II SA/Po 266/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2018 r. w ten sposób, że zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) oraz ustanowić radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w P.. /-/ B. Drzazga Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2018 r. referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił przyznania skarżącej A. K. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu Referendarz wyjaśnił, że prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w myśl art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. t.j. z 2017 r., poz. 1369), dalej: p.p.s.a. Referendarz wskazał, że z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że czteroosobowe gospodarstwo domowe, w którym pozostaje wnioskodawczyni jest utrzymywane z bieżących dochodów w wysokości 2.266,00 zł. Wnioskodawczyni posiada jednak majątek zarówno ruchomy jak i nieruchomy, który może stanowić źródło pokrycia kosztów prowadzonego postępowania. W szczególności - zdaniem referendarza - zwraca uwagę fakt, że w ramach wspólnego gospodarstwa domowe pozostają trzy samochody osobowe, których użytkowane nie jest konieczne dla zaspokojenia kosztów bieżącego utrzymania rodziny. Ponadto wnioskodawczyni zadeklarowała stałe miesięczne wydatki na opał w wysokości – 130,00 zł, które o kresie letnim nie są uzasadnione. Ponadto wnioskodawczyni deklaruje nieokreślone przychody jej męża z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, co oznacza, że nie można jednoznacznie ustalić, jakie są możliwości finansowe gospodarstwa domowego wnioskodawczyni. Natomiast dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez obu małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy, gdyż sytuacja finansowa i materialna jednego z małżonków wpływa na ocenę możliwości płatniczych drugiego z małżonków. Z tych powodów Referendarz uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Pismem z dnia 21 czerwca 2018 r. A. K. wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia. W jego motywach podniosła przede wszystkim, że posiadane przez jej rodzinę samochody są wykorzystywane w sposób służący niezbędnym celom życiowym, w tym prowadzonego gospodarstwa rolnego. Skarżąca podała, że ciągnik Ursus C-330 z 1974 r. służy prowadzonej działalności rolniczej, auto osobowe marki Suzuki Swift zostało zakupione przez córkę skarżącej z prezentów uzyskanych po osiągnięciu pełnoletności i wykorzystywane jest głównie do dojazdów do szkoły w dni, w które jest to utrudnione komunikacją publiczną. Od października br. auto to służyć zaś będzie córce do dojazdów na studia do P.. Z kolei pojazd marki Peugeot 106 używany jest przez skarżącą do załatwiania spraw urzędowych i dojazdy do lekarza do Turku i innych okolicznych miast. Wnioskodawczyni podała też, że posiadane przez jej rodzinę auto Volkswagen używane jest przez jej męża w prowadzonej działalności gospodarczej do przewozu części samochodowych, narzędzi i maszyn. Wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem, iż dochody jej męża z działalności gospodarczej są nieokreślone, skoro podała w formularzu szacunkowy dochód na poziomie 1600 zł. Ponadto przedstawiła zeznania podatkowe za 2016 i 2017 r. i wyjaśniła, że mąż jest ryczałtowcem i nie prowadzi ewidencji faktur i rachunków kosztowych. Odnosząc się do kwestii kosztów opału skarżąca wyjaśniła, że podana we wniosku kwota 130 zł jest kwotą średnich miesięcznych w skali roku wydatków na opał. Skarżąca wniosła o rozważenie choćby częściowego zwolnienia jej od kosztów sądowych i przyznania jej pełnomocnika z urzędu, podkreślając, że sprawa wymaga fachowej wiedzy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponadto wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Natomiast sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Według art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Poza tym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł. Każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W stanie faktycznym niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarżąca wykazała brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca prowadząc gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwojgiem dzieci dysponuje łącznym miesięcznym dochodem rzędu ok. 2.266 zł, przy jednoczesnych kosztach, które w całości pokrywają uzyskiwane dochody (170 zł – prąd, 100 zł – wod.-kan., 80 zł – tel., 50 zł – gaz, 120 zł - ubezpieczenie mienia, 150 zł - leki i leczenie, 200 zł – paliwo, 600 zł – żywność, ubranie, chemia gosp., 130 zł – opał, 666 zł – nawozy, środki ochrony roślin, paliwo do ciągnika, usługi rolnicze). Równocześnie, choć skarżąca i jej rodzina dysponują majątkiem nieruchomym (dom mieszkalny o pow. 150 m2 i gospodarstwo rolne o pow. 3,16 ha) i ruchomym (auta osobowe: Suzuki Swift z 2008 r., Peugeot 106 z 2003 r., dostawczy – Volkswagen z 2000 r. i ciągnik Ursus C-330 z 1974 r.) to pozostaje on w ścisłym związku ze sposobem życia i pracy skarżącej i jej rodziny w terenie wiejskim, rolniczym. Oba samochody osobowe służą skarżącej i jej córce do przemieszczania się w niezbędnych sprawa życia codziennego (szkoła, przychodnia itp.), a pozostałe pojazdy są związane z prowadzoną działalnością rolniczą i gospodarczą męża skarżącej. Słusznie zatem skarżąca podnosi, że nieracjonalnym byłoby zbycie części majątku celem poniesienia kosztów postępowania. Sąd pragnie przy tym zaznaczyć, że wszystkie pojazdy rodziny skarżącej są wiekowe i mają dużej wartości materialnej. Powyższe, w ocenie Sądu, nie oznacza jednak, że skarżąca w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Mając na uwadze, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego, Sąd przyjął, że uiszczenie przez skarżącą wpisu na poziomie 200 zł nie przekracza możliwości finansowych rodziny skarżącej. Po pierwsze ze złożonych oświadczeń i dokumentów wynika, że mąż skarżącej uzyskuje dochód co najmniej 1600 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto skarżąca uzyskuje dopłaty i dochody z gospodarstwa rolnego rzędu niemal 700 zł miesięcznie. Zważyć też trzeba, że skoro czteroosobową rodzinę skarżącej stać na utrzymanie dwóch auto osobowych, to nie ma przeszkód, by skarżąca uiściła częściowy wpis od skargi w kwocie 200 zł. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania wnioskodawcy ze środków publicznych i dlatego powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Tym samym biorąc pod uwagę dochody męża skarżącej, dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, a przy tym fakt utrzymywania dwóch aut osobowych Sąd uznał, że skarżąca ma możliwość poczynienia stosownych oszczędności, niezbędnych do opłacenia w zakresie częściowym wpisu od skargi. W ocenie Sądu zasadne więc jest zwolnienie skarżącej z konieczności uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 200 zł, jak również ustanowienie radcy prawnego. Zrealizowana zostanie w ten sposób zarówno, wynikająca z art. 199 p.p.s.a., zasada odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego, jak i gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu. Mając to na uwadze Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji. /-/ B. Drzazga