II SA/Po 255/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie sędzia WSA Joanna Wierchowicz as.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant referent - stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2005 r sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego wyrównawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]nr [...] w tych tylko częściach w których nie orzeczono o prawie do zasiłku stałego wyrównawczego, od dnia 01 czerwca 2002 r. do 31 października 2002 r., 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej K.K. kwotę 10 ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ M.Dybowski /-/ J.Wierchowicz JFS Wnioskiem z dnia 4 listopada 2002 r. K.K. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku stałego wyrównawczego. Do wniosku K.K. załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...], na mocy którego zaliczona została do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W treści tego orzeczenia podano ponadto, iż rozpatrzeniu podlegał wniosek złożony w dniu 31 maja 2002 r., stwierdzona niepełnosprawność ma charakter okresowy, a orzeczenie wydano na okres do 25 października 2004 r. Decyzją z dnia [...] nr [...] Z-ca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej orzekł o przyznaniu wnioskodawczyni zasiłku stałego wyrównawczego w wysokości 418 zł miesięcznie, począwszy od listopada 2002 r. do października 2004 r. wraz z odprowadzaną na konto ZUS składką na ubezpieczenie zdrowotne od przyznanego świadczenia. Jako podstawę prawną decyzji organ powołał przepisy art. 11 pkt 1, 2b, art. 27 ust.4 pkt 1, 3, art. 35a, art. 43 ust. 1,6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 z 1998 r. poz. 414 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, iż na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie posiada żadnych dochodów, a kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 4 ust. 1 wskazanej ustawy wynosi dla niej 461 zł. Składając odwołanie od powyższej decyzji K.K. wniosła o przyznanie przedmiotowego zasiłku od m-ca czerwca 2002 r. wskazując, iż stwierdzona w jej przypadku niepełnosprawność ma charakter trwały i istnieje od 29 października 1999 r., kiedy to po raz pierwszy została orzeczona. K.K. wskazała, iż zasiłek stały wyrównawczy miała przyznany decyzją organu I instancji już w 2000 r. (decyzja z dnia [...] Nr [...]), a pozbawienie jej wypłaty zasiłku za okres od m-ca czerwca do m-ca listopada 2002r. pozbawiło ją środków do życia. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazując na treść art. 27 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej oraz wyjaśniając, iż w świetle treści tego przepisu zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organ II instancji wyjaśnił, iż zgodnie z art. 38 wskazanej ustawy o pomocy społecznej świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, a taki wniosek K.K. złożyła w dniu 4 listopada 2002 r., stąd zasiłek został przyznany od tego właśnie miesiąca. Organ II instancji wyjaśnił ponadto, iż w przepisach ustawy o pomocy społecznej brak uregulowań, które nakazywałyby wyrównanie przyznanego świadczenia od dnia nabycia uprawnień do otrzymania takiej formy pomocy. W skardze na powyższą decyzję K.K. wniosła o jej uchylenie, przytaczając argumentację, którą zawarła w odwołaniu od decyzji organu I instancji, dodatkowo akcentując złożenie wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności przed upływem ważności poprzedniego orzeczenia, brak pouczenia z jakim wyprzedzeniem wniosek taki winien zostać złożony, aby orzeczenie wydane zostało w terminie, jak również wskazała na brak możliwości uzyskania wymaganego orzeczenia we wcześniejszym terminie. Skarżąca podkreśliła, że w jej przypadku inwalidztwo ma charakter trwały, zachodzi więc kontynuacja świadczenia, a zaistniała przerwa w jego wypłacaniu spowodowała pogorszenie jej sytuacji życiowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny rozstrzyga sprawę w jej granicach, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi. W przedmiotowej sprawie decyzje wydane w obu instancjach były wadliwe z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja organu I instancji wydana w niniejszej sprawie orzeka wyłącznie w przedmiocie przyznania zasiłku stałego wyrównawczego od dnia 01 listopada 2002 r., a więc zgodnie z wnioskiem złożonym przez skarżącą w dniu 4 listopada 2002 r. Zarówno sentencja tej decyzji, jak i jej uzasadnienie nie zawiera jakiejkolwiek wzmianki o okresie sprzed daty złożenia tego wniosku. Poza zakres przedmiotowy tego rozstrzygnięcia wykracza natomiast organ II instancji, który utrzymał w mocy decyzję organu i jednocześnie wyjaśnił z jakich powodów nie jest możliwe przyznanie zasiłku za okres od 1 czerwca 2002 r. do 31 października 2002 r., naruszając w ten sposób zasadę dwuinstancyjności postępowania, wyrażoną w art. 15 k.p.a. W sprawie doszło ponadto do naruszenia zasady udzielania pomocy prawnej stronom i innym uczestnikom postępowania, wyrażonej w art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Obowiązek informowania i wyjaśniania stronie przez organ prowadzący postępowanie administracyjne całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe, a pogląd ten zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 lipca 1992 r. sygn. III ARN 40/92 oraz w swoich licznych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny. Urzędnik państwowy (pracownik samorządowy) ma obowiązek zwrócenia uwagi strony na całokształt okoliczności sprawy, jeżeli stwierdzi, lub powinien stwierdzić, że zamierza ona podjąć działania wiążące się przynajmniej z ryzykiem wystąpienia niekorzystnych dla niego skutków. Pracownik administracji ma przy tym obowiązek udzielania informacji w możliwie jasny sposób, a informacja przekazywana przez organy administracji powinna być przydatna do realizowania celów założonych przez osoby wnioskujące o jej udzielenie. Urzędnik jest więc obowiązany przekazywać informację w taki sposób, aby zrozumiał ją konkretny obywatel. W niniejszej sprawie akta administracyjne nie zawierają żadnej adnotacji o pouczeniu skarżącej o konieczności złożenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego jeszcze przed uzyskaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W rezultacie wniosku takiego skarżąca nie złożyła wraz z upływem okresu, na jaki miała przyznany zasiłek; składając w tym terminie wyłącznie wniosek w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności o orzeczenie stopnia niepełnosprawności. Zważywszy na trudną sytuację życiową skarżącej (samotne gospodarowanie, brak dochodów, orzeczoną niepełnosprawność) wydaje się wysoce nieprawdopodobnym, aby wraz z ustaniem wypłaty zasiłku nie zasięgała w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej informacji o trybie postępowania oraz możliwości złożenia wniosku o przyznanie zasiłku. W sytuacji, gdy wniosek taki złożyłaby w dniu 31 maja 2002 r., lecz nie załączyłaby orzeczenia o niepełnosprawności, sprawa zostałaby zawieszona do czasu jego dostarczenia, a wówczas organ I instancji zmuszony byłby przyznać świadczenie od daty złożenia wniosku. Tym samym skarżąca uzyskałaby spłatę zasiłku za okres przed wydaniem orzeczenia o niepełnosprawności. W świetle argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prawo do takiej spłaty nie przysługuje natomiast w niniejszej sprawie, gdy wniosek o zasiłek złożony został po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano na treść przepisu art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem świadczenia pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej. Skarżąca K.K. złożyła wniosek o zasiłek stały wyrównawczy już w 2000 r., a świadczenie to zostało jej przyznane miesiąca lipca 2000 r. do m-ca maja 2002 r. i właśnie ta data stanowi rozpoczęcie wypłaty świadczenia. Świadczenie w postaci zasiłku stałego wyrównawczego ma charakter obligatoryjny, gdy osoba spełnia przesłanki do jej pobierania. Fakt, że orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, którego zadaniem było ustalenie czy stopień niepełnosprawności skarżącej istnieje nadal, zostało wydane (mimo złożenia przez skarżącą wniosku w terminie) ze znacznym opóźnieniem, to zdaniem Sądu, nie może mieć to znaczenia dla kwestii okresu wypłaty od czerwca 2002 r. do 31 października 2002 r. zasiłku, gdyż inwalidztwo skarżącej uprawniające do pobierania świadczenia w postaci przedmiotowego zasiłku istnieje przez cały czas i należy uznać, że jest to jedna sprawa. Złożenie przez skarżącą wniosku po badaniu kontrolnym o wypłatę świadczenia nie wszczęło postępowania w odrębnej sprawie, a tylko w takim przypadku miałby zastosowanie art. 43 ust. 6. Przepis ten miał zastosowanie przy złożeniu pierwszego wniosku, co miało miejsce w 2000 roku. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Z-cy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] nr [...], w części odmawiającej przyznania świadczenia za okres od 1 czerwca 2002 r. do 31 października 2002 r. Przepisu art. 152 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano, bowiem decyzja została uchylona w części odmawiającej przyznania świadczenia. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 tej ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobligowany jest rozpatrzyć wniosek o przyznanie przedmiotowego zasiłku za okres od 1 czerwca 2002 r. do 31 października 2002 r., uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski /-/ J. Wierchowicz jfs