II SA/Po 273/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lipca 2015 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Rektora uczelni A z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia przyznać L. K. prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez: 1. zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, 2. ustanowienie dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu. /-/ Jakub Zieliński Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia z dnia 15 maja 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ustanowił dla skarżącej pełnomocnika procesowego z urzędu (adwokata) i w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W terminowo wniesionym sprzeciwie z dnia 8 czerwca 2015 r. na postanowienie referendarza sądowego skarżąca zakreśliła zakres zaskarżenia do rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Na podstawie danych zawartych we wniosku złożonym na formularzu PPF wraz z załącznikiem (k. 27-29), sprzeciwie wraz z załącznikiem (k. 38-40) oraz uzupełnieniu (na wezwanie Sądu) wniosku o prawo pomocy (k. 47-48) Sąd ustalił następujący stan faktyczny. Skarżąca od lipca 2010 r., w wyniku zwolnienia z pracy będącego skutkiem wypadku przy pracy, pozostaje bez zatrudnienia. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Od czasu ustania zatrudnienia utrzymywała się z oszczędności, na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy pozostała stronie z tych oszczędności kwota 1 300 zł. Na dzień uzupełnienia wniosku o prawo pomocy (3 lipca 2015 r.) strona nie dysponuje żadnymi oszczędnościami. Mieszka u matki, ale prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku nieruchomego, czy wartościowych ruchomości. Posiada wierzytelności na kwotę około 3 500 zł, ale dłużnik spłaca wierzytelność nieregularnie; z tego tytułu otrzymała dotychczas 400 zł. Z oświadczenia strony popartego przedstawionymi wyciągami bankowymi (historią transakcji na rachunku) wynika, że w okresie od 1 marca do 30 czerwca 2015 r. wypływy środków finansowych na rachunek wyniosły 532,30 zł. Saldo na dzień 16 stycznia 2015 r. wynosiło 394,89 zł, na dzień 9 kwietnia 2015 r. wynosiło 43,20 zł, na dzień 14 kwietnia 2015 r. wynosiło 403,27 zł, na dzień 17 kwietnia 2015 r. wynosiło 141,27 zł, na dzień 8 czerwca 2015 r. wynosiło 28,01 zł. Uwzględniając ostatnie 4 miesiące przed rozpatrzeniem przez tutejszy Sąd wniosku o prawo pomocy należy stwierdzić, że saldo początkowe na dzień 3 marca 2015 r. wynosiło 1,22 zł, zaś na dzień 3 lipca 2015 r. wynosiło -5,05 zł. Najwyższymi wpłatami w tym okresie była kwota 400 zł spłaty wierzytelności (14 kwietnia 2015 r.) oraz wpłata 150 zł. Wcześniej w styczniu 2015 r. również na ten rachunek wpłynęła kwota 400 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.) zarządzenie lub postanowienie wydane w zakresie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu w swoim całokształcie przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego, nie rozpatruje też prawidłowości tego rozstrzygnięcia ani zawartej w sprzeciwie argumentacji skierowanej przeciwko temu rozstrzygnięciu. W konsekwencji, w wyniku wniesienia sprzeciwu upadło całe rozstrzygnięcie referendarza sądowego i należało rozpatrzyć sprawę przyznania prawa pomocy w jej całokształcie, a nie tylko pod kątem zwolnienia strony od kosztów sądowych. W tym celu Sąd wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym również i te, które miały miejsce po wydaniu postanowienia przez referendarza sądowego. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (pkt 2). Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jego sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma on możliwości poniesienia całości lub odpowiednio części wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji osoba, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy powinna podjąć wszelkie niezbędne działania mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje. Instytucja prawa pomocy ma służyć bowiem przede wszystkim takim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub nastąpiłoby to kosztem ich własnego niezbędnego utrzymania. Wnioskodawca powinien zatem wykazać w sposób, który nie budzi wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe albo na tyle utrudnione, że nastąpiłoby z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W niniejszej sprawie Sąd rozpatrzył sprawę merytorycznie na podstawie sytuacji majątkowej, osobistej i finansowej wnioskodawczyni. Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że sytuacja strony postępowania uzasadnia przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie wskazanym we wniosku strony. W ocenie Sądu uzasadnioną formą pomocy, jaką należy przyznać stronie w niniejszej sprawie jest nie tylko ustanowienie dla strony pełnomocnika procesowego (adwokata) z urzędu, ale i zwolnienie od (całości) kosztów sądowych. W ocenie Sądu skarżąca nie tylko nie jest w stanie ponieść kosztów wolnorynkowego wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, ale również uiścić jakichkolwiek opłat sądowych, w tym szczególnie wpisu od skargi. Takie okoliczności, jak długotrwałe pozostawanie bez zatrudnienia będące skutkiem wypadku przy pracy i jego konsekwencji, a także ogólny stan zdrowia skarżącej, w tym niepełnosprawność (w stopniu umiarkowanym) - powiązane z faktem nieregularnego osiągania niewielkich wpływów finansowych, powodują, że przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest w pełni uzasadnione. Ubocznie jedynie Sąd zauważa, że przedstawiona przez stronę historia rachunku za okres od 1 września 2014 r. do 4 maja 2-15 r. ze względu na swoją nieprzejrzystą formę mogła do pewnego stopnia prowadzić do mylnej interpretacji zawartych w tym dokumencie informacji co do faktycznej wysokości wpływów na rachunek skarżącej. Natomiast wyciągi bankowe przedłożone Sądowi przy wniesieniu sprzeciwu, jak i w wyniku dalszego uzupełnienia wniosku o prawo pomocy już takich wątpliwości nie powodowały, co też pozwoliło na adekwatną do rzeczywistości ocenę sytuacji finansowej i materialnej wnioskodawczyni. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z treścią art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ Jakub Zieliński