II SA/Po 2639/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie sędzia WSA Maciej Dybowski /spr/ sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 grudnia 2005r. sprawy ze skargi E.R. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2003r. Nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych, I. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; II. uchyla poprzedzającą ją decyzję Starosty J. z dnia [...] września 2003r. nr [...] w punkcie 1 (pierwszym) w tej części, w której Starosta uchylił decyzję Starosty J. z dnia [...] września 2000r. nr [...] a) o uznaniu za osobę bezrobotną w okresie od dnia 19 listopada 2000r., b) o prawie do zasiłku od dnia 25 listopada 2000r., c) decyzję Starosty J. z dnia [...]maja 2001r. nr [...] oraz w punkcie 2 (drugim); III. zasądza od Wojewody na rzecz E. R. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; IV. określa, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie mogą być wykonane w częściach opisanych w punkcie I (pierwszym) i II (drugim) sentencji wyroku. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski TZ/ Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (dalej ZUS) decyzją z dnia [...] sierpnia 2000 r.- [...], odmówił E. R. przedłużenia ponad okres 6 miesięcy zasiłku chorobowego, pobieranego przez nią od dnia 29 marca 2000 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawą odmowy jest odzyskanie przez Wnioskodawczynię zdolności do pracy. Dnia 8 września 2000 r. E. R. przedłożyła w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. dokumenty potwierdzające zarówno spełnienie warunków do uznania za osobę bezrobotną, jak i przyznania prawa do zasiłku. W oparciu o nie, decyzją z dnia [...]września 2001 r.- nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 23 ust. 1 i 2 oraz art. 6 lit a) i b) ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tj. Dz. U. 25/97/128 ze zm.), Starosta J. uznał E. R. za osobę bezrobotną z dniem 8 września 2000 r. i przyznał Jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 16 września 2000 r. Zasiłek pobierany był do dnia 9 maja 2001 r., a utrata statusu bezrobotnego była konsekwencją podjęcia przez E. R. zatrudnienia (decyzja Starosty Powiatu z dnia [...] maja 2001 r. nr [...]w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku). Starosta J. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 r.- nr [...], wznowił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 5 kpa postępowanie w sprawie uznania E. R. za osobę bezrobotną i przyznania prawa do zasiłku, i w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem 10 maja 2001 r. Starosta wskazał, że ujawniono pobieranie przez E. R. zasiłku chorobowego w okresie od dnia 29 marca 2000 r. do dnia 18 listopada 2000 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie o wskazanej wyżej sygnaturze, Starosta uchylił w całości decyzję z dnia [...] września 2000 r. nr [...] i decyzję z dnia [...] maja 2001 r. nr [...], a nadto odmówił uznania E. R. za osobę bezrobotną z dniem 8 września 2000 r. W uzasadnieniu Starosta wskazał, że E. R. nie poinformowała Urzędu Pracy o wniesionym odwołaniu od decyzji ZUS, odmawiającej przedłużenia okresu pobierania zasiłku chorobowego. W dniu rejestracji Wnioskodawczyni nie spełniała warunków uznania za osobę bezrobotną, gdyż była niezdolna do pracy. Na skutek odwołania Zainteresowanej, decyzja Starosty z dnia [...] lipca 2003 r. została na podstawie art. 138 § 2 kpa uchylona w całości przez Wojewodę decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r., [...], a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 77 § 1 kpa, nakazującego organowi prowadzącemu postępowanie w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Starosta J. decyzją z dnia [...] września 2003 r.- [...], na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 kpa i art. 2 ust. 1 pkt 2 i art. 6 pkt 6 lit. a ustawy z dnia z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tj. Dz. U. 58/03/514 ze zm.- dalej uzpb), ponownie uchylił w całości decyzję z dnia [...] września 2000 r. w sprawie uznania E. R. za osobę bezrobotną oraz decyzję z dnia [...] maja 2001 r. w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej, a także odmówił uznania jej za osobę bezrobotną z dniem 8 września 2000 r. Organ wskazał, że w trakcie ponownego postępowania dowodowego ustalono, że decyzja ZUS z dnia 22 sierpnia 2000 r. została zmieniona wyrokiem Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. (dalej Sąd Okręgowy) z dnia 9 października 2001r.- sygn. [...], w ten sposób, że E. R. przyznano prawo do zasiłku chorobowego na okres 3 miesięcy, począwszy od dnia 21 sierpnia 2000 r. W ocenie Starosty, w dniu rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy E. R. była osobą niezdolną do pracy, a w konsekwencji nie spełniała warunków do uznania za osobę bezrobotną. Decyzja Starosty została utrzymana w mocy wydaną na skutek odwołania E. R. decyzją Wojewody z dnia [...] października 2003 r., [...]. Wojewoda wskazał w uzasadnieniu, że to, iż wyrok sądowy w sprawie przedłużenia okresu zasiłku chorobowego zapadł znacznie później, nie zmienia oceny, że w dniu wydania decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną E. R. była niezdolna do pracy. W takim przypadku nie mogła Ona mieć statusu osoby bezrobotnej i nie mógł Jej przysługiwać zasiłek dla bezrobotnych. Uzasadnione było uchylenie przez Starostę decyzji dotyczącej utraty statusu osoby bezrobotnej z dniem 10 maja 2001 r., bo było to oczywistym następstwem uchylenia decyzji o przyznaniu E. R. statusu osoby bezrobotnej. Prośba o "umorzenie" decyzji jest przedwczesna, gdyż decyzja o zobowiązaniu E. R. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jeszcze nie zapadła. E. R. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu. W uzasadnieniu podniosła, że nie zdawała sobie sprawy, że musi powiadomić Urząd Pracy o fakcie złożenia odwołania od decyzji ZUS ani nie została poinformowana przez ZUS o konieczności rozliczenia się z pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Wniesienie skargi uzasadnione jest tym, że została pokrzywdzona przez błędną opinię Lekarza Orzecznika ZUS. W odwołaniu na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejsze wywody. Na rozprawie dnia 6 grudnia 2005 r. Skarżąca podtrzymała swe wnioski wskazując, że uznaje za uzasadnioną konieczność zwrotu pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres, za który otrzymała zasiłek chorobowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się w zasadną w zakresie wskazanym w sentencji niniejszego wyroku. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej upsa). W przedmiotowej sprawie organ administracji publicznej wznowił z urzędu postępowanie administracyjne z uwagi na ujawnioną okoliczność, że Skarżąca na skutek wyroku Sądu Okręgowego z dnia 9 października 2001 r. uzyskała prawo do zasiłku chorobowego, którego wcześniej odmówił jej ZUS. Decyzja ZUS stanowiła podstawę rozwiązania ze Skarżącą stosunku pracy i przyznania Jej decyzją z dnia [...] września 2000 r. statusu osoby bezrobotnej i zasiłku dla bezrobotnych. W niniejszej sprawie działania organu I instancji i organu odwoławczego, nie znajdują pełnego oparcia w prawie. Dnia 8 września 2000 r. Skarżąca nie dysponowała żadnymi danymi ( poza świadomością swego samopoczucia), które mogłyby uzasadniać stwierdzenie, że przysługuje jej nadal zasiłek chorobowy. Wręcz przeciwnie, decyzją ZUS odmówiono jej przedłużenia okresu zasiłkowego. To, że od tej decyzji Skarżącej przysługiwało prawo złożenia odwołania do sądu powszechnego była w dniu wystąpienia przez nią do Powiatowego Urzędu Pracy temu organowi znana. W pouczeniu, jakie Powiatowy Urząd Pracy doręczył Skarżącej dnia 8 września 2000 r., zawarte zostało wskazanie okoliczności, o jakich bezrobotny winien informować Urząd Pracy. Jednym z przypadków jest wystąpienie każdej okoliczności powodującej utratę statutu bezrobotnego lub prawa do zasiłku. Złożenie odwołania do Sądu Okręgowego per se nie skutkowało powstaniem okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego lub utratę prawa do zasiłku. Prawomocny wyrok Sądu Okręgowego zmienił decyzję ZUS w taki sposób, że przedłużył okres wypłaty zasiłku chorobowego o dalsze trzy miesiące. Wyrok ten jednak z uwagi na termin, w którym zapadł, nie spowodował de facto konieczności terminowej wypłaty zasiłku chorobowego, ale obligował ZUS do spłaty zasiłku za okres wskazany w wyroku. Skutki tego wyroku można rozpatrywać na dwu odrębnych płaszczyznach. Zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. 43/ 64/296 ze zm.- dalej kpc), wyrok prawomocny wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe- w tym organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (W. Siedlecki: Orzeczenia konstytutywne w postępowaniu cywilnym [w:] Księga pamiątkowa ku czci Kamila Stefki, Warszawa-Wrocław 1967, s. 305; na gruncie wcześniej obowiązującego kpc z 1930 r. L. Peiper: Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego (część pierwsza), t. I, Kraków 1934, s. 792-793). Z nieistotnymi tu wyjątkami, dopiero z momentem uprawomocnienia się wyroku wywiera on swój skutek "na zewnątrz" prowadzonego postępowania i z tym momentem muszą jego istnienie i treść brać pod uwagę wskazane w art. 365 § 1 kpc podmioty. Inną kwestią jest skutek wyroku sądu w zakresie istnienia uprawnienia, którego ów wyrok dotyczy. W przedmiotowej sprawie skutkiem wyroku następowało stwierdzenie, że Skarżąca spełnia przesłanki do przedłużenia jej okresu zasiłku chorobowego o dalsze 3 miesiące. Wyrok ten, nie wnikając głębiej w analizę charakteru prawnego orzeczeń sądowych, należy zakwalifikować jako orzeczenie wywierające skutki prawne ex tunc ( K. Korzan: Orzeczenia konstytutywne w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1972, w szczególności s. 82-83; tenże [w:] Z. Resich (red.): System prawa procesowego cywilnego, t. II, Ossolineum 1987, s. 314, 321). Organy orzekające we wznowionym postępowaniu postąpiły co do zasady trafnie, biorąc pod rozwagę orzeczenie Sądu Okręgowego, jednakże wyciągnęły zeń błędne wnioski, co skutkowało naruszeniem prawa materialnego: art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 23 ust. 1 uzpb. Starosta i Wojewoda rozstrzygając niniejszą sprawę błędnie uznali, że skoro w dniu wydania decyzji przyznającej Skarżącej status osoby bezrobotnej i prawo do zasiłku nie spełniała Ona warunków do takiego uznania, to właściwe jest pozbawienie Jej statusu osoby bezrobotnej za cały okres pobierania zasiłku dla osób bezrobotnych, a więc do dnia 9 maja 2001 r. Wniosek taki nie może się ostać. Skarżąca okazała się rzeczywiście niezdolna do pracy w części okresu, w którym wypłacano jej zasiłek dla bezrobotnych, ale zostało to stwierdzone dopiero orzeczeniem Sądu Okręgowego. O ile w pełni zasadne jest pozbawienie Skarżącej statusu osoby bezrobotnej w odniesieniu do okresu przedłużonej niezdolności do pracy ( od 21 sierpnia 2000 do 18 listopada 2000 r.), o tyle brak podstaw do negowania Jej statusu w okresie od dnia 19 listopada 2000 r. i prawa do zasiłku dla bezrobotnych począwszy od dnia 25 listopada 2000 r. To, że dopiero ex post Skarżąca została zakwalifikowana jako niezdolna do pracy, rzutować musi na ocenę Jej sytuacji w prowadzonym przez organy postępowaniu. Z przeprowadzonych w postępowaniu dowodów wynika niezbicie, że do dnia 9 maja 2001 r. Skarżąca nie podjęła pracy zarobkowej i spełniała wszelkie wymagania uznania Jej za osobę bezrobotną. Podkreślenia wymaga również fakt, iż dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy w żadnej mierze nie wskazuje na możliwość zarzucenia Skarżącej złej wiary. Wręcz przeciwnie, w całym wznowionym postępowaniu wskazywała Ona na brak swej świadomości co do powiązań między wcześniej prowadzonymi postępowaniami. Właściwym rozwiązaniem w zaistniałym stanie faktycznym jest więc przesunięcie jedynie terminu początkowego przyznania Jej statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku, przyjmując na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego ( art. 365 § 1 kpc) fikcję prawną, że do rejestracji Zainteresowanej doszło dnia 19 listopada 2000 r. Nie ulega wątpliwości, że nie do pogodzenia z zasadą państwa prawa ( art. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319) byłaby sytuacja, w której strona, podejmując obronę swych słusznych praw na drodze przewidzianej ustawą (co potwierdził prawomocnym wyrokiem Sąd Okręgowy), ponosiłaby ujemne konsekwencje wygrania sprawy przed Sądem powszechnym- w innym zakresie, niźli przewiduje to prawo (np. co do zwrotu części świadczenia za okres, w którym strona pobrała zasiłek chorobowy). Bliski temu pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 października 1998 r., II SA 1188/98, LEX nr 41889. W sprawie, którą wówczas rozstrzygał Sąd, w dniu rejestracji (23 marca 1997 r.) skarżąca była związana umową zlecenia (do dnia 28 marca 1997 r.). W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że: "Badając całokształt sprawy i wydając nowe decyzje merytoryczne, organy zatrudnienia nie rozważyły, czy w tak nietypowej sprawie nie byłoby możliwe przyznanie statusu bezrobotnej np. z dniem 29 marca 1997 r., skoro już w tym dniu skarżąca spełniała - jak wynika z dotychczasowych ustaleń faktycznych - wszystkie wymogi przewidziane przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego." Sąd wskazał również, że: "Racjonalizacja przepisów, zaostrzenie dostępu do zasiłków, stosowanie przewidzianych przez ustawodawcę rygorów i środków dyscyplinujących nie oznacza rezygnacji z konieczności dokładnego rozważania wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, przy uwzględnieniu zarówno interesu społecznego jak i słusznego interesu strony (art. 7 kpa)". W stanie faktycznym stanowiącym przedmiot rozważań Sądu orzekającego w niniejszej sprawie konieczne jest stwierdzenie, że wprawdzie ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przewidywała konieczność rejestracji przez osobę bezrobotną, co determinowało stwierdzenie terminu początkowego prawa do zasiłku dla bezrobotnych, jednakże zasadne jest przyjęcie, że rejestracja miała miejsce- na skutek prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego- w dniu następnym po ostatnim dniu okresu wypłacania zasiłku chorobowego. Uchylenie decyzji z dnia [...] maja 2001 r. pozbawiającej Skarżącą statusu osoby bezrobotnej, stanowi oczywistą konsekwencję przeprowadzonego wyżej wywodu. Skoro w świetle prawa konieczne jest zachowanie statusu osoby bezrobotnej przez Skarżącą, z uwzględnieniem jedynie zmiany początkowego momentu takiego stanu, to nie ma żadnych przesłanek po temu, by uchylać decyzję określającą termin końcowy przysługiwania Skarżącej uprawnień osoby bezrobotnej. Analogiczna argumentacja przemawia za uchyleniem decyzji Starosty z dnia [...] września 2003 r. w punkcie 2, a więc w zakresie odmowy przyznania Skarżącej statusu osoby bezrobotnej. Konieczne stało się bowiem jedynie zweryfikowanie okresu trwania statusu osoby bezrobotnej. Innym naruszeniem przepisów postępowania ( art. 145 § 1 pkt 1 kpa) było bezpodstawne przyjęcie w postanowieniu Starosty J. z dnia [...] czerwca 2003 r., że "dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe"- mimo, że Starosta nie wskazał żadnego fałszywego dowodu; Wojewódzki Sąd Administracyjny takich fałszywych dowodów w sprawie nie znajduje. W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) upsa orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 upsa. Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w zakresie uchylonym na mocy niniejszego orzeczenia nastąpiło na podstawie art. 152 upsa. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski TZ/