II SA/Po 270/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2014 r. Nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Dyrektor [...] decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) w związku z art. 90d, art. 90f, art. 90m i art. 90n ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j.t. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) oraz uchwały Rady Miasta P. nr [...]z dnia [...] 2013 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta P., nie przyznał stypendium szkolnego na rok szkolny 2013/2014 na rzecz K. K. i K. K.. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor [...] (dalej: Dyrektor [...]) wskazał, że w dniu 24 lipca 2013 r. H. K. złożyła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego w formie refundacji zakupu podręczników i przyborów szkolnych dla dzieci: K. K. – uczennicy Gimnazjum nr [...] w P. oraz dla K. K. – ucznia Szkoły Podstawowej nr [...] w P., na okres od września 2013 r. do czerwca 2014 r. w kwocie po 93 zł miesięcznie. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty (dalej: u.s.o.) stypendium szkolne może być przyznane uczniom lub słuchaczom, u których miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej: u.p.s. W myśl zaś art. 90d ust. 8 u.s.o. wysokość dochodu ustalana jest na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 u.p.s. i obecnie nie może przekroczyć kwoty 456 zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie. Przy czym, zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, a w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania (...). Na podstawie złożonego wniosku wraz z załączonymi dokumentami ustalono, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni jest wyższy od wymienionej kwoty i wynosi 467,15 zł netto. Kwota za została obliczona jako suma dochodów z następujących tytułów: 597,02 – wynagrodzenie za pracę, 509,57 zł – świadczenia z ZUS, 212 zł – zasiłek rodzinny i 550 zł – zasiłek okresowy. Dyrektor [...] stwierdził, że w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego brak jest podstaw do przyznania świadczenia. H. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, że jej rodzina jest pięcioosobowa, utrzymuje się ze świadczeń, renty i pracy jej męża na pół etatu. Odwołująca wyjaśniła, że wraz z mężem wychowują wnuka R. H., bez prawa do opieki. Prawo do opieki nad nim ma nadal córka odwołującej K. S., która nie chce zajmować się dzieckiem. H. K. wskazała też, że na wnuka otrzymuje miesięcznie od córki 100 zł i wychowuje go od urodzenia. Nie podała go jednak w ankiecie, gdyż nie ma do niego praw. Zaznaczyła, że organy pomocy społecznej wiedzą o tym stanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium powołało przepisy art. 90d ust. 7u.s.o. oraz art. 8 ust. 3 u.p.s., a następnie wskazało, że z podanych przez organ wyliczeń wynika, że w czerwcu 2013 r. dochód w rodzinie H. K. wynosił 467,15 zł na osobę, po zsumowaniu kwot dochodu uzyskiwanego z wszystkich tytułów (597,02 – wynagrodzenie za pracę, 509,57 zł – świadczenia z ZUS, 212 zł – zasiłek rodzinny i 550 zł – zasiłek okresowy) i podzieleniu uzyskanej kwoty przez pięć osób. Reasumując Kolegium stwierdziło, że kryterium dochodowe kwalifikujące do otrzymania stypendium jest w rodzinie strony przekroczone. H. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., podnosząc zarzuty tożsame z zaprezentowanymi w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo wskazała, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ II instancji nie zapoznał się z zarzutami odwołania, albowiem Kolegium ustalając dochód na członka rodziny nie odniosło się do innej, aniżeli przyjętej przez organ I instancji liczby członków rodziny skarżącej, podanej właśnie w odwołaniu. W odpowiedzi SKO w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazało, że organy orzekające nie mogły wziąć pod uwagę jako piątego członka rodziny wnuka H. K., ponieważ nie załączono jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że R. H. jest członkiem rodziny. Dodało, że również sama skarżąca we wniosku podała, iż rodzina składa się z czterech osób. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest kwestia odmowy przyznania na rzecz uczniów - K. K. i K. K. stypendiów szkolnych na rok szkolny 2013/2014. Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o systemie oświaty, ustawy o pomocy społecznej oraz aktu prawa miejscowego - uchwały Rady Miasta P. z dnia 9 lipca 2013 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta P. Zgodnie z art. 90d ust. 1 u.s.o. stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Przepis art. 90d ust. 2 u.s.o. określa, że stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie: 1) całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą; 2) pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników. Stosownie do przepisu art. 90d ust. 7 u.s.o. miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 90d ust. 8 u.s.o. miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy, o której mowa w ust. 7, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3. Organy obu instancji w niniejszej sprawie ustaliły miesięczny dochód rodziny skarżącej na poziomie 1868,59 zł i przyjęły, zgodnie z oświadczeniem skarżącej złożonym we wniosku o przyznanie stypendium szkolnego z dnia 17 lipca 2014 r., że rodzina skarżącej składa się z czterech osób tj. skarżącej, jej męża M. K., dzieci – K. i K. K.. W rezultacie przyjęły, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi 467,14 zł i tym samym przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. na poziomie 456 zł, co stało się powodem odmowy przyznania świadczenia. Zważyć jednak należy, że istotne dla sprawy okoliczności przywołała skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wskazała, inaczej aniżeli we wniosku o przyznanie stypendium szkolnego, iż w skład jej rodziny wchodzi, poza nią, jej mężem i dwojgiem dzieci, także jej 9-letni wnuk R. H.. Dodała, że wnukiem zajmuje się od jego urodzenia, córka K. S. nie zajmuje się nim, a jedynie przekazuje skarżącej 100 zł miesięcznie na jego utrzymanie. Strona podała też, że organy pomocy społecznej wiedzą o tej okoliczności. Wyjaśniła przy tym, że we wniosku o przyznanie dzieciom stypendium szkolnego nie wymieniła wnuka jako członka rodziny z tego powodu, że nie ma do niego praw. Trafnie H. K. podniosła w uzasadnieniu skargi, iż SKO w P. nie odniosło się do tej – wskazanej przez nią w odwołaniu - okoliczności. W ocenie Sądu tym samym Kolegium dopuściło się naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.), a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności zważyć należy, iż organ odwoławczy naruszył w pierwszej kolejności zasadę dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a., nakazującą mu nie tylko rozstrzygnięcie sprawy na skutek odwołania, lecz również przeprowadzenie co do meritum postępowania, z ponownym ustaleniem stanu faktycznego i oceną wszystkich zebranych w sprawie dowodów, celem wydania rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiada prawu, interesowi publicznemu i słusznemu interesowi strony (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 lutego 2014 r., IV SA/Po 1076/13, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązkiem Kolegium, jako organu II instancji, była nie tylko kontrola zgodności z prawem rozstrzygnięcia organu I instancji w oparciu o zgromadzone dotychczas dowody, lecz ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), niezależnie od rozstrzygnięcia organu I instancji. Kolegium powinno zatem podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), a prowadząc postępowanie wyjaśniające powinno w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Dopiero zaś na podstawie całokształtu materiału dowodowego, organ odwoławczy powinien ocenić, czy dana okoliczność – w tym wypadku przekroczenie kryterium dochodowego - została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Obowiązkiem organu odwoławczego było również wskazanie w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że Kolegium wydając zaskarżoną decyzję pominęło twierdzenie skarżącej, iż jej rodzina składa się nie z czterech, lecz z pięciu osób, tj. dodatkowo – poza mężem i dwojgiem dzieci z wnuka R. H. Nie wyjaśniając tej okoliczności, organ II instancji równocześnie błędnie stwierdził, że suma dochodu uzyskiwanego w rodzinie skarżącej (kwota 1868,59 zł) podzielona przez pięć osób daje dochód na osobę w rodzinie daje kwotę 467,15 zł. Tymczasem, gdyby ustalony przez organy całkowity dochód rodziny skarżącej w kwocie 1868,59 zł podzielić przez pięć osób okazałoby się, że dochód na osobę w jej rodzinie wynosi 373,72 zł, a więc jest znacząco niższy niż określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. kryterium dochodowe i daje podstawy do przyznania stypendium szkolnego na dzieci K. i K. K.. W związku z tym należy uznać, że niewyjaśnienie okoliczności dotyczących składu rodziny skarżącej mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo trzeba zaznaczyć, że organ odwoławczy pominął fakt, że z oświadczenia skarżącej złożonego we wniosku z dnia 17 lipca 2013 r. na podstawie 90n ust. 5 u.s.o. wynika, że rodzina skarżącej uzyskuje świadczenia pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego na kwotę 550 zł. Zważywszy, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym również zasiłku okresowego określonego w art. 38 tej ustawy, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł, a skarżąca – jak twierdzi - uzyskuje zasiłek okresowy, wydaje się prawdopodobne, że w skład jej rodziny, pod warunkiem, że nie uległa zmianie sytuacja dochodowa, wchodzi pięć osób. Powyższe uchybienia procesowe organu odwoławczego spowodowały, że koniecznym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy na podstawie art. 136 k.p.a. uzupełni postępowanie dowodowe celem ustalenia rzeczywistego składu rodziny skarżącej. Kolegium uwzględni przy tym definicję rodziny określoną w art. 6 pkt 14 u.p.s. Ustalenia w tym zakresie pozwolą organowi stwierdzić, czy spełniona została przesłanka dochodowa określona w art. 90d ust. 7 u.s.o. niezbędna do przyznania dzieciom skarżącej stypendiów szkolnych. Sąd na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji.