II SA/Po 258/08

Katarzyna Witkowicz-Dwornicka – Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 maja 2008 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz- Dwornicka Skarżący Z.H. domagał się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentował, że od 30 kwietnia 2002r. jest bezrobotny i utrzymuje się z oszczędności uzyskanych przed zwolnieniem i ze sprzedaży działek. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF podał, że samodzielnie prowadzi swoje gospodarstwo domowe, ma dom o powierzchni [...] m² położony w [...], grunt rolny o powierzchni [...] ha oraz dysponuje oszczędnościami w wysokości [...] zł. W oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wnioskodawca został zobowiązany do osobistego uzupełniania wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wniosek złożony na formularzu był bowiem w swojej treści niepełny, co uniemożliwiało ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. W odpowiedzi skarżący podał, że w okresie od 2004r. do 2007r. był ławnikiem sądowym i z tego tytułu otrzymał w 2004r. – [...] zł, w 2005r. – [...]zł, w 2006r. – [...] zł, w 2007r. – [...] zł. Na tą okoliczność przedłożył kserokopie informacji o osiągniętych w poszczególnych latach dochodach. Powtórzył następnie, że od 30 kwietnia 2002r. zakończył pobieranie zasiłku dla bezrobotnych i od tego czasu nie ma innych źródeł dochodu. Następnie wnioskodawca oświadczył, że posiada [...] ha ziemi, którą nieodpłatnie uprawia jego sąsiad. Skarżący podał, że nie otrzymuje żadnych dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Majątek nieruchomy stanowi też dom przeznaczony na cele mieszkalne oraz dwa budynki gospodarcze, które nie są użytkowane i skarżący nie uzyskuje z nich żadnego dochodu. Oświadczył, że ze środków uzyskanych ze sprzedaży działek wyremontował budynek mieszkalny, w którym wymienił 2 okna, ocieplił go, wymienił kocioł centralnego ogrzewania i ogrodził działkę. Resztę pieniędzy przeznacza na bieżące utrzymanie. Posiada rachunek bankowy w PKO Banku Polskim SA. Z przedłożonego zestawienia operacji na tym rachunku w marcu 2008r. wynika, że stan konta na dzień złożenia skargi wynosił [...] zł, a na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy - [...] zł, saldo końcowe na dzień 1 kwietnia 2008r. wynosiło [...] zł. Nadto skarżący wskazał, że nie jest w stanie podać nawet szacunkowej wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania. Oświadczył, że "wybieram z konta tyle ile potrzebuję, różnie w poszczególnych miesiącach". W odpowiedzi na wezwanie skarżący dalej oświadczył, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, posiada samochód osobowy marki [...] z 1992r., nie dysponuje żadnymi innymi maszynami, czy urządzeniami rolniczymi. Na obecnym etapie postępowania skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 128 zł (§1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Zgodnie z treścią art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jego sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma możliwości poniesienia wszystkich wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów sądowych (art. 245 §3 powyższej ustawy). Do uwzględnienia przedmiotowego wniosku nie wystarczy bowiem twierdzenie, że jest bezrobotny. W celu wykazania, że sytuacja majątkowa i finansowa nie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych, wnioskodawca był zobowiązany do szczegółowego opisania na urzędowym formularzu PPF swojej kondycji finansowej, posiadanego majątku i sytuacji rodzinnej. Oświadczenia podane przez skarżącego okazały się jednak niepełne i niewystarczające dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wezwano, więc go do złożenia dodatkowych informacji i przedłożenia dokumentów źródłowych na ich poparcie. W ten sposób wnioskodawca miał dodatkową możliwość uzupełnienia swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy i wykazania, że zasługuje na skorzystanie z dobrodziejstwa tego prawa. Z udzielonej przez wnioskodawcę odpowiedzi oraz z treści załączonych dokumentów źródłowych wynika, że wnioskodawca ma możliwości by uiścić koszty sądowe niniejszego postępowania bez uszczerbku dla jego koniecznego utrzymania. Podkreślić bowiem należy, że w niniejszej sprawie przy ocenie zdolności płatniczych skarżącego należy brać pod uwagę okres kiedy powstał obowiązek uiszczenia kosztów sadowych, a najpóźniej kiedy zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że w tym czasie dysponował kwotą od około [...] zł, z której korzysta, jak sam oświadczył, kiedy jest taka potrzeba. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, gdy w związku ze złożeniem skargi do Sądu Administracyjnego powstał obowiązek poniesienia kosztów sądowych, zgodnie z treścią art. 199 powyżej cytowanej ustawy. Przepis ten stanowi, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nie można także pominąć faktu, że skarżący wszczynając postępowanie sądowoadministracyjne powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów tego postępowania i w związku z tym poczynić oszczędności w wydatkach, celem zabezpieczenia środków finansowych na ten właśnie cel. Podkreślić również należy, że koszty sądowe mając charakter należności publicznoprawnych winny być uiszczane w pierwszej kolejności, zaraz po niezbędnych kosztach bieżącego utrzymania, a nie na końcu, gdy ewentualnie pozostaną jeszcze jakieś wolne środki. Bezspornie skarżący dysponuje wielokrotnie większymi zasobami pieniężnymi niż przewidywane koszty sądowe niniejszego postępowania, których obowiązek uiszczenia jest dodatkowo rozłożony w czasie. Wnioskodawca powinien, więc zabezpieczyć część tych środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wnioskodawca może także finansowo wesprzeć się poprzez zaciągnięcie odnawialnego kredytu w bieżącym rachunku bankowym. Tym bardziej, że nie podał, by jego budżet domowy obciążały dodatkowe wydatki związane z obsługą kredytu, czy pożyczki. Wnioskodawca jest także właścicielem majątku nieruchomego, co powoduje, że w zasadzie nie może skorzystać z dobrodziejstwa prawa pomocy. Z majątku tego może bowiem uzyskać dodatkowe środki finansowe, poprzez np. sprzedaż kolejnej działki. Niewystarczające dla przyznania prawa pomocy jest twierdzenie, że wnioskodawca oddał grunt rolny nieodpłatnie sąsiadowi pod uprawę i w związku z tym nie czerpie dochodów z należącej do niego własności. Nie można bowiem premiować strony i przyznać jej prawo pomocy, w sytuacji gdy z własnej woli wyzbywa się ona możliwości czerpania dochodów ze swojego majątku. Przyznanie dobrodziejstwa prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie nie tyle utrudnione, co niemożliwe. Nie można bowiem przerzucać na Skarb Państwa, czyli wszystkich podatników, kosztów i ryzyka wynikającego z dobrowolnych decyzji podjętych przez skarżącego w sferze jego prywatnej własności. Na marginesie jedynie można wskazać, że wnioskodawca nie przedłożył żadnej umowy potwierdzającej nieodpłatne użytkowanie gruntu skarżącego przez osobę trzecią. Podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność, że jest on osobą bezrobotną również nie może, w okolicznościach niniejszej sprawy, stanowić przesłanki uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W złożonych przez niego oświadczeniach o stanie majątkowym, finansowym i rodzinnym nie podał, by istniały obiektywne okoliczności uniemożliwiające podjęcie pracy zarobkowej, np. zdrowotne. Tym bardziej, że od 2004r. wykonuje funkcję ławnika sądowego. Dysponuje, więc możliwościami by uzyskać dodatkowe środki na pokrycie swoich wydatków, w tym kosztów sądowych zainicjowanych postępowań, świadcząc pracę zarobkową za wynagrodzeniem. Wobec powyższego złożone przez wnioskodawcę oświadczenie majątkowe wskazuje, że może on uiścić koszty sądowe bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania. Nie spełnia ustawowych przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych chociażby w części, co musiało skutkować oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 246 §1 pkt 2 powyższej ustawy). Mając powyższe na względzie na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak we wstępie. /-/ K. Witkowicz- Dwornicka