II SA/Po 256/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wierchowicz As.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) Protokolant referent – stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wysokości pomocy pieniężnej na usamodzielnienie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Kierownika Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja podlega wykonaniu w zakresie przyznającym świadczenie, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej S.S. kwotę 10 ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. JFS Sygn.. akt 4/II SA/Po 256/03 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 04 września 2002 r. S.S. wystąpiła do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie o udzielenie pomocy na usamodzielnienie przysługujące pełnoletniemu wychowankowi opuszczającemu rodzinę zastępczą. W uzasadnieniu wniosku S.S. wyjaśniła, iż urodziła się w dniu [...], a w rodzinie zastępczej umieszczona została na mocy postanowienia Sądu Rejonowego od dnia [...] oraz, że rodzinę zastępczą tworzyli jej dziadkowie, J. i C.T. S.S. wyjaśniła także, iż zakończyła edukację oraz, że występuje o przyznanie pomocy z uwagi na zamiar usamodzielnienia się. Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta – działający z jego upoważnienia Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, powołując przepisy art. 33p ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 8, art. 43 ust. 1 i art. 47a ust. 5 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 z późn. zmianami) oraz §3 i §7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 października 2001 r. w sprawie udzielenia pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo-wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich oraz specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze (Dz.U. Nr 120 poz. 1293) orzekł o przyznaniu S.S. pomocy pieniężnej na usamodzielnienie w wysokości 1.621,00 zł, co stanowi 100% kwoty bazowej ustalonej powołanymi przepisami. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż odpłatność ustalono zgodnie z zasadami określonymi w powołanych przepisach, z uwzględnieniem sytuacji materialnej rodziny, w której wnioskodawczyni została umieszczona i nadal przebywa oraz okresu jej pobytu w rodzinie zastępczej, co miało miejsce przez okres 1 roku i 11 miesięcy, od dnia wydania wskazanego postanowienia przez sąd rodzinny i nieletnich do dnia uzyskania przez nią pełnoletności. Od decyzji tej S.S. złożyła odwołanie, kwestionując wysokość przyznanej pomocy oraz podnosząc, iż faktycznie u dziadków zamieszkiwała od urodzenia, stąd pomoc powinna zostać jej przyznana również za drugi rok pobytu w rodzinie zastępczej. S.S. wyjaśniła także, że w 2002 r. kupiła domek jednorodzinny za ubezpieczenie otrzymane po śmierci ojca, domek ten remontuje, lecz nie ma pieniędzy na opłaty związane z jego utrzymaniem, stąd nadal mieszka z dziadkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, w uzasadnieniu wyjaśniając, iż okres pobytu S.S. w rodzinie zastępczej ustalono zgodnie z przepisami powołanymi w zaskarżonej decyzji i okres ten obejmował jeden pełny rok. W skardze na powyższą decyzję S.S. wniosła o jej uchylenie, zwracając się o zbadanie prawidłowości ustalenia wysokości przyznanej pomocy na usamodzielnienie oraz wyjaśniając, iż w świetle argumentacji przyjętej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło jej zaledwie 25 dni do wymaganych pełnych dwóch lat pobytu w rodzinie zastępczej, podczas gdy faktycznie przebywała w rodzinie dziadków od kilku lat, bowiem matka nie mieszka z nimi od 10 lat. Wyjaśniła również, że dziadkowie nadal ją utrzymują bowiem nie udało jej się pozyskać pracy. Na powyższe okoliczności skarżąca powołała się również na rozprawie przeprowadzonej przed tut. Sądem w dniu 19 kwietnia 2005 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny rozstrzyga sprawę w jej granicach, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi. W przedmiotowej sprawie decyzje wydane w obu instancjach były wadliwe z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 33p ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zmianami) osoba, która osiągnęła pełnoletność w rodzinie zastępczej, zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem poprzez pracę socjalną, a także pomocą pieniężną na usamodzielnienie. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, w jego brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, podstawę ustalenia wysokości pomocy na usamodzielnienie stanowi kwota 1621,00 zł. Natomiast zgodnie z art. 33p ust. 10 szczegółowe zasady i tryb przyznawania przedmiotowej pomocy oraz jej wysokość ustalił Minister Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu wydanym, zgodnie z tą delegacją, w dniu 9 października 2001 r. Zgodnie z §7 ust. 1 tego rozporządzenia wysokość pomocy pieniężnej na usamodzielnienie ustala się w kwocie odpowiadającej okresowi pobytu w rodzinie zastępczej. I tak w przypadku przebywania w rodzinie zastępczej przez okres trzech lat i dłużej wysokość pomocy pieniężnej ustala się w kwocie odpowiadającej 300% podstawy (pkt 1), przez okres od dwóch do trzech lat w kwocie odpowiadającej 200% podstawy (pkt 2), przez okres od roku do dwóch lat w kwocie odpowiadającej 100% podstawy (pkt 3). Zgodnie z art. 33 c ust. 2 ustawy o pomocy społecznej umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego, a zgodnie z art. 33c ust. 5 tej ustawy pełnienie funkcji rodziny zastępczej z mocy prawa ustaje z dniem osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. W niniejszej sprawie organy obu instancji zastosowały wykładnię językową wyżej powołanych przepisów uznając, iż okres pobytu skarżącej w rodzinie zastępczej datuje się od dnia wydania postanowienia przez Sąd Rodzinny i Nieletnich o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej do dnia uzyskania przez nią pełnoletności. Przy wykładni prawa nie należy jednakże ograniczać się do językowej wykładni jednego przepisu, lecz dla dekodowania normy prawnej należy częstokroć sięgać do szeregu przepisów, rozproszonych w danym akcie prawnym lub w kilku aktach prawnych. Obowiązek rodziny zastępczej sprawowania opieki nad dzieckiem powstaje z dniem faktycznego przejęcia dziecka do tej rodziny, a nie z dniem wydania lub uprawomocnienia się orzeczenia sądu czy też zawarcia wspomnianej umowy cywilnoprawnej, co wynika z treści przepisów art. 33c ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym rodzina zastępcza podejmuje obowiązek opieki nad dzieckiem i jego wychowaniem z dniem umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego albo umowy cywilnoprawnej, zawartej ze starostą w przypadku pilnej konieczności zapewnienia dziecku opieki zastępczej oraz z treści §7 ust.3 wyżej powołanego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 października 2001r., zgodnie z którym do okresu pobytu w rodzinie zastępczej wlicza się okresy przebywania w innej rodzinie zastępczej, placówce opiekuńczo-wychowawczej, placówce interwencyjnej, schronisku dla nieletnich i innych, wymienionych w rozporządzeniu palcówkach tego typu (por. Ł.Borkowski, R.Krajewski, Sz.Szymański "Komentarz do nowej ustawy o pomocy społecznej" Wydawnictwo Prawnicze Leges Kutno 2004, str. 129). Zarówno w odwołaniu od decyzji organu I-instancji jak i w treści skargi skarżąca wyjaśniała, iż w domu dziadków, którzy utworzyli dla niej oraz jej rodzeństwa rodzinę zastępczą, przebywała od dzieciństwa, a matka nie zamieszkiwała z nimi od 10 lat. Akta administracyjne sprawy zawierają ponadto odpisy dwóch postanowień Sądu Rejonowego– Wydział III Rodzinny i Nieletnich; na mocy postanowienia z dnia [...] sygn. akt [...] rodzicom skarżącej ograniczono władzę rodzicielską nad nią oraz jej bratem przez okresowe kontrole kuratora sądowego oraz przez umieszczenie dwójki młodszego rodzeństwa w rodzinie zastępczej dziadków, natomiast postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] zmieniono wcześniejsze postanowienie tego sądu w ten sposób, że pozbawiono rodziców skarżącej władzy rodzicielskiej nad czwórką małoletnich dzieci, a ją samą oraz brata umieszczono w rodzinie zastępczej dziadków. Zarówno z treści tych orzeczeń sądu rodzinnego jak i z wyjaśnień skarżącej wynika, iż faktyczna opieka dziadków nad skarżącą oraz jej starszym bratem rozpoczęła się znacznie wcześniej, aniżeli od dnia [...] r., gdy Sąd Rodzinny wydał postanowienie o umieszczeniu tego rodzeństwa w rodzinie zastępczej. Należy przy tym wskazać, iż postanowienie z dnia [...] zmienia wcześniejsze postanowienie Sądu z dnia [...], a więc tym samym Sąd uznał, że zastosowanie łagodniejszej formy ingerencji w życie rodziny było nieskuteczne i nie przyniosło oczekiwanych rezultatów. Niewątpliwie orzeczenie to wydane zostało w wyniku zaistnienia okoliczności, które spowodowały konieczność radykalnej ingerencji sądu w relacje pomiędzy skarżącą i jej bratem, a ich rodzicami. Jak wyżej wspomniano na mocy postanowienia z dnia [...] ustanowiony został dozór kuratora sądowego, stąd można domniemywać, iż późniejsze rozstrzygnięcie jest również wynikiem kontroli przeprowadzanych przez wyznaczonego kuratora. Akta sądowe prowadzone przez Sąd Rodzinny niewątpliwie zawierają protokoły z tych kontroli, a ich treść pozwoliłaby ustalić od kiedy dziadkowie sprawowali faktyczną opiekę nad skarżącą oraz jej starszym bratem, stanowiąc tym samym dla nich rodzinę zastępczą. Okoliczności tych organy obu instancji nie rozważyły, w konsekwencji z naruszeniem art. 7 i 77 §1 k.p.a. nie zebrały i nie rozpatrzyły całości materiału dowodowego sprawy. Zgodnie z art. 33 c ust. 4 ustawy o pomocy społecznej rodzina zastępcza podejmuje obowiązek opieki nad dzieckiem i jego wychowaniem z dniem umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego albo umowy cywilnoprawnej, zawartej ze starostą w przypadku pilnej konieczności zapewnienia dziecku opieki zastępczej. W przypadku skarżącej oraz jej rodzeństwa rodziną zastępczą dla nich utworzyli i pełnili ich dziadkowie, przy czym zarówno skarżąca i jej rodzeństwo, jak i ich dziadkowie, zamieszkiwali pod tym samym adresem. Nie było więc konieczności wykorzystania instrumentów wskazanych w tym przepisie w sytuacji, gdy już po wydaniu przez sąd rodzinny pierwszego orzeczenia o ograniczeniu rodzicom władzy rodzicielskiej ([...]) zaistniała konieczność zapewnienia natychmiastowej opieki nad skarżącą oraz jej bratem. Sytuacja dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, którą dla jego rodzeństwa tworzyli już członkowie jego najbliższej rodziny, różniła się więc od sytuacji dziecka, które nie było w tak komfortowej sytuacji (opieka najbliższej rodziny), a które wymagało natychmiastowej opieki i któremu starosta mógł zapewnić konieczną opiekę jeszcze przed wydaniem przez sąd rodzinny i nieletnich stosownego orzeczenia poprzez umieszczenie w rodzinie zastępczej, zawierając umowę cywilnoprawną, o której mówi cytowany przepis. Zgodnie z §7 ust.3 wskazanego rozporządzenia do okresu pobytu w rodzinie zastępczej wlicza się okresy przebywania w innej rodzinie zastępczej, placówce opiekuńczo-wychowawczej, placówce interwencyjnej, schronisku dla nieletnich i innych, wymienionych w rozporządzeniu palcówkach tego typu. Tym samym, stosując zasadę równości wobec prawa, do okresu pobytu w rodzinie zastępczej, zaliczyć należy okres faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem, przez osoby, które później utworzyły dla danego dziecka rodzinę zastępczą. W niniejszej sprawie nie zbadano i nie rozważono, czy zaszły okoliczności o których przepis ten stanowi, tzn. czy i od kiedy skarżąca oraz jej starszy brat faktycznie przebywali w rodzinie zastępczej która tworzyli ich dziadkowie, jaki charakter miał ten pobyt przed wydaniem postanowienia z dnia [...], w tym czy postanowienie Sądu z dnia [...] w istocie sankcjonowało istniejący stan faktyczny opieki nad tymi dziećmi. Okoliczności te mają wpływ na ustalenie daty początkowej okresu przebywania skarżącej w rodzinie zastępczej, a w konsekwencji na wysokość należnej jej pomocy pieniężnej na usamodzielnienie. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] nr [...]. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 152 tej ustawy zastosowano w związku z przyznaniem świadczenia za okres, co do którego zaskarżona decyzja nie została zakwestionowana. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobligowany jest ustalić początkową datę przejęcia opieki nad skarżącą przez jej dziadków w okresie poprzedzającym wydanie przez sąd rodzinny orzeczenia w przedmiocie ustanowienia dla niej rodziny zastępczej, a następnie, w oparciu o te ustalenia, określić wysokość należnej skarżącej pomocy finansowej na usamodzielnienie. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski /-/J. Wierchowicz jfs