II SA/Po 2560/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie sędzia WSA Maciej Dybowski sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) Protokolant referent-stażysta Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2005 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Poznań - Grunwald F. Z. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby o d d a l a s k a r g ę /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski JF Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w [...] działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) zwolnił K. S., ze skutkiem natychmiastowym, z służby w Izbie Celnej w [...]. W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił, iż pismem z dnia [...] r. Izba Celna została poinformowana o skierowaniu przez Prokuraturę [...] w dniu[...] . do Sądu [...] aktu oskarżenia przeciwko temu funkcjonariuszowi o popełnienie przestępstwa z art. 271 §1 ustawy Kodeks karny w zw. z art. 91 §1 tej ustawy, a dotychczas prowadzone postępowanie karne w tej sprawie nie zostało zakończone, co uwzględniając dyspozycję zawartą w art. 25 ust 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Celnej, stanowi podstawę do zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy K. S. przyznał, iż przeciwko niemu został skierowany akt oskarżenia, lecz w jego ocenie wiąże się to z niezrozumieniem przez prokuraturę oraz sąd terminologii celnej, specyfiki tej pracy oraz przepisów prawa celnego. K. S. wyjaśnił, iż postępowanie w jego sprawie toczy się od [...] r., akt oskarżenia wniesiony został w [...] roku, a w dniu [...] r. nieprawomocnym wyrokiem sądu I instancji skazany został na dwa lata pozbawienia wolności z zawieszeniem wykonania kary na okres pięciu lat, przy czym sąd karny nie orzekł o zakazie wykonywania zawodu. Wskazując, iż natychmiastowe zwolnienie ze służby pozbawia jego rodzinę środków do życia K. S. wyjaśnił, iż zamierza złożyć apelację od wydanego wyroku karnego, obecnie oczekuje na jego uzasadnienie, jak również, że znowelizowana ustawa o Służbie Celnej nie ma zastosowania do funkcjonariuszy, wobec których postępowania karne zostały wszczęte przed dniem wejściem w życie tej nowelizacji. W wyniku rozpoznania odwołania od powyższej decyzji Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję, w całości podtrzymując argumentację przyjętą w tym rozstrzygnięciu. Organ wyjaśnił, iż dyspozycja przedmiotowego przepisu jest jednoznaczna, stąd niezależnie od przedstawionych we wniosku okoliczności dotyczących prowadzonej sprawy karnej, wniesienie aktu oskarżenia o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego nakazywało zastosowanie wobec funkcjonariusza sankcji zwolnienia ze służby. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji K. S. zarzucił Dyrektorowi Izby Celnej w [...] naruszenie art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Cywilnej poprzez nie uwzględnienie wejścia w życie wskazanej nowelizacji w dniu 10 sierpnia 2003 r., a nie z datą wsteczną. Wskazując na treść art. 3 powołanej ustawy nowelizującej skarżący podniósł, iż w takim przypadku zgodnie z tym przepisem postępowania wszczęte i nie zakończone ostatecznie podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych. Zdaniem skarżącego przepis art. 3 dotyczy wszystkich zmienionych daną ustawą aktów prawnych, a nie tylko kodeksu celnego, stąd wadliwe jest zastosowanie nowej regulacji wobec funkcjonariusza, w stosunku do którego postępowanie karne zostało wszczęte wcześniej. Zdaniem skarżącego naruszyło to art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w jej nowym brzmieniu, bowiem ustawodawca nie zawarł w tym akcie wskazówek, nakazujących stosowanie tej regulacji do sytuacji mających miejsce przed dniem jej wejścia w życie, a nadto zachował instytucję zawieszenia funkcjonariusza w pełnieniu obowiązków, z której w jego przypadku organ dotąd nie skorzystał. Zdaniem skarżącego działanie takie uzasadnia postawienie zarzutu naruszenia jego istotnego interesu prawnego oraz samowoli decyzyjnej organu. Na rozprawie w dniu [...] r. skarżący dodatkowo podniósł, iż o wniesieniu przeciwko niemu aktu oskarżenia Dyrektor Izby Celnej miał wiedzę przed dniem [...] r., a informacje te organ mógł z łatwością zweryfikować. Wyjaśnił także, iż on sam informował organ o toczącej się sprawie karnej, a inni funkcjonariusze Izby byli na tę okoliczność przesłuchiwani. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że znowelizowana ustawa nakładała na organ obowiązek zwolnienia ze służby funkcjonariuszy przeciwko którym wniesiony został do Sądu akt oskarżenia, a dla zastosowania art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej nie ma znaczenia, czy i kiedy skazanie miało miejsce. Organ wyjaśnił, iż celem nowelizacji było wykluczenie ze służby funkcjonariuszy celnych, którzy zostali oskarżeni o popełnienie przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego i dlatego sam fakt wniesienia takiego aktu oskarżenia jest wystarczającą przesłanką do zwolnienia ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a przedmiotowej ustawy. Polemizując z przyjętą przez skarżącego wykładnią tego przepisu oraz możliwością jego zastosowania wobec funkcjonariuszy, co do których postępowania karne zostały wszczęte przed dniem wejścia w życie nowelizacji, organ wyjaśnił, iż zachowanie przez ustawodawcę możliwości zwolnienia ze służby funkcjonariusza skazanego prawomocnym wyrokiem ma zastosowanie wobec osób, które nie poinformowały swoich przełożonych o toczącej się przeciwko nim sprawie karnej. Organ wyjaśnił ponadto, że formalną informację o wniesieniu przeciwko funkcjonariuszowi aktu oskarżenia powziął dopiero w związku z czynnościami podjętymi po dniu 10 sierpnia 2003 r., a wszystkie czynności w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby podjęte zostały po tej dacie, stąd nie skorzystano wobec skarżącego z instytucji zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych. Zdaniem organu skarżący nie poinformował Izby Celnej o wszczętej przeciwko niemu sprawie karnej, choć taki obowiązek nakładał na niego obowiązujący od 9.10.2002 r. Regulamin Służby o Pracy w Izbie Celnej w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty skargi dotyczą regulacji art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 1 ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 120 poz. 1122). Zgodnie z tym przepisem funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby m.in. w wypadku wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Użycie w przepisie zwrotu "zwalnia się" oznacza, że zwolnienie funkcjonariusza w oparciu o tę podstawę prawną ma charakter obligatoryjny i nie zależy od uznania organu administracji; w przypadku wniesienia takiego aktu oskarżenia organ ma obowiązek zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Akt oskarżenia przeciwko skarżącemu wniesiony został do Sądu [...] w dniu [...] r., zarzuty w nim zawarte obejmowały umyślne popełnienie przestępstwa z art. 271 §1 Kodeksu karnego w zw. z art. 91 §1 tej ustawy, a więc przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego, zaś w dniu wydania zaskarżonej decyzji sprawa karna nie została prawomocnie zakończona. W tej sytuacji organ zobligowany był do zastosowania wobec skarżącego sankcji w postaci zwolnienia go ze służby, czego rezultatem jest zaskarżona deczyja. Zarówno w odwołaniu od decyzji wydanej w pierwszej instancji, jak i w treści skargi skarżący podniósł, iż przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej ma zastosowanie wyłącznie do tych funkcjonariuszy Służby Celnej, wobec których akt oskarżenia wniesiony został po dniu 10 sierpnia 2003 r., tj. po wejściu w życie wskazanej nowelizacji ustawy o Służbie Celnej. Skarżący wywodzi, iż przepis ten nie ma zastosowania w jego przypadku, gdy akt oskarżenia do sądu w jego sprawie został wniesiony wcześniej, w [...] roku, a okoliczność ta była organowi znaną. Tak sformułowany zarzut wymaga rozważenia, czy przepis ten oraz jego zastosowanie w sprawie skarżącego naruszyły zasadę lex retro non agit, a więc zakaz działania prawa wstecz. Wskutek wprowadzenia do ustawy o Służbie Celnej przepisów art. 25 ust. 1 pkt 8a stary fakt prawny, jakim było wniesienie przeciwko funkcjonariuszowi Służby Celnej publicznego aktu oskarżenia o przestępstwo umyślne (który przed 10 sierpnia 2003r. nie wywoływał skutków prawnych), jest oceniany po tej dacie już według przepisów wprowadzonych nowelą. Dokonując oceny sytuacji prawnej funkcjonariusza celnego organ celny nie cofa się w czasie do chwili, gdy wystąpiły zdarzenia, o których mówi art. 25 ust. 1 pkt 8a, ale ocenia je na dzień wydawania decyzji i obowiązywania nowych przepisów, a tę kształtuje także fakt prawny, który zaistniał przed dniem 10 sierpnia 2003r. Z retroakcją mielibyśmy do czynienia wówczas, gdyby ustawodawca nakazał wydawać decyzję o zwolnieniu na dzień złożenia aktu oskarżenia. W sytuacji, gdy stary fakt prawny (wniesiony w [...] r. akt oskarżenia) jest oceniany wedle nowego aktu prawnego (obowiązującego po dniu [...] r.), wówczas jest to retrospektywność, stąd zarówno przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a przedmiotowej ustawy jak i zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie nie naruszyło zasady lex retro non agit (por. P. Szustakiewicz "Retroakcja w prawie administracyjnym" Radca Prawny 2005/3/54). W świetle powyższego za chybione uznać należy odnoszenie się przez skarżącego do treści art. 5 powołanej ustawy nowelizującej, jako normy nakazującej zastosowanie nowych regulacji wyłącznie do stanów i zdarzeń, które nastąpiły po dniu 10 sierpnia 2003 r. Wyjaśnić także należy, iż powoływany przez stronę przepis art. 3 ust. 1 tej ustawy odnosi się do postępowań, w tym dyscyplinarnych, które zostały wszczęte i niezakończone przed tym dniem. Z taką sytuacją nie mamy miejsca w badanej sprawie która, jak wyżej wskazano, dotyczy nowej oceny prawnej zaistniałego wcześniej stanu faktycznego. Wskazana przez skarżącego interpretacja stosowania nowych regulacji jest także sprzeczna z art. 2 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej, ustanawiającym wymóg posiadania nieposzlakowanej opinii przez funkcjonariusza tej służby. Podkreślenia wymaga szczególny charakter służby celnej oraz stojące przed nią zadania sprowadzające się do zapewnienia zgodności z prawem przywozu towarów na polski obszar celny oraz wywozu towarów z tego obszaru, co wymaga od osób pełniących służbę posiadania cech dających gwarancję należytego wykonywania zadań w zakresie polityki celnej państwa. Obiektywnie należy wskazać, iż wraz z wniesieniem przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego utracił on powyższy atrybut. Jednocześnie wykładnia zastosowana przez skarżącego prowadziłaby do pozbawionego podstawy prawnej różnicowania sytuacji prawnej funkcjonariuszy, wobec których takie akty oskarżenia zostały wniesione po dniu 10.08.2003 r., a to naruszałoby zawartą w art. 32 Konstytucji RP zasadę równości wobec prawa. Zważyć nadto należy, iż nowe regulacje były przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który uznał je za nie naruszające Konstytucji RP, w tym jej art. 42. W uzasadnieniu wyroku z dnia 19.04.2004r. sygn. K 1/04 Trybunał powołał się na swoje dotychczasowe orzecznictwo i stwierdził, iż: "karnoprawna zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana tak szeroko, aby stanowiła usprawiedliwienie czy formę zabezpieczenia obiektywnych naruszeń prawa, zwłaszcza wtedy, gdy od adresata normy prawnej wymaga się zawodowych zachowań, zarówno w sferze ekonomicznej, jak i prawnej. Zdaniem Trybunału konstytucyjna zasada domniemania niewinności musi być rozumiana jako wykluczająca uznanie winy i odpowiedzialności karnej bez postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem karnym, nie może być jednak rozumiana w taki sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziaływujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego, a troska o dobro służby publicznej, w tym Służby Celnej, usprawiedliwia zastosowanie indywidualnych rygorów prawnych zdeterminowanych jej specyfiką, nawet jeżeli cechować je będzie duży stopień represywności". Wbrew wywodom skargi przepisy ustawy nie wiążą również możliwości zastosowania art. 25 ust. 1 pkt 8a przedmiotowej ustawy z datą powzięcia przez organ administracji informacji o wniesieniu przeciwko funkcjonariuszowi aktu oskarżenia. Istotne jest bowiem wyłącznie dysponowanie przez organ taką informacją, zważyć nadto należy, iż rozdział 7 ustawy nie zawiera odpowiedniego uregulowania w tym zakresie, podobnego do przyjętego w rozdziale 12 - art. 68 ust. 1, który odnosi się do prowadzonego postępowania dyscyplinarnego. Odnosząc się do zarzutu nie skorzystania przez Dyrektora Izby Celnej z instytucji zawieszenia skarżącego w czynnościach służbowych z chwilą powzięcia informacji o skierowanym przeciwko niemu akcie oskarżenia (art. 23 ustawy) zważyć należy, iż regulacja ta była zasadniczym środkiem prawnym, jaki ustawa o Służbie Celnej w pierwotnym brzmieniu przewidywała na wypadek wszczęcia przeciwko funkcjonariuszowi celnemu postępowania karnego. Regulacja ta obowiązuje nadal, lecz w związku z wprowadzeniem nowych przepisów art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b ustawy o Służbie Cywilnej obligatoryjne zawieszenie w pełnieniu obowiązków, w przypadku podejrzenia umyślnego popełnienia przez funkcjonariusza przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego, może mieć miejsce jedynie pomiędzy datą postawienia funkcjonariuszowi zarzutów a datą wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia. W niniejszej sprawie nowelizacja przedmiotowej ustawy weszła w życie w dniu 10 sierpnia 2003 r., podczas gdy akt oskarżenia przeciwko skarżącemu wniesiony został w [...] roku, stąd wbrew zarzutom skargi organ nie mógł zastosować wobec skarżącego instytucji zawieszenia postępowania na tym etapie toczącej się sprawy karnej, w której w dniu wydania zaskarżonej decyzji wydany został wyrok w pierwszej instancji. Z treści art. 25 ust.1 pkt 8a ustawy o Służbie Cywilnej nie wynika obowiązek uprzedniego zastosowania wobec funkcjonariusza instytucji zawieszenia w czynnościach służbowych. W związku z wniesieniem wobec funkcjonariusza Służby Celnej aktu oskarżenia przepis ten obligował organ do zastosowania instytucji zwolnienia ze służby, co miało miejsce w badanym przypadku. Wyjaśnić nadto należy, iż późniejszy tok postępowania karnego, w przypadku skarżącego ostatecznie zakończonego umorzeniem postępowania na etapie postępowania prokuratorskiego, nie ma wpływu na ocenę prawną zaskarżonych decyzji, która ograniczona jest do badania ich zgodności z przepisami prawa materialnego oraz procesowego. W niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepis w prawa materialnego, a zauważone uchybienia natury formalnej, dotyczące braku uzasadnienia zastosowanego rygoru natychmiastowej wykonalności, nie mają w ocenie Sądu wpływu na wynik sprawy. W opisanej sytuacji, Sąd nie mógł uwzględnić skargi i dlatego orzekł o jej oddaleniu, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.). /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ P. Miładowski /-/ M. Dybowski