II SA/Po 27/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma (spr) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 08 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] października 2021r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. C. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. C., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. (zwanego dalej "Wójtem") z dnia [...] października 2021 r., [...] o odmowie przyznania odwołującemu się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w sprawie – w istocie z tytułu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego) w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. C.. Powyższe decyzje zapadły w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy. Wnioskiem z dnia [...] września 2021 r. J. C. wystąpił o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad znacząco niepełnosprawną K. C.. Przy wniosku złożył także urzędowy formularz oraz orzeczenie o niepełnosprawności (orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego) stwierdzające, że matka wnioskodawcy jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] września 2021 r. ustalono, że J. C. sprawuje opiekę nad matką, ale czyni to także przy wsparciu żony B. C.. Jest on właścicielem gospodarstwa rolnego, ale jak podał – od [...] sierpnia 2021 r. "zawiesił wykonywanie pracy" w gospodarstwie, które przejął syn Ł. C., który pracuje zawodowo w K.. J. C. posiada hodowle 4 krów, jest dostawcą mleka. Otrzymuje dopłaty unijne i uprawia wyłącznie zboże. Pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego powziął wątpliwość, czy J. C. zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego przekazując je na rzecz syna. Zauważył bowiem, że ten ostatni pracuje w na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy i dojeżdża do miejsca pracy oddalonego o 30 kilometrów od miejsca zamieszkania. Pracownik socjalny zgłosił także wątpliwości co do tego, czy J. C. musi opiekować się matką. K. C. w toku wywiadu rodziła sobie bowiem z podstawowymi czynnościami życia codziennego. Decyzją z dnia [...] października 2021 r., [...] Wójt, powołując się na art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej "u.ś.r."), odmówił przyznania J. C. świadczenia pielęgnacyjnego. Organ, po analizie zebranego materiału dowodowego, zwłaszcza bazując na ustaleniach z wywiadu środowiskowego (opisanych wyżej), doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, co jest wymagane, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się rolnik. W odwołaniu J. C. podnosił między innymi, że wbrew twierdzeniu organu zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Złożył wszakże w tym względzie stosowne oświadczenie wymagane zgodnie z art. 17b ust. 2 u.ś.r. Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej "K.p.a."), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy po części uwzględnił zarzuty odwołania dotyczące sposobu przeprowadzenia przez Wójta postępowania wyjaśniającego. Zaznaczył, że zebrany materiał dowodowy nie pozwala na wyprowadzenie przyjętych tez, co do okoliczności zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez J. C.. Zdaniem Kolegium, aby to przesądzić należałoby poszerzyć postępowanie wyjaśniające, miedzy innymi dopuszczając dowód z przesłuchania Ł. C., który wedle oświadczeń skarżącego miał gospodarstwo przejąć. Kolegium mimo powyższych spostrzeżeń uznało, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania J. C. świadczenia pielęgnacyjnego, co oznacza, że decyzję o odmowie jego przyznania można utrzymać w mocy. W ocenie organu odwoławczego jest tak dlatego, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącego związanych z opieką nad niepełnosprawną matką nie uniemożliwia mu pracy w gospodarstwie rolnym. W skardze J. C. zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. podkreślając, że przepis ten wskazuje, iż osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – stałej lub długotrwałej, ale niekoniecznie całodobowej opieki. W ocenie skarżącego naruszono także art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., jako że nie przeprowadzono wystarczającego postępowania dowodowego pozwalającego obronić twierdzenia organu przeczące okoliczności sprawowania opieki skarżącego nad matką. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz wystąpił o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Zwrócił się także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. W ocenie Sądu w sprawie istnieje konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w istotnym zakresie i przedwczesnym byłoby zajmowanie stanowiska co do meritum sprawy. Zgodnie z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane rolnikom, w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Potwierdzeniu tego faktu służy oświadczenie składane przez zainteresowanego pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). W niniejszej sprawie, w toku wywiadu środowiskowego, ustalono, że J. C. zajmuje się matką zamieszkując w swym gospodarstwie rolnym. Złożył on co prawda oświadczenie o zaprzestaniu jego prowadzenia od [...] sierpnia 2021 r. (na podstawie art. 17b ust. 2 u.ś.r.), jednakże w toku wywiadu wzmiankował, iż posiada nadal niewielką hodowlę krów (4 sztuki), jest dostawcą mleka, otrzymuje dopłaty unijne, uprawia zboże. Generalnie jednak J. C. przekonywał, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa, jako że przekazał obowiązki synowi Ł. C.. Jednakże w samym wywiadzie środowiskowym odnotowano, że syn wnioskodawcy pracuje na pełen etat w miejscu oddalonym o 30 kilometrów od gospodarstwa, co wskazuje, iż można mieć pewne wątpliwości, czy obowiązki prowadzenia gospodarstwa zostały rzeczywiście przekazane przez ojca synowi w pełnym zakresie. W ocenie Sądu przesłanka z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. powinna być dokładniej zbadana przez organy, gdyż w obecnym stanie sprawy na podstawie akt wywodzone mogą być równoważne argumenty zarówno za jak i przeciw tezie o zaprzestaniu przez J. C. prowadzenia gospodarstwa rolnego. W tym miejscu należy zaznaczyć, że wprawdzie J. C. złożył oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego (które pozwala domniemywać, że to nastąpiło), to jednak całokształt okoliczności odnotowanych w trakcie wywiadu środowiskowego pozwala też wysunąć uzasadnione wątpliwości, czy jest to definitywne zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa (na rzecz opieki nad niepełnosprawnym), czyli takie, które odpowiadałoby wskazanemu wyżej przepisowi. Zebrany materiał dowodowy nie daje wystarczających podstaw by to przesądzić. W ocenie Sądu Kolegium trafnie zauważyło, że należy przesłuchać w sprawie Ł. C. (syna J. C.) i ustalić w szczegółach, czy jaką ten wykonuje pracę, czy rzeczywiście może on zastąpić i zastąpi ojca w aktywności rolniczej oraz jak zamierza zorganizować swoje obowiązki w gospodarstwie rolnym w kontekście pracy zawodowej. Zdaniem Sądu przesłuchać należy także samego J. C. w celu uzyskania wyjaśnień: - jak określa on swój status w kontekście ubezpieczenia emerytalno-rentowego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (wobec trwania ubezpieczenia emerytalno-rentowego ujawnionego w zaświadczeniu przesłanym organowi także po sierpniu 2021 r. oraz ujawnionej zaległości za miesiące wrzesień i październik 2021 r.), oraz jak postrzega on swój status jako ubezpieczonego w kontekście złożonego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej złożonego w oparciu o art. 17b ust. 2 u.ś.r.?; - jak skarżący odniesie się do faktu (wskazanego w oświadczeniu z dnia [...] września 2021 r.), że wiek emerytalny osiągnie dopiero w 2024 r. i wtedy to przekaże gospodarstwo synowi?; - czy zdaniem skarżącego wszystkie czynności w gospodarstwie może realizować jego syn i czy syn będzie mógł to pogodzić z pracą zawodową w pełnym etacie?; - czy wobec deklarowanego zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej skarżący przestanie osiągać jakiekolwiek przychody z gospodarstwa (także takie jak dotacje)?; - jaki będzie stosunek skarżącego do aktywności podejmowanej w gospodarstwie przez syna? Uzyskawszy wiedzę co do powyższych kwestii, względnie także przeprowadziwszy inne dowody lub ustalenia (na przykład w zależności od potrzeb: zaktualizowanie danych z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, ponowny wywiad środowiskowy) Wójt rozstrzygnie – mając na uwadze całokształt zebranego materiału dowodowego – czy w okolicznościach sprawy można uznać, że J. C. zaprzestał działalności rolniczej w swym gospodarstwie rolnym. Sąd w tym miejscu podkreśla, że w niniejszym wyroku nie wskazuje ani nawet w najmniejszym stopniu nie sugeruje, jak należy ocenić status skarżącego w kontekście art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Kwestię tą organ rozstrzygnie samodzielnie po zebraniu odpowiednich danych opisanych powyżej. Odnosząc się natomiast do zagadnienia zakresu opieki nad niepełnosprawną K. C. Sąd zwraca uwagę, że teza o tym, że wykonywanie czynności związanych z opieką "nie uniemożliwia J. C. pracy w gospodarstwie rolnym" wywiedziona przez Kolegium opiera się na nieprawidłowym rozumowaniu. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (względnie rezygnują z prowadzenia gospodarstwa rolnego – art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.) w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. K. C., matka J. C., posiada orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z § 6 ust. 2 rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2005 r. Nr 6, poz. 46) o niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeka się, jeżeli stwierdzone naruszenie sprawności organizmu powodujące całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powoduje także taką niezdolność. Z kolei w myśl art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Art. 4 ust. 4 wskazanej ustawy stanowi wreszcie, że niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Mając na uwadze powyższe przepisy należy przyjąć, iż wobec posiadania przez K. C. orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, osoba ta może funkcjonować tylko ze stałą pomocą innej osoby. Zdaniem Sądu nie jest więc prawidłowe takie oto rozumowanie Kolegium, które na podstawie spostrzeżeń pracownika socjalnego z wywiadu środowiskowego wskazujących na względnie dobrą kondycję zdrowotną K. C. uznało, że skoro niepełnosprawna "radzi sobie z podstawowymi czynnościami życia codziennego", to J. C. nie musi rezygnować z aktywności zawodowej (tu konkretnie: zaprzestać prowadzenia gospodarstwa rolnego). Matka skarżącego jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, co potwierdza orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy Kasy. Potrzebuje więc osoby do kompleksowej opieki i tezy tej nie można podważyć powołując się na ogólne spostrzeżenia co do jej dobrej kondycji zdrowotnej (być może przejściowo lepszej). Niezależnie od powyższego Sąd jednak zaznacza, że o ile nie ulega wątpliwości, iż K. C. potrzebuje opiekuna, to dodatkowej weryfikacji wymaga okoliczność, czy to właśnie J. C. taką opiekę sprawuje. Sąd nie twierdzi, że tak nie jest, lecz wskazuje, iż skoro w trakcie poprzedniego wywiadu pracownik socjalny miał w tym względzie wątpliwości, to należałoby te wątpliwości rozwiać. Z dotychczasowego wywiadu wynika, że wiele czynności wpierających K. C. wykonuje B. C. (żona skarżącego), a część J. C.. Zdaniem Sądu skarżący powinien szerzej (w trakcie przesłuchania) opisać swoje zaangażowanie i wyjaśnić jak obowiązki te mają się do decyzji o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Mając to wszystko na uwadze Sąd – stwierdziwszy naruszenie przez organy art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nie przeprowadzenie wszystkich niezbędnych czynności do wyjaśnienia sprawy – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a."). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 200 § 2 P.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości [...] zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. 2018 r., poz. 265). Koszty nie objęły opłaty skarbowej od złożonego pełnomocnictwa (k. 7 akt sądowych) oraz wpisu sądowego, gdyż zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia [...] listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 1923) i z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., skarżąca nie uiszczała i miała obowiązku uiszczać żadnej z tych opłat. Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 i art. 120 P.p.s.a.