony środowiska przed hałasem przyjętego 24 września 2018 r. Innymi słowy nie ma racji spółka twierdząc, że przy sporządzaniu Programu (jak i tworzeniu mapy akustycznej autostrady A2) należało bezpośrednio zastosować przepisy dyrektywy 2002/49/WE regulujące wskaźniki hałasu (Lden i Lnight). Prawidłowo zatem w mapie akustycznej autostrady A2 i przyjętej na podstawie jej wyników Programie oparto się na przepisie art. 112a p.o.ś., który nakazuje do sporządzania map akustycznych oraz programów ochrony środowiska przed hałasem wykorzystywać długookresowe wskaźniki oceny hałasu Ldwn i Ln. W świetle powyższego Sąd uznał za bezzasadny zarzut naruszenia przez Sejmik Województwa przepisów art. 112a w zw. z art. 118 i art. 119 ust. 2 p.o.ś. w zw. z art. 5-7 dyrektywy 2002/49/WE. W ocenie Sądu nie zasługiwały na uwzględnienie również pozostałe zarzuty skargi. Po pierwsze w żadnym razie nie można zgodzić się z twierdzeniem spółki, jakoby zaskarżona uchwała naruszała art. 119 ust. 1, art. 84 ust. 1 p.o.ś. w zw. z art. 94 Konstytucji RP poprzez niespełnieniu przez Program warunków przewidzianych dla aktów prawa powszechnie obowiązującego przez zindywidualizowane określenie podmiotów, do których skierowano zawarte w nim obowiązki. Zgodnie z art. 84 ust. 1 p.o.ś. w celu doprowadzenia do przestrzegania standardów jakości środowiska w przypadkach wskazanych ustawą lub przepisami szczególnymi, w drodze aktu prawa miejscowego, tworzone są programy. Z kolei w myśl art. 119 ust. 1 p.o.ś. dla terenów, na których poziom hałasu przekracza poziom dopuszczalny, tworzy się programy ochrony środowiska przed hałasem, których celem jest dostosowanie poziomu hałasu do dopuszczalnego. Z powyższych przepisów wynika, że w przedmiotowej sprawie istniało ustawowe upoważnienie do ustanowienie przedmiotowego Programu ochrony środowiska przed hałasem. Przepisy art., 87 i art. 94 Konstytucji RP pozwalają wyodrębnić podstawowe elementy składające się na pojęcie "akt prawa miejscowego". Jest to: 1) podustawowe źródło prawa powszechnie obowiązującego, 2) obowiązujące powszechnie na obszarze działania organów, które go ustanowiły, 3) stanowione na podstawie i w granicach ustawy, 4) stanowione przez organy samorządu terytorialnego lub terenowe organy administracji rządowej, 5) ogłoszone. W celu uzupełnienia tej konstytucyjnej definicji legalnej aktów prawa miejscowego odwołując się do ustawy o samorządzie województwa należy dodać, że musi istnieć wyraźne upoważnienie ustawowe do jego wydania (szczegółowe lub generalne), adresatem kompetencji prawotwórczych są wspólnoty samorządowe, w imieniu których działają jednostki samorządu terytorialnego (regionalne wspólnoty samorządowe, w imieniu których działa sejmik województwa) a terytorialny zasięg obowiązywania obejmuje obszar województwa lub jego części. Warunkiem wejścia w życie aktu prawa miejscowego jest jego stosowne ogłoszenie. Będące źródłami prawa powszechnie obowiązującego, akty prawa miejscowego, w tym programy ochrony środowiska, muszą mieć charakter generalny, abstrakcyjny oraz normatywny, wyznaczając adresatów normy, okoliczności, w których norma ta znajdzie zastosowanie oraz nakazywanego lub zakazywanego działania. Charakter generalny mają te normy, które określają adresata przez wskazanie cech, nie zaś wymienienie z nazwy. Generalny charakter może też dotyczyć odniesienia do nazw instytucji, władz publicznych a więc do nazw generalnych szczególnego rodzaju. Abstrakcyjność normy wyraża się w tym, że nakazywane, zakazywane albo dozwolone postępowanie ma miejsce w pewnych z reguły powtarzalnych okolicznościach (vide: Komentarz do ustawy o samorządzie województwa, LexisNexis, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2005, str. 416 i n.). Przepisy p.o.ś. oraz przepisy wykonawcze upoważniały Sejmik Województwa do wydania Programu ochrony środowiska w przyjętym kształcie. W myśl art. 84 ust. 2 pkt 3 i 5 p.o.ś. w programie ustala się m.in. podstawowe kierunki i zakres działań niezbędnych do przywracania standardów jakości środowiska oraz podmioty, do których skierowane są obowiązki ustalone w programie. Zgodnie zaś z § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 14 października 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać program ochrony środowiska przed hałasem (Dz. U. z 2002 r. Nr 179, poz. 1498) część opisowa programu obejmuje wyszczególnienie podstawowych kierunków i zakresu działań niezbędnych do przywrócenia dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku. W § 4 pkt 2 rozporządzenia określa zaś, że część wyszczególniająca ograniczenia i obowiązki wynikające z realizacji programu podaje podmioty korzystające ze środowiska i ich obowiązki. W przyjętym Programie uchwałodawca określając podmioty korzystające ze środowiska (w kontekście ich obowiązków) posłużył się ustawowym pojęciem "zarządzający drogą (autostradą)". Punkt 13.3 Programu zatytułowano "Obowiązki Zarządzającego autostradą". Następnie przywołano wprost treść art. 139 p.o.ś., który odnosi się do obowiązków zarządzającego drogą i wymieniono obowiązki zarządzającego drogą określone w art. 173, art. 174, art. 175, art. 177 ust. 1 p.o.ś. Organ nie określił zatem w sposób indywidualny adresata obowiązków, lecz zastosował, zgodnie z przepisami p.o.ś., odwołanie do pojęcia zarządzającego drogą, na którym to ciążą określone ustawowe obowiązki. Z kolei działania naprawcze, które zdaniem organu należy podjąć w związku ze stwierdzonymi na podstawie mapy akustycznej autostrady A2 wynikami badań hałasu, zostały – wbrew twierdzeniom skarżącej - przyjęte jako propozycje, a nie bezwzględne obowiązki. W pkt 11.2 Programu wskazano: "zaproponowane zostały działania naprawcze możliwe do realizacji w najbliższej perspektywie czasowej, mające na celu obniżenie poziomu hałasu do wartości dopuszczalnych. Działania te polegają na budowie nowych, bądź rozbudowie istniejących ekranów akustycznych." Dalej w tym samym punkcie podano: Do realizacji w ramach tego Programu zaproponowano cztery obszary, przedstawione w Załączniku 1, dla których zaplanowano budowę lub przedłużenie 5 ekranów akustycznych." Podkreślono następnie: "Wskazane działania należy traktować jako preferowane, lecz nie obligatoryjne. Ostateczny dobór podjętych działań powinien być przedmiotem szczegółowego projektu akustycznego." Również dalej zawarto tylko propozycje działań: "W Tab. 28 zestawiono propozycje w zakresie budowy nowych lub modyfikacji istniejących ekranów akustycznych w otoczeniu autostrady A2." Również w punkcie 11.4 mowa jest o "proponowanych czynnościach", czy harmonogramie realizacji "działań proponowanych" w ramach Programu. Jednocześnie z brak uzasadnienia, w tym finansowego, do stosowania ekranów akustycznych w każdej lokalizacji oraz dostrzegając nieracjonalność pod względem kosztów, w stosunku do uzyskanych efektów, stosowania ekranów akustycznych, w Programie zaproponowano (pkt 11.3) "podjęcie działała długofalowego, polegającego na określaniu przez właściwe organy gminy dla terenów jeszcze niezagospodarowanych, położonych w strefie przekroczeń dopuszczalnych poziomów hałasu wyznaczonej wzdłuż przedmiotowego odcinka autostrady A2, podczas uchwalania lub zmian planów zagospodarowania przestrzennego przeznaczenia innego niż tereny podlegające ochronie akustycznej w myśl rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku, oraz uwzględnianiu ww. strefy podczas wydawania decyzji i warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu." Tym samym Program dopuścił działania alternatywne wobec budowy nowych i rozbudowy istniejących ekranów akustycznych w strefach, gdzie występuje przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu. W kontekście wszystkich powyższych zapisów Programu uznać należy, że zapisy pkt 12. Programu, odnoszące się do kosztów finansowych i źródeł finansowania Programu, również nie mają bezwzględnego charakteru, tzn. nie stanowią norm bezwzględnie obowiązujących, wiążących się z nałożeniem na jakikolwiek indywidualnie określony podmiot ściśle określonych obowiązków finansowych. W punkcie tym po pierwsze odniesiono się do działań naprawczych wskazanych w rozdz. 11.2 – budowa bądź modernizacja ekranów akustycznych. Dalej wskazano, że: "Realizacja Programu zostanie przeprowadzona głównie przy użyciu środków Zarządzającego autostradą. Ze względu na charakter proponowanych działań, jako potencjalne źródła finansowania można rozważyć środki następujących funduszy ekologicznych: (...)". Powtórzyć raz jeszcze należy, że wymienione w pkt 11.2, 11.4 działania naprawcze przyjęto jako proponowane, preferowane, a nie obligatoryjne, podkreślając, że dobór podjętych działań powinien być przedmiotem szczegółowego projektu akustycznego. W związku z powyższym Sąd nie podzielił zarzutów skargi naruszenia art. 119 ust. 1 i art. 84 ust. 1 p.o.ś. w zw. z art. 94 Konstytucji, albowiem zaskarżona uchwała nie zawiera zapisów odnoszących się do zindywidualizowanego podmiotu, jakim jest w szczególności skarżąca spółka. Wszystkie wyżej omawiane zapisy (obowiązki – pkt 13 Programu i proponowane działania naprawcze – pkt 11.2, 11.4 i 12) odnoszą się do każdorazowego Zarządzającego drogą – autostradą jako podmiotu korzystającego ze środowiska (§ 4 pkt 2 rozp. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać program ochrony środowiska przed hałasem) i mogącego powodować negatywne oddziaływanie akustyczne (art. 179 ust. 1 p.o.ś.). Ponadto fakultatywny charakter działań naprawczych, które proponuje Program podjąć zarządzającemu autostradą (drogą) powoduje, że nie mamy do czynienia z zobowiązaniem spółki do konkretnych działań. Sąd nie kwestionuje, że strona skarżąca jest aktualnie jednostką zarządzającą wskazanym w uchwale odcinkiem autostrady A2. Zwrócić jednak należy uwagę, że jest to wynikiem umowy koncesyjnej, która z różnych przyczyn może być rozwiązana. Gdyby zatem uchwała odnosiła się wprost do spółki skarżącej jako zarządzającego autostradą A2 mielibyśmy do czynienia z indywidualnie określonym podmiotem praw i obowiązków, co nie odpowiadałoby w swej istocie charakterowi aktu prawa miejscowego. W przypadku jednak adresowania obowiązków do zarządzającego autostradą mamy do czynienia z każdorazowym zarządcą drogi, bez względu na uwarunkowania umów koncesyjnych. W świetle powyższych wyjaśnień nie można również zgodzić się z zarzutem naruszenia przez Sejmik Wojewódzki art. 84 ust. 2 pkt 5 i 6 p.o.ś. Przepisy te stanowią, że w programie ustala się: - podmioty, do których skierowane są obowiązki ustalone w programie; - w razie potrzeby dodatkowe obowiązki podmiotów korzystających ze środowiska, związane z ograniczaniem oddziaływania na środowisko, polegające na: a) obowiązku prowadzenia pomiarów wielkości emisji lub poziomów substancji lub energii w środowisku, b) obowiązku przekazywania, ze wskazaną częstotliwością, wyników prowadzonych pomiarów oraz informacji dotyczących przestrzegania wymagań określonych w posiadanych pozwoleniach, c) ograniczeniu czasu obowiązywania posiadanych przez dany podmiot pozwoleń, nie krócej jednak niż do 2 lat. Po pierwsze zważyć należy, że art. 84 p.o.ś. jako odnoszący się w ogólności do programów ograniczających negatywne oddziaływanie na środowisko ma charakter lex generalis wobec art. 119 p.o.ś., który reguluje kwestie tworzenia programów ochrony środowiska przed hałasem dla terenów, na których poziom hałasu przekracza poziom dopuszczalny. Przepis art. 119 ust. 3 p.o.ś. określa zaś, że to minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe wymagania, jakim powinien odpowiadać program ochrony środowiska przed hałasem. W powołanym wyżej rozporządzeniu w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać program ochrony środowiska przed hałasem, w § 2 wskazuje się, że program składa się z następujących niezbędnych części: 1) opisowej; 2) wyszczególniającej ograniczenia i obowiązki wynikające z realizacji programu; 3) uzasadnienia zakresu zagadnień. W części wyszczególniającej ograniczenia i obowiązki podaje się podmioty korzystające ze środowiska i ich obowiązki (§ 4 pkt 2). Zatem w myśl art. 119 p.o.ś. w zw. z przepisami rozporządzenia w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać program ochrony środowiska przed hałasem nie sposób uznać, że zapisy niniejszego programu – tak te określające wobec Zarządzającego autostradą ustawowe obowiązki (pkt 13), jak i te określające proponowane działania naprawcze i koszty ich finansowania (pkt 11.2, 11.4 i 12) naruszają przepisy art. 84 ust. 2 pkt 5 i 6 p.o.ś. Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona uchwała została wydana zgodnie z prawem i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.