II SA/Po 264/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2009r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia 1. zwolnić M. H. od kosztów sądowych ponad wpis sądowy od skargi. 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. /-/ K. Witkowicz - Grochowska Skarżąca M. H. po upływie terminu zakreślonego w wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wniosła o przywrócenie terminu oraz o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w całości. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu wnioskodawczyni argumentowała, że z mężem J. H. ma siedmioro dzieci. Sześcioro z nich jest pełnoletnich. Z wnioskodawczynią w zasadzie zamieszkuje dwoje najmłodszych dzieci – dwie córki – starsza M. ucząca się w II klasie technikum i M. - uczennica II klasy gimnazjum. Wnioskodawczyni podał, że mąż nie mieszka z rodziną. Oświadczyła, że straciła pracę i obecnie znajduje się na zasiłku chorobowym. Wraz z córkami utrzymuje się z zasiłku chorobowego w wysokości [...] zł, świadczenia rodzinnego – [...] zł oraz wynagrodzenia za pracę jednego z synów w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku podała, że dysponuje mieszkaniem o powierzchni [...] m² oraz samochodem marki Fiat 126P z 1997r. Oświadczyła, że nie posiada żadnego innego majątku nieruchomego, oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Nadto wnioskodawczyni podała, że jest zadłużona, nie płaci wszystkich należności za mieszkanie, prąd, wodę i wywóz śmieci, brakuje jej także środków na jedzenie. Córka M. korzysta z obiadów szkolnych z Ośrodka Pomocy Społecznej w G. Syn S. i T. wspierają matkę kupując produkty spożywcze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 1 października 2009r. odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie. W pierwszej kolejności należy ustalić, w jakim zakresie wnioskodawczyni może być zwolniona od kosztów sądowych, skoro we wniosku domagała się zwolnienia od kosztów sądowych w całości, więc i od wpisu od skargi. Z treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest skuteczny od chwili jego wniesienia, nie obejmuje więc on zwolnienia od kosztów sądowych, do uiszczenia których strona obowiązana była przed jego złożeniem (por. post. NSA z 23 czerwca 2004r., FZ 125/04, niepubl.). Inaczej mówiąc, skutecznym żądaniem zwolnienia od kosztów sądowych objęte mogą być jedynie opłaty i wydatki, co do których termin na ich uiszczenie, w dniu złożenia wniosku, jeszcze nie upłynął. W konsekwencji niedopuszczalne jest orzeczenie o zwolnieniu od opłaty, której uiszczenie powinno nastąpić przed datą złożenia wniosku o prawo pomocy. Wobec powyższego, jeżeli strona, pomimo zamknięcia terminu do uiszczenia opłaty, wnosi o zwolnienie od tej opłaty, to wówczas zachodzi konieczność odmowy przyznania prawa pomocy w tej części, albowiem termin na uiszczenie tej opłaty upłynął przed złożeniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie 7-dniowy termin do uiszczenia wpisu od skargi, zakreślony w wezwaniu do jego uiszczenia, upłynął 30 kwietnia 2009r. Skarżąca tymczasem dopiero w dniu 6 maja 2009r. (sześć dni po jego upływie) złożyła wniosek o przywrócenie terminu oraz o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy może być złożony w każdym czasie (art. 243 §1 p.p.s.a.), nie można instytucji przywrócenia terminu odnieść do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, brak bowiem ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego - art. 86 §2 p.p.s.a. Skarżąca w istocie zmierzała do przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Przywrócenie terminu do uiszczenia tego wpisu może dopiero skutkować zwolnieniem także od wpisu sądowego od skargi, przy zachowaniu przesłanek dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej strony upoważniających do zwolnienia od kosztów sądowych (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Wynika to z faktu, że złożenie wniosku o prawo pomocy przy wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi jest równoważne z dokonaniem czynności, której strona nie dokonała w terminie. W ocenie Sądu wyrażonej w treści postanowienia z dnia 1 października 2009r. skarżąca nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu, więc wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi został oddalony. W konsekwencji aktualnie przedmiotem zwolnienia od kosztów sądowych są tylko te koszty, które powstały po dniu wniesienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie zwolnieniem od kosztów sądowych nie może, więc być objęty wpis sądowy od skargi. Podkreślić także należy, że nieprawomocne, na skutek wniesionego zażalenia, rozstrzygniecie Sądu w przedmiocie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu nie wstrzymuje rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skutkuje jedynie tym, iż na dzień rozpoznania tego wniosku zwolnienie od kosztów sądowych nie może obejmować wpisu od skargi. Jakkolwiek ewentualne prawomocne przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu uchyli prawną przeszkodę do zwolnienia także od wpisu sądowego od skargi. Prawomocne przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu spowoduje konieczność wezwania strony do jego uiszczenia, co otworzy stronie nowy termin do uiszczenia wpisu albo do złożenia kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych obejmującego wówczas swym zakresem wpis od skargi. W tych okolicznościach sprawy nieuzasadnione jest zwolnienie od wpisu od skargi, albowiem na dzień rozpoznania wniosku termin do uiszczenia tej opłaty upłynął i nie został przywrócony. W tym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi należało oddalić, jak orzeczono w punkcie 2 postanowienia. Merytorycznej ocenie poddać zaś należy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w części, w której obowiązek ich uiszczenia powstał po dniu złożenia wniosku. Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić najmniejszej nawet należności sądowej (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Z oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o prawo pomocy wynika, że sytuacja finansowa i majątkowa upoważnia do skorzystania z tego uprawnienia. Skarżąca utraciła pracę i wraz z uczącymi się córkami utrzymuje się jedynie z zasiłku chorobowego, świadczenia rodzinnego i materialnej pomocy synów. Nie dysponuje także żadnymi oszczędnościami ani majątkiem, z którego mogłaby czerpać dodatkowe dochody. Posiadane środki nie pozwalają nawet na zaspokojenie koniecznych potrzeb bieżącego utrzymania. Przyjąć więc należy, że nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie nawet w części bez uszczerbku w koniecznych wydatkach rodziny, jak orzeczono w punkcie 1 postanowienia. Nadmienić jednak należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 249 ppsa przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności na podstawie, których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć. Wobec powyższego na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz - Grochowska