II SA/Po 26/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 maja 2024 r. w sprawie ze skargi P. D. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia akt sprawy oddala skargę. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia 20 listopada 2023 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. nr [...] z dnia 16 sierpnia 2023 r., którym organ odmówił P. D. udostępnienia akt postępowania w sprawie stanu technicznego budynków na nieruchomościach na os. [...] [...], [...], [...], [...], [...] w P., prowadzonego pod sygn. [...]. Uzasadniając powyższe stanowisko wskazano, że w dniu 10 lipca 2023 r. do PINB wpłynął wniosek P. D. o udostępnienie akt postępowania w sprawie stanu technicznego budynków na nieruchomościach na os. [...] [...], [...], [...], [...], [...] w P., prowadzonego pod sygn. [...] W związku z ustaleniem przez PINB, iż P. D. nie jest właścicielem powyższych nieruchomości ani ich zarządcą, nie jest członkiem zarządu Wspólnot Mieszkaniowych powołanych dla powyższych nieruchomości, jak również nie reprezentuje jakiejkolwiek osoby będącej stroną postępowania, PINB postanowieniem nr [...] z dnia 16 sierpnia 2023 r., odmówił udostępnienia mu akt postępowania w sprawie stanu technicznego budynków na nieruchomościach na os. [...] [...], [...], [...], [...], [...] w P., prowadzonego pod sygn. [...] Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł P. D.. Rozpoznając wniesione zażalenie organ II instancji wskazał, że postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od owego postępowania "głównego". To w postępowaniu "głównym" organ administracji rozstrzyga sprawę administracyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania "głównego", to także kręgu stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie od tego, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. W związku z powyższym PINB słusznie zauważył, że składający wniosek o dostęp do akt nie był stroną postępowania w myśl art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw. W przypadku prowadzenia przez organ nadzoru budowlanego postępowania z zakresu stanu technicznego budynku, które zostało uregulowane w Rozdziale 6 ustawy z dnia 07 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 682 ze zm.; dalej jako: "Prawo budowlane") stroną postępowania administracyjnego jest właściciel lub zarządca obiektu budowlanego, co wynika, z przepisu art. 61 Prawa budowlanego, który nakłada określone obowiązku na właściciela (współwłaścicieli) lub zarządcę obiektu budowlanego. Natomiast zgodnie z art. 66 Prawa budowlanego organ nadzoru budowlanego nakłada decyzję o usunięciu nieprawidłowości stwierdzonych w obiekcie budowlanym czy wydaje zakaz użytkowania obiektu budowlanego. W takim przypadku adresatem decyzji administracyjnej - w zależności od stanu faktycznego sprawy jest właściciel, użytkownik wieczysty, zarządca, a w pewnych sytuacjach także inny podmiot np. z upoważnienia podmiotów sprawuje pieczę nad tym obiektem budowlanym. Stroną postępowania w niniejszej sprawie prowadzanej w sprawie stanu technicznego budynków położonych na nieruchomościach przy os. [...] [...],[...],[...],[...] i [...] w P. jest [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa. Zdaniem WINB organ I instancji prawidłowo odmówił P. D. udostępnienia do wglądu akt sprawy prowadzonej pod sygnaturą [...], dot. nieruchomości na os. [...] [...],[...]. [...], [...], [...] w P., a tym samym w ocenie organu II instancji należało utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy (art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.). Sam fakt zainicjowania postępowania oraz bycia współwłaścicielem jednego z mieszkań w budynku wielorodzinnym objętym prowadzonym postępowaniem, członkiem spółdzielni mieszkaniowej czy fakt opłacania funduszu remontowego jest niewystarczające do uznania za stronę postępowania. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu w Poznaniu P. D. podtrzymując swoje stanowisko, że brak jest przepisów uniemożliwiających zapewnienie mu dostępu do akt sprawy, a jego uprawnienia wynikają między innymi z ustawy Prawo spółdzielcze oraz ponoszonych na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej opłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1624 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, do czego był upoważniony na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a., zgodnie z którym, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Niewątpliwie prawo wglądu do akt jest jednym z podstawowych praw procesowych strony, stanowiąc ono konkretyzację prawa strony wynikającego z zasady czynnego udziału w postępowaniu. Prawo wglądu do akt, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów przysługuje również po zakończeniu postępowania. Nie ma ono charakteru absolutnego i w określonych sytuacjach może zostać ograniczone. Żądanie umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy i sporządzania z nich notatek i odpisów, a także uwierzytelnienia tych odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów może być załatwione albo poprzez czynność materialno-techniczną w postaci udostępnienia stronie akt i umożliwienia jej sporządzenia odpisów (uwierzytelnienia odpisów), albo poprzez wydanie postanowienia o odmowie udostępnienia akt na podstawie art. 74 § 2 K.p.a. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, zależny od postępowania "głównego", to także i krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania "głównego" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2813/18, Baza NSA). Innymi słowy, aby być móc uzyskać dostęp do akt sprawy na podstawie art. 73 K.p.a. koniecznym jest, aby wnioskodawca był stroną postępowania administracyjnego. Sąd podziela wypracowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, w świetle którego, co do zasady, stronami postępowania prowadzonego w trybie art. 61 lub art. 66 ustawy Prawo budowlane są wyłącznie właściciel oraz zarządca obiektu budowlanego jako potencjalni adresaci decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Udział innych podmiotów - osób trzecich (np. skarżącego) - w postępowaniach w sprawach utrzymania i użytkowania obiektu należy traktować na zasadzie wyjątku, przy czym wymaga on wykazania interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a. O charakterze strony nie może decydować jedynie jej wola. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego, tj. normą, którą można wskazać jako jego podstawę i której legitymujący się tym interesem prawnym może wywodzić swoje racje. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy więc to samo, co ustalić przepis prawa materialnego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że w przypadku postępowania dotyczącego stanu technicznego budynków na nieruchomościach na os. [...] [...], [...], [...], [...], [...] w P., prowadzonego pod sygn. [...], jego wynik nie będzie miał wpływu na prawa i obowiązki skarżącego. Innymi słowy, adresatem ewentualnych rozstrzygnięć organów administracji publicznej będzie [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa. Natomiast skarżący – którego wniosek co prawda zainicjował postępowanie – nie będzie adresatem jakiegokolwiek rozstrzygnięcia organów nadzoru budowlanego. W ramach prowadzonego postępowania nie będzie można nałożyć na skarżącego jakichkolwiek obowiązków albo przyznać mu uprawnień, a więc sprawa nie dotyczy bezpośrednio jego interesu prawnego. Sąd wskazuje, że podnoszone przez skarżącego argumenty, iż był on inicjatorem wszczęcia postępowania oraz ponosi koszty związane z opłatami za czynsz (w tym na fundusz remontowy) – dotyczą tylko jego interesu faktycznego. Zrozumiałym jest, że z jego punktu widzenia, powinien on być stroną postępowania, bo jako osoba zainteresowana stanem budynków podejmuje działania w celu weryfikacji ich stanu technicznego. Jednakże powtórzyć należy, że z punktu widzenia prawa administracyjnego dla bycia stroną postępowania konieczne jest ustalenie, że dane postępowanie będzie dotyczyło bezpośrednio czyichś praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa. A w przedmiotowej sprawie związek powyższy nie zachodzi. Równocześnie Sąd wyjaśnia, że choć dostęp do akt sprawy nie przysługuje skarżącemu na podstawie art. 73 K.p.a. to jednak obowiązujące przepisy prawa przewidują inne możliwości uzyskania dostępu do wydanych przez organy administracji publicznej rozstrzygnięć, chociażby w drodze wniosku o udostępnienie informacji publicznej. W tym postępowaniu nie jest wymagane, aby wnioskodawca posiadał interes prawny, jako warunek uzyskania dostępu do dokumentów wytworzonych przez organy władzy publicznej. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.